Khi người già nằm lâu đòi về quê hay đòi về nhà, kể cả khi đang nằm trong chính nhà mình, câu đó thường có nghĩa là "muốn về chỗ quen, chỗ an toàn, chỗ mình còn là mình"; cách đáp tốt là nghe ra nỗi nhớ ấy, không cãi "đây là nhà rồi", trò chuyện về nơi họ nhớ và mang những gì quen thuộc của nơi đó về bên giường. Với người còn tỉnh táo và tha thiết muốn về quê những ngày cuối, đó là một mong muốn đáng được cả nhà và bác sĩ cùng bàn nghiêm túc.
Bài này đi qua những nghĩa khác nhau của câu "cho về", cách đáp theo từng trường hợp, những việc làm được ngay để mang quê về phòng bệnh, cách gia đình cân nhắc khi người bệnh nặng thật sự muốn về quê, sai lầm hay gặp và lúc nào việc đòi về đi cùng dấu hiệu cần gọi y tế.
Cùng một câu "cho về", nhiều nghĩa khác nhau
Đừng vội đáp. Nghe kỹ lúc nào người bệnh đòi, đòi về đâu, kèm nét mặt gì, rồi đối chiếu với bảng dưới.
| Khi người bệnh nói | Có thể họ đang muốn | Gợi ý đáp |
|---|---|---|
| "Cho bà về nhà" lúc chiều tối, dù đang ở nhà | Cảm giác an toàn, hết bồn chồn cuối ngày | Bật đèn, ngồi cạnh, đưa nước ấm, nói chuyện về ngôi nhà bà nhớ |
| "Về quê thôi" khi nhắc tên người, tên làng cũ | Gặp lại người xưa, cảnh xưa, thời mình còn khỏe | Hỏi về làng, về người đó, xem ảnh cũ |
| "Đưa ông về" ngay sau khi chuyển chỗ ở, chuyển phòng | Chỗ quen thuộc, đồ đạc của mình | Mang đồ quen sang: gối, chăn, khung ảnh, chiếc đài |
| "Cho mẹ về" khi đau, khó chịu | Thoát khỏi cái khó chịu trong người | Dò đau, tã, tư thế, đói khát trước |
| "Bố muốn về quê nằm" lúc tỉnh táo, nói nhiều lần, rõ ràng | Một mong muốn thật về nơi sống những ngày cuối | Ghi nhận nghiêm túc, hẹn cả nhà cùng bàn với bác sĩ |
Ghi vào sổ mỗi lần người bệnh đòi về: mấy giờ, đang làm gì, đáp thế nào thì dịu. Sau vài ngày, bạn sẽ thấy câu "cho về" của người thân mình nghiêng về nghĩa nào.
Cách đáp khi người bệnh lẫn và đòi về nhà
Đừng cãi "đây là nhà rồi". Với người lẫn, căn phòng trước mặt có thể không giống ngôi nhà trong trí nhớ, thường là nhà thời trẻ. Cãi lại chỉ khiến họ nghĩ mình bị giữ ở nơi lạ.
Đáp vào nỗi nhớ. "Bà nhớ nhà lắm hả bà? Nhà mình ngày xưa có cái giếng phải không, bà kể con nghe." Câu chuyện về ngôi nhà thường làm người bệnh dịu hơn chính việc được về.
Dời việc về sang lúc khác một cách nhẹ nhàng. "Trời tối rồi, mai sáng mình tính bà nhé. Giờ bà uống bát chè đã." Không hứa ngày cụ thể, không bịa có xe đón.
Cho một việc đôi tay quen làm. Nhặt rau, gấp quần áo, vuốt một tấm vải. Đôi tay bận rộn với việc nhà quen thuộc giúp người bệnh thấy mình đang ở nhà.
Ở bên đến khi dịu. Cơn đòi về lúc chiều thường qua đi sau một lúc. Ngồi cạnh, cầm tay, nói ít, giữ phòng sáng và yên.
Thống nhất một câu đáp cho cả nhà. Nếu con trai nói "mai về", con dâu nói "đây là nhà rồi", người giúp việc nói "về đâu mà về", người bệnh càng rối. Chọn một câu dịu, ví dụ "Mai sáng mình tính, giờ bà nghỉ đã", viết lên tờ giấy dán sau cửa để ai cũng nói giống nhau.
Mang quê về bên giường: những việc làm được ngay
Khi chưa thể hoặc không thể đưa về, có thể mang một phần của quê đến chỗ người bệnh. Chọn những thứ đánh thức giác quan, vì ký ức xa thường giữ ở mùi, vị, âm thanh lâu hơn ở chữ.
- Món ăn quê, làm mềm cho dễ nuốt: cháo cá đồng, canh rau quen, chè đỗ đen nấu nhừ. Với người nuốt khó, làm đúng độ mềm nhân viên y tế đã dặn; mùi thơm cũng đã là một món quà.
- Âm thanh quê: bài hát dân ca, câu hò, tiếng nói giọng quê của người thân ở làng qua cuộc gọi. Mở nhỏ, nghe cùng người bệnh, hỏi họ về bài đó.
- Đồ vật quen: chiếc nón, cái quạt nan, tấm chăn cũ, một nắm lá trầu, gói chè quê. Đặt ở chỗ người bệnh nhìn và chạm được.
- Ảnh cũ: ảnh nhà xưa, ảnh cánh đồng, ảnh họ hàng. Xem cùng nhau, để người bệnh kể; đừng đố "ai đây".
- Người ở quê: nhờ anh em, hàng xóm cũ gọi video vài phút vào giờ người bệnh tỉnh. Gọi ngắn, ít người, nói chuyện quê.
- Một góc nhìn ra ngoài: nếu được, kê giường hoặc xe lăn gần cửa sổ có cây xanh, cho người bệnh ra hiên một lúc khi trời mát và nhân viên y tế cho phép.
Đừng làm tất cả cùng lúc. Mỗi ngày một thứ, quan sát người bệnh đón nhận ra sao. Thứ nào làm họ cười hay kể chuyện thì giữ lại thành thói quen.
Khi người bệnh nặng thật sự muốn về quê những ngày cuối
Đây là một quyết định lớn, không có đáp án chung. Quyết định thuộc về người bệnh, gia đình cùng bác sĩ; bài này chỉ gợi những bước để cả nhà bàn cho đủ.
- Nghe cho rõ mong muốn. Hỏi người bệnh lúc tỉnh táo: muốn về để làm gì, gặp ai, nằm ở đâu. Có khi mong muốn là gặp một người, và người đó có thể lên thăm.
- Hỏi bác sĩ đang theo dõi. Sức khỏe hiện tại có chịu được chuyến đi không, cần chuẩn bị gì, nếu trên đường xấu đi thì làm gì.
- Hỏi về việc chăm ở quê. Ai sẽ chăm hằng ngày, gần nhất có cơ sở y tế nào, có nhân viên y tế đến nhà được không, giường, đệm, dụng cụ mang theo hay mượn tại chỗ.
- Họp cả nhà. Nói rõ ai đi, ai ở lại, chia tiền xe và việc chăm thế nào. Ghi lại để không ai hiểu nhầm.
- Chuẩn bị chuyến đi. Giấy tờ khám chữa, sổ theo dõi, thuốc theo đơn mang đủ, tã, nước, gối kê. Đi lúc mát, nghỉ dọc đường, có một người chỉ lo ngồi cạnh người bệnh.
- Chấp nhận cả lựa chọn không về. Nếu bác sĩ và gia đình thấy không an toàn, hãy nói thật với người bệnh bằng giọng thương, và tìm cách mang quê lên như ở mục trên.
Dù quyết định là gì, người bệnh cần được biết ý muốn của họ đã được nghe thật sự. Câu mẫu: "Con nghe bố nói rồi. Cả nhà sẽ hỏi bác sĩ và bàn cho kỹ, rồi con nói lại với bố."
Sai lầm hay gặp
Cười trừ hoặc gạt đi. "Ông lại lẩm cẩm rồi" làm người bệnh thấy nỗi nhớ của mình bị coi là chuyện vớ vẩn. Dù lẫn, nỗi nhớ vẫn thật.
Hứa đưa về rồi không đưa. "Mai con đưa về" lặp lại mỗi ngày với người còn tỉnh làm mất lòng tin. Nói điều mình làm được.
Bịa có xe đến đón. Với người lẫn, lời bịa có thể khiến họ ngồi chờ, đòi ra cửa, dễ ngã. Dời việc về sang lúc khác thì an toàn hơn.
Khóa cửa, giữ chặt khi người bệnh đòi đi. Giữ chặt làm cơn hoảng tăng lên. Đi cùng vài bước trong nhà, ra hiên, rồi dẫn về chỗ ngồi thường dịu hơn, với điều kiện người bệnh còn đi được và có người đỡ.
Quyết thay mà không hỏi người bệnh còn tỉnh. Người còn tỉnh có quyền nói điều mình muốn cho những ngày cuối. Hỏi và ghi lại, kể cả khi cuối cùng không làm được.
Khi nào gọi nhân viên y tế / đi cấp cứu ngay
Đòi về nhà thường là chuyện của nỗi nhớ và bồn chồn. Nhưng cần để ý khi nó đi kèm những thay đổi sau:
- Báo nhân viên y tế trong ngày nếu việc đòi về xuất hiện đột ngột, kèm lẫn lộn hơn hẳn, sốt, bỏ ăn uống, tiểu ít, hoặc người bệnh không nhận ra người thân trong một hai ngày gần đây.
- Báo nhân viên y tế ngay nếu người bệnh kích động mạnh, cố trèo qua thanh chắn, giật dây ống, đi lang thang ra đường hoặc đã bị ngã khi cố đi.
- Gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh bị ngã và không đứng dậy được, đau nhiều, chảy máu, đập đầu, hoặc lơ mơ, khó thở, méo miệng, yếu một bên người.
- Nói ngay với người thân và liên hệ cơ sở y tế trong ngày nếu người bệnh nói muốn chết, muốn tự làm hại mình.
- Trên đường về quê, nếu người bệnh khó thở, đau ngực, không gọi dậy được, hãy dừng lại và gọi cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất, không cố đi tiếp.
Để giấy tờ khám chữa và sổ theo dõi ở một túi cố định gần cửa, để ai đưa đi cũng cầm được ngay.
Nỗi nhớ của người chăm
Nghe cha mẹ đòi về một nơi đã không còn, hay về một ngôi làng mình không thể đưa họ về, là điều rất buồn. Nhiều người chăm thấy mình có lỗi vì đã đưa cha mẹ lên thành phố. Hãy nhớ rằng bạn đang làm điều tốt nhất trong hoàn cảnh của mình. Có thể cùng anh chị em viết lại vài chuyện về quê mà cha mẹ hay kể; đó vừa là đồ để trò chuyện bên giường, vừa là món giữ lại cho con cháu. Nếu nhà còn người ở quê, nhờ họ thỉnh thoảng gửi lên một gói chè, một bó rau, một tấm ảnh mới chụp cánh đồng; những món nhỏ ấy làm người bệnh vui và cũng làm người chăm thấy mình không đơn độc.
Nếu những ngày chăm kéo dài làm bạn mệt rã rời, hãy nhờ người thay ca và ra ngoài một buổi. Nếu có lúc bạn nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân và tìm tới cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Người già đang ở nhà mình mà cứ đòi về nhà là sao?
Ngôi nhà trong trí nhớ của người lẫn thường là nhà thời trẻ hoặc nhà ở quê, nên căn phòng hiện tại trông như nơi lạ. Câu đòi về nhiều khi có nghĩa là muốn được an toàn, được yên. Đừng cãi; hãy trò chuyện về ngôi nhà họ nhớ và ở bên đến khi dịu.
Có nên chở người già một vòng rồi bảo là đã về tới nhà không?
Nhiều gia đình thử cách này và có khi người bệnh dịu đi. Nhưng với người nằm lâu, yếu, mỗi lần di chuyển đều có nguy cơ mệt, ngã, khó thở. Hỏi nhân viên y tế trước, và ưu tiên những cách nhẹ hơn như ra hiên, ngồi bên cửa sổ, nói chuyện về quê.
Người bệnh còn tỉnh, nhiều lần nói muốn về quê nằm thì gia đình nên làm gì?
Ghi nhận nghiêm túc, hỏi rõ họ muốn gì ở quê, rồi cả nhà cùng hỏi bác sĩ về sức khỏe, cách chăm và an toàn trên đường. Quyết định thuộc về người bệnh, gia đình và bác sĩ cùng bàn. Dù quyết định ra sao, hãy nói lại với người bệnh.
Đưa người bệnh nặng về quê cần chuẩn bị những gì?
Hỏi bác sĩ trước khi đi, mang giấy tờ khám chữa, sổ theo dõi, thuốc theo đơn, tã, nước, gối kê, chăn mỏng. Tìm hiểu trước cơ sở y tế gần nơi về và ai sẽ chăm hằng ngày. Đi lúc mát, nghỉ dọc đường, luôn có một người ngồi cạnh.
Người bệnh đòi về rồi khóc thì an ủi thế nào?
Ngồi xuống, cầm tay, nói "Mẹ nhớ quê lắm, con biết". Đừng vội khuyên đừng khóc. Để người bệnh khóc xong, rồi hỏi về một chuyện vui ở quê. Nếu buồn khóc kéo dài nhiều ngày, báo nhân viên y tế để được xem thêm.
Người ở quê có nên lên thăm thay vì đưa người bệnh về không?
Nhiều khi đó là cách vẹn cả đôi đường. Một người bạn cũ, người anh em ở làng lên ngồi một buổi có thể làm người bệnh vui hơn cả chuyến đi dài. Hẹn giờ người bệnh tỉnh, thăm ngắn, ít người một lúc.