SuyKiet.comSuy Kiệt
Xoay trở, tư thế, di chuyển

Tư thế nằm nghiêng cho người nằm lâu: lót gối ở đâu để không đè xương hông

Nằm nghiêng chếch thay vì nghiêng hẳn để không đè mấu hông; đặt gối sau lưng, giữa hai gối, dưới cánh tay và để gót chân hở. Cách kiểm tra lại sau khi đặt.

Close view of caring hands tucking a soft pillow behind an elderly woman lying tilted on a care bed, peach blanket, gentle morning light, face out of frame

Với người nằm lâu, nằm nghiêng chếch (lưng tựa vào gối, thân người nghiêng chừng một phần ba so với nằm ngửa, nhiều tài liệu chăm sóc gọi là nghiêng khoảng 30 độ) thường đỡ đè hơn nằm nghiêng hẳn sang một bên, vì mấu xương hông không phải gánh trọn sức nặng. Gối đặt ở bốn chỗ: dọc sau lưng, giữa hai gối chân và hai mắt cá, dưới cánh tay trên, và dưới bắp chân để gót chân treo hở.

Góc nghiêng và số gối phù hợp còn tuỳ từng người, nhất là người khó thở, người có ống hay người vừa mổ; bạn nên nhờ nhân viên y tế xem tư thế một lần ngay tại giường. Phần dưới đây đi từ đầu xuống chân, chỉ cho bạn mỗi chiếc gối nằm ở đâu và vì sao.

Khi xoay đều mà hông vẫn đỏ

Chị Lan chăm mẹ chồng nằm một chỗ đã ba tháng. Lịch xoay dán đầu giường, ca nào cũng đánh dấu đủ. Vậy mà sau mỗi lần nằm nghiêng, hai bên hông của bà vẫn đỏ một mảng tròn bằng đồng xu lớn, mãi một lúc mới nhạt. Chị nghĩ do xoay chưa đủ dày, định tăng thêm lượt đêm.

Nhìn bà nằm, điều dưỡng chỉ ra chỗ khác: bà được xoay nghiêng hẳn, gần như vuông góc với mặt giường, nên toàn bộ sức nặng dồn vào đúng một điểm là mấu xương hông. Hai đầu gối chồng thẳng lên nhau, hai mắt cá cũng chạm nhau. Chị chỉ cần nghiêng bà ít đi, chèn gối sau lưng cho bà tựa, kẹp gối giữa hai chân, thì sức đè được chia ra nhiều chỗ.

Một tuần sau, mảng đỏ ở hông nhạt dần. Chuyện của chị Lan cho thấy xoay trở có hai nửa: đổi tư thế đúng giờ, và đặt người bệnh vào tư thế đúng. Thiếu nửa sau thì nửa đầu mất nhiều tác dụng, dù cả nhà đã vất vả thức đêm.

Nghiêng chếch khác nghiêng hẳn ở chỗ nào

Nghiêng hẳn dồn sức vào một điểm. Khi thân người vuông góc với mặt giường, mấu xương hông bên dưới, vai dưới và mắt cá ngoài chịu gần hết sức nặng. Đây là những chỗ da mỏng, xương sát da.

Nghiêng chếch chia sức ra mặt phẳng rộng. Lưng tựa một phần vào gối, sức nặng rải ra mông, lưng và đùi, là những chỗ có nhiều thịt đệm hơn. Xương cùng cũng được nhấc khỏi mặt đệm.

Ước lượng góc bằng mắt, không cần thước. Nhìn từ phía chân giường: nằm ngửa là mặt ngực song song trần nhà, nghiêng hẳn là ngực đứng thẳng. Nghiêng chếch là ngực hướng chếch lên, gần nằm ngửa hơn là gần nghiêng hẳn. Bàn tay bạn luồn được dưới xương cùng mà không chạm đệm là được.

Không phải ai cũng hợp nghiêng chếch. Người khó thở có khi dễ chịu hơn khi nằm nghiêng nhiều hơn hoặc đầu cao hơn; người có vết thương, ống dẫn lưu ở một bên có thể phải tránh bên đó. Nhân viên y tế sẽ cho bạn biết tư thế nào hợp với người bệnh của mình.

Chuẩn bị gối: cần mấy chiếc, loại nào

Bạn không cần mua gì đặc biệt để bắt đầu. Gối trong nhà dùng được nếu đủ chắc và đủ số lượng:

  • Một gối dài hoặc hai gối thường để đỡ dọc lưng, từ bả vai xuống mông. Gối dài chắc là tốt nhất; gối lông mềm quá sẽ xẹp, người bệnh trượt về nằm ngửa.
  • Một gối vừa kẹp giữa hai đầu gối, đủ dày để hai gối chân không chạm nhau.
  • Một gối mỏng hoặc khăn tắm gấp tư kẹp giữa hai mắt cá và bàn chân.
  • Một gối mỏng cho cánh tay trên gác lên, để vai trên không bị kéo trĩu về trước.
  • Một gối dưới bắp chân khi nằm ngửa hoặc nghiêng chếch, để gót chân treo khỏi mặt đệm.
  • Vỏ gối bằng vải cotton, thay khi ẩm; tránh vỏ ni lông vì hầm và trơn.

Tổng cộng chừng năm sáu chiếc gối cho một người. Đặt chúng trong một chiếc giỏ ở đầu giường để ai vào ca cũng lấy đúng. Đánh dấu bằng màu vỏ gối: ví dụ vỏ xanh là gối lưng, vỏ hồng là gối chân, người mới đến cũng không nhầm.

Không dùng gối hơi dạng phao tròn có lỗ ở giữa để kê dưới mông hay gót chân; loại này ép một vòng quanh chỗ cần bảo vệ và có thể làm máu nuôi kém hơn. Nếu cần đệm hay gối chuyên dụng, hỏi nhân viên y tế loại nào hợp.

Đặt gối từ đầu xuống chân

Sau khi xoay người bệnh sang nghiêng (cách xoay hai người làm có các bước riêng), đặt gối theo thứ tự này:

Vị tríĐặt gì, đặt thế nàoĐể làm gì
ĐầuGối đầu đủ dày để đầu thẳng hàng với cột sống, không gập xuống vai dưới cũng không ngửa raCổ không mỏi, tai dưới không bị gập
Vai dướiKéo nhẹ bả vai dưới ra trước một chútKhông nằm đè thẳng lên khớp vai
Cánh tay trênGác lên gối mỏng đặt trước ngựcVai trên không trĩu, ngực thở thoải mái
LưngGối dài nhét sát dọc lưng, từ vai xuống mông, hơi chèn vào dướiGiữ góc nghiêng chếch, không lăn ngửa
Hai đầu gốiGối vừa kẹp giữa, chân trên đưa ra trước chân dưới một chútXương gối không đè lên nhau
Hai mắt cá, bàn chânKhăn gấp hoặc gối mỏng kẹp giữaMắt cá trong không chạm nhau
Gót chânGối dưới bắp chân, gót treo hở khỏi mặt đệmGót là chỗ dễ đỏ nhất khi nằm lâu
Bàn chânKhông để chăn đè nặng lên mu bàn chânBàn chân không bị ép duỗi thẳng suốt đêm

Đặt xong, đứng ở chân giường nhìn lại cả dáng người: đầu, vai, hông, gối nằm gần một đường thẳng, không cong vẹo. Người bệnh nằm thoải mái thường thở chậm lại và mặt giãn ra sau một lúc.

Kiểm tra lại sau khi đặt: ba lần nhìn trong một giờ

Tư thế đặt đẹp lúc đầu rất dễ xô lệch. Hãy hẹn mình nhìn lại theo nhịp này:

  1. Ngay sau khi đặt: luồn bàn tay dưới xương cùng, dưới gót chân; tay luồn được, không chạm đệm là ổn. Hỏi người bệnh “Mẹ nằm thế này có chỗ nào cấn không?”.
  2. Sau mười lăm hai mươi phút: xem người bệnh có trượt về nằm ngửa, gối lưng có bị đẩy ra, gối chân có rơi xuống không.
  3. Đến lượt xoay kế tiếp: trước khi xoay sang bên kia, nhìn những chỗ vừa chịu đè (hông dưới, vai dưới, mắt cá ngoài, tai). Đỏ rồi nhạt dần là bình thường; đỏ không nhạt thì ghi sổ, lượt sau không cho nằm đè lên chỗ đó.
  4. Ghi lại tư thế dễ chịu nhất: mỗi người bệnh có một dáng nằm họ thích, một chiếc gối họ hay ôm. Ghi vào sổ để người ca sau làm giống.

Nếu người bệnh tự cử động được một chút, khuyến khích họ tự nhích vai, nhích hông trong lúc nằm. Mỗi cử động nhỏ người bệnh tự làm được đều có ích, và giúp họ còn cảm giác tự chủ với chính cơ thể mình.

Giữa hai lượt nghiêng: nằm ngửa cho đúng

Lịch xoay thường có lượt nằm ngửa xen giữa nghiêng trái và nghiêng phải. Nằm ngửa tưởng đơn giản nhưng lại là lúc xương cùng và gót chân chịu đè nhiều nhất, nên cũng cần đặt gối cẩn thận:

VùngCách đặtVì sao
Đầu và cổGối vừa đủ để cằm không gập vào ngực, không ngửa ra sauDễ thở, dễ nuốt nước bọt
Hai vai, hai tayHai tay đặt dọc thân hoặc trên bụng, có thể kê gối mỏng dưới cẳng tayVai không bị kéo trĩu, tay không phù nề vì buông thõng
Lưng dướiNếu người bệnh mỏi lưng, kê khăn mỏng cuộn nhẹ theo chỉ dẫn của nhân viên y tếĐỡ chỗ cong tự nhiên của cột sống
Bắp chânGối dài kê dọc dưới bắp chân, gót treo hởGót chân không chạm đệm
Đầu gốiHơi chùng tự nhiên, không kê gối cứng ngay sau khoeoKê sau khoeo lâu có thể làm chân khó chịu, máu lưu thông kém
Bàn chânChăn nhẹ, có thể dựng khung hoặc gối ở cuối giường cho chăn không đè mu bàn chânBàn chân không bị ép duỗi suốt nhiều giờ

Nằm ngửa cũng không nên giữ quá lâu nếu xương cùng của người bệnh đã từng đỏ. Khi đó, nhân viên y tế có thể dặn bạn rút ngắn lượt nằm ngửa hoặc thay bằng nghiêng chếch hai bên. Bạn ghi rõ vào trang đầu cuốn sổ chăm để mọi người cùng làm theo.

Một chi tiết nhỏ người ta hay quên: khi nằm ngửa, kiểm tra cả sau đầu và hai khuỷu tay. Người rất gầy, nằm lâu ít cử động đầu, có thể đỏ da ở sau gáy hoặc sau đầu mà tóc che mất. Mỗi lần thay gối đầu, vén tóc nhìn qua một chút.

Sai lầm khi đặt gối và lúc nào phải gọi nhân viên y tế

Mấy lỗi sau gặp ở rất nhiều nhà:

  • Gối kê dưới đầu gối khi nằm ngửa nhưng gót vẫn chạm đệm: gối phải đỡ ở bắp chân mới làm gót hở.
  • Nâng đầu giường cao suốt cả ngày cho tiện, khiến người bệnh trượt xuống và xương cùng bị đè, bị cọ.
  • Chèn quá nhiều gối, người bệnh bị bó cứng, nóng bức, càng muốn cựa ra.
  • Đặt khăn, tã lót nhiều lớp dưới người bệnh, tạo nếp gấp cấn vào da.

Báo nhân viên y tế trong ngày khi một chỗ đỏ không nhạt sau khi đã tránh đè, da phồng, trầy, sẫm màu hay có vết hở; khi người bệnh than đau một bên hông hay vai mỗi lần nằm nghiêng sang đó; khi bạn không tìm được tư thế nào cho người bệnh dễ thở. Việc chăm vết loét đã hở là của nhân viên y tế hoặc làm theo hướng dẫn trực tiếp của họ, đừng tự đắp gì lên. Gọi cấp cứu ngay khi người bệnh khó thở nặng lên, tím môi, lơ mơ đột ngột, hoặc đau dữ dội không rõ lý do.

Cho người chăm: mỗi lần đặt gối, bạn cúi người nhiều lần. Đặt giỏ gối ngang tầm tay, nâng giường lên nếu được, và quỳ một gối lên ghế thấp cạnh giường thay vì cúi gập lưng. Tư thế của bạn cũng cần được chăm như tư thế của người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Nằm nghiêng bao nhiêu độ là đúng?

Nhiều tài liệu chăm sóc hướng dẫn nghiêng chếch khoảng 30 độ, tức lưng tựa vào gối, ngực hướng chếch lên trần, xương cùng không chạm đệm. Góc phù hợp cho từng người, nhất là người khó thở, nên hỏi nhân viên y tế.

Có nên cho người bệnh nằm nghiêng hẳn sang một bên không?

Nghiêng hẳn dồn sức nặng vào mấu xương hông, vai dưới và mắt cá ngoài nên dễ đỏ da hơn. Nếu người bệnh thích hoặc cần nằm như vậy vì lý do khác, hỏi nhân viên y tế và kiểm tra những chỗ đó kỹ hơn mỗi lượt.

Gối kẹp giữa hai chân có cần thiết không?

Rất cần khi nằm nghiêng. Không có gối, đầu gối và mắt cá chân trên đè thẳng lên chân dưới, xương chạm xương nên dễ đỏ. Gối kẹp giữa cũng giúp hông không bị vặn và người bệnh nằm êm hơn.

Làm sao để gót chân không bị đỏ?

Đặt gối dưới bắp chân sao cho gót treo hở khỏi mặt đệm, không kê dưới gót và không kê dưới đầu gối. Mỗi lượt xoay nhìn gót một lần; gót đỏ không nhạt thì ghi sổ và báo nhân viên y tế.

Dùng gối phao tròn có lỗ để kê có tốt không?

Thường không nên. Loại gối có lỗ ở giữa ép một vòng quanh chỗ cần bảo vệ, có thể làm máu nuôi vùng giữa kém hơn. Nếu cần gối hay đệm chuyên dụng, hỏi nhân viên y tế loại nào phù hợp với người bệnh.

Người bệnh cứ đẩy gối ra thì làm sao?

Hỏi xem chỗ nào khó chịu: nóng, cấn, hay bó quá. Thử bớt một gối, đổi vỏ gối vải thoáng, hoặc đặt gối lưng chếch hơn. Nếu người bệnh lẫn lộn, giữ một vật quen thuộc để họ ôm thường giúp họ nằm yên hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138