SuyKiet.comSuy Kiệt
Vệ sinh và tiêu tiểu

Tắm tại giường cho người nằm lâu: chuẩn bị, thứ tự lau và cách giữ ấm, giữ kín đáo

Cách tắm tại giường cho người nằm lâu: chuẩn bị đồ trong một lần, lau theo thứ tự từ sạch tới bẩn, che phần chưa lau, giữ ấm và biết lúc nào phải dừng.

A Vietnamese daughter gently wiping her frail father arm with a warm washcloth in a bedroom with a care bed, soft towel covering him, side view, warm morning window light

Tắm tại giường cho người nằm lâu là lau từng vùng cơ thể bằng khăn ấm, theo thứ tự từ chỗ sạch tới chỗ bẩn, chỉ mở phần đang lau còn lại luôn đắp kín, làm nhanh trong một lần chuẩn bị đủ đồ. Mục đích không chỉ là sạch: đây là dịp xem da toàn thân, giúp người bệnh dễ chịu, ngủ ngon hơn và thấy mình vẫn được đối xử tử tế.

Phần lớn gia đình lúng túng vì thiếu đồ giữa chừng, nước nguội, người bệnh lạnh run và xấu hổ. Dưới đây là cách sắp đồ, thứ tự lau, cách nói với người bệnh, những lỗi hay gặp và những dấu hiệu bạn phải dừng tay để gọi nhân viên y tế.

Một buổi tắm đầu tiên ở nhà anh Phúc

Bố anh Phúc nằm một chỗ đã gần hai tháng. Lần đầu tự tắm cho bố, anh mang một chậu nước nóng và một chiếc khăn vào phòng, cởi hết áo quần của bố ra rồi mới đi tìm xà phòng. Khi quay lại, nước đã nguội, bố co ro run, tay cứ kéo chăn che người. Anh lau vội cho xong, quên mất lưng và gót chân, chỗ mà sau này điều dưỡng chỉ cho anh là phải xem kỹ nhất.

Chuyện như vậy rất thường gặp. Người chăm không thiếu thương, chỉ thiếu một trình tự. Khi đã có trình tự, một buổi lau người chỉ mất khoảng hai mươi tới ba mươi phút, người bệnh không bị lạnh, không bị phơi người và chính người chăm cũng đỡ mệt. Điều quan trọng là chuẩn bị đủ trước khi chạm vào người bệnh, và giữ thói quen nói trước mỗi việc mình sắp làm.

Tắm tại giường không thay cho việc chăm da theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu người bệnh có vết thương, vết loét, ống thông hay đang sốt, hãy hỏi trước nhân viên y tế đang theo dõi xem hôm đó nên lau thế nào, vùng nào tránh, và có nên hoãn lại không.

Chuẩn bị một lần cho đủ, đặt trong tầm tay

Gom tất cả đồ lên một chiếc ghế hoặc bàn nhỏ sát giường, bên phía tay thuận của bạn. Khi đã bắt đầu thì không rời giường giữa chừng.

  • Hai chậu nước ấm: một chậu nước có pha chút sữa tắm dịu, một chậu nước sạch để tráng. Thử nước bằng mặt trong cổ tay, thấy ấm dễ chịu chứ không nóng.
  • Ba tới bốn khăn nhỏ: một khăn riêng cho mặt, một cho thân và tay chân, một riêng cho vùng kín và mông. Đánh dấu bằng màu để không lẫn.
  • Hai khăn tắm lớn: một để đắp che người, một trải dưới phần đang lau cho ga không ướt.
  • Quần áo sạch, tã hoặc tấm lót mới nếu người bệnh đang dùng, xếp theo thứ tự sẽ mặc.
  • Găng tay dùng một lần, túi đựng đồ bẩn, kem dưỡng ẩm không mùi đã được nhân viên y tế đồng ý.
  • Đóng cửa, tắt quạt, kéo rèm, chỉnh giường lên ngang thắt lưng bạn nếu giường chỉnh được độ cao.

Nếu nhà có hai người, một người lau và một người đỡ, giữ khăn, nói chuyện với người bệnh. Hai người làm thì nhanh hơn và an toàn hơn, nhất là lúc nghiêng người để lau lưng.

Thứ tự lau: từ sạch tới bẩn, từ trên xuống dưới

Mỗi vùng làm theo nhịp: mở ra, lau bằng khăn xà phòng, tráng bằng khăn nước sạch, thấm khô, đắp lại. Không mở vùng tiếp theo khi vùng trước chưa đắp lại.

  1. Mặt: dùng khăn riêng chỉ có nước sạch, lau mắt từ khoé trong ra khoé ngoài, mỗi bên mắt một góc khăn khác. Sau đó trán, má, mũi, quanh miệng, sau tai, cổ.
  2. Hai tay: lau từ cổ tay lên vai, theo chiều về tim, nâng cánh tay bằng cách đỡ dưới khuỷu. Lau kỹ nách, kẽ ngón tay; có thể cho bàn tay ngâm vào chậu vài phút cho dễ chịu.
  3. Ngực và bụng: kéo khăn đắp xuống tới đâu lau tới đó. Ở người có nếp da dưới ngực hay bụng, nâng nhẹ nếp da, lau và thấm thật khô bên trong.
  4. Hai chân: đắp kín một chân, lau chân kia từ cổ chân lên đùi. Lau kẽ ngón chân, gót chân, rồi thấm khô kẽ ngón trước khi chuyển chân.
  5. Lưng và mông: nghiêng người bệnh về phía người đỡ, lau lưng từ gáy xuống, xem kỹ vùng xương cùng, bả vai, hông. Đây là lúc bạn nhìn da rõ nhất.
  6. Vùng kín: thay nước và đổi khăn riêng, đeo găng, lau từ trước ra sau. Phần này nếu người bệnh còn tự làm được thì đưa khăn để họ tự lau.
  7. Thoa kem dưỡng mỏng lên chỗ da khô theo hướng dẫn, mặc áo, thay tã hoặc tấm lót, chỉnh tư thế, đắp chăn.

Nước bẩn nhanh thì thay. Lau vùng kín xong tuyệt đối không quay lại lau mặt hay thân bằng cùng chậu nước đó.

Lúc lau người, nhìn thấy gì thì làm gì

Mỗi lần lau người là một lần kiểm tra da và sức khoẻ. Ghi lại điều bạn thấy để báo nhân viên y tế lần khám tới hoặc gọi ngay nếu cần.

Bạn thấyViệc làm ngayBáo hay gọi ai
Một vùng da đỏ ở chỗ tì đè, ấn nhẹ không bớt đỏKhông xoa bóp chỗ đó, đổi tư thế cho vùng ấy không tìBáo nhân viên y tế trong ngày
Da phồng nước, trầy, rỉ dịchKhông chọc, không bôi thứ tự chế, che bằng khăn sạchGọi nhân viên y tế hướng dẫn chăm
Người bệnh run, môi tím tái, tay chân lạnhDừng lau, đắp ấm ngay, mặc áoKhông đỡ sau vài phút thì gọi y tế
Người bệnh khó thở, mệt lả khi nghiêng ngườiDừng, cho nằm đầu cao, ở bên cạnhGọi cấp cứu nếu không bớt
Vùng da sưng nóng đỏ lan rộng, có mùi lạGhi lại vị trí, kích thước bằng cách so với đồng xuBáo nhân viên y tế sớm
Vết bầm mới không rõ lý doHỏi người chăm khác, ghi lạiBáo nhân viên y tế khi khám

Mẹo nhỏ: chụp ảnh vùng da đáng ngờ với sự đồng ý của người bệnh, ghi ngày giờ. Ảnh giúp nhân viên y tế so sánh tốt hơn lời tả.

Những lỗi hay gặp khi tắm cho người nằm lâu

Cởi hết đồ rồi mới bắt đầu. Người già mất nhiệt rất nhanh. Chỉ mở phần đang lau, phần còn lại luôn có khăn đắp. Cách này cũng giữ phẩm giá cho người bệnh.

Dùng một khăn cho cả người. Khăn lau vùng kín mang vi khuẩn lên mặt và mắt. Phân màu khăn ngay từ đầu, khăn nào việc nấy.

Kỳ cọ mạnh cho sạch. Da người già và người nằm lâu mỏng, dễ trầy. Lau nhẹ theo một chiều, thấm khô chứ không chà khô.

Để da còn ẩm ở nếp gấp. Nách, bẹn, dưới ngực, kẽ ngón còn ẩm dễ hăm và nứt. Thấm khô từng nếp, nâng nếp da lên mà thấm.

Tắm khi người bệnh vừa ăn xong hay đang rất mệt. Nên chọn lúc người bệnh tỉnh táo, cách bữa ăn một lúc. Nếu hôm nay quá mệt, chỉ lau mặt, tay, vùng kín, phần còn lại để hôm sau.

Im lặng làm cho nhanh. Người bệnh không biết sắp bị chạm vào đâu sẽ giật mình, co người. Nói trước một câu ngắn trước mỗi việc giúp họ hợp tác hơn.

Bỏ qua lưng và gót chân vì khó nghiêng người. Đây lại là những chỗ tì đè nhiều nhất và dễ đỏ da nhất. Nếu một mình không nghiêng được người bệnh an toàn, dời phần lưng sang lúc có người thứ hai, nhưng đừng bỏ hẳn quá một ngày.

Thoa phấn rôm dày vào nếp gấp. Phấn vón cục khi gặp mồ hôi, đọng ở nếp da gây cọ xát. Giữ khô bằng cách thấm kỹ và để thoáng một chút trước khi mặc đồ là đủ, trừ khi nhân viên y tế dặn khác.

Khi nào dừng tắm để gọi nhân viên y tế hoặc cấp cứu ngay

Dừng việc lau người và gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh đột ngột khó thở, thở rít, môi tím, đau ngực, lơ mơ khó đánh thức, co giật, hoặc ngã khỏi giường trong lúc nghiêng người. Trong lúc chờ, cho người bệnh nằm ở tư thế dễ thở, không cho ăn uống gì, ở bên cạnh và đắp ấm.

Gọi nhân viên y tế đang theo dõi trong ngày nếu bạn thấy vùng da đỏ không mất đi, da phồng, rỉ dịch, có vết loét mới, vết thương có mủ hoặc mùi lạ, người bệnh sốt hoặc lạnh run kéo dài, đau dữ dội khi bạn chạm vào một vùng, hoặc chỗ ống thông, băng gạc bị ướt, tuột, chảy máu. Việc chăm vết thương, thay băng, xử lý ống thông là phần việc do nhân viên y tế làm hoặc hướng dẫn trực tiếp, gia đình không tự xử lý.

Nếu người bệnh từ chối tắm vài ngày liền kèm ăn ít, nằm li bì hơn hẳn thường ngày, đó cũng là thay đổi cần báo, vì có khi đây không phải là chuyện ý muốn mà là sức khoẻ đang thay đổi.

Câu nói giữ phẩm giá và giữ sức cho người chăm

Trước khi bắt đầu, xin phép bằng một câu tự nhiên: Bố ơi, con lau người cho bố nhé, con làm từng chỗ một, chỗ nào lạnh bố bảo con. Trong lúc lau, báo trước: Giờ con lau tay phải. Giờ con nghiêng bố về phía con, bố cứ thả lỏng. Khi đến vùng kín, hỏi: Bố có muốn tự lau chỗ này không, con đưa khăn. Người bệnh còn làm được việc gì thì để họ làm, dù chậm.

Người cùng giới hoặc người người bệnh tin cậy nhất nên làm phần vùng kín. Nếu người bệnh không thoải mái với con cái khác giới, hãy chia việc lại trong nhà. Khi lau xong, nói một câu cảm ơn hoặc khen nhẹ: Xong rồi, bố thơm tho rồi đây. Câu ấy khiến buổi tắm kết thúc như một việc chăm sóc, không như một việc phải chịu đựng.

Với người chăm: hạ giường lên cao hoặc quỳ một gối thay vì cúi gập lưng, đứng sát giường, xoay cả người chứ không vặn lưng. Không cần tắm toàn thân mỗi ngày; lau mặt, tay, vùng kín mỗi ngày và lau toàn thân cách ngày thường đã đủ sạch nếu nhân viên y tế không dặn khác. Bớt đi một việc không cần là để dành sức cho những tháng dài phía trước.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu nên tắm toàn thân cho người nằm liệt giường một lần?

Không có con số chung cho mọi người. Nhiều gia đình lau mặt, tay, vùng kín mỗi ngày và lau toàn thân cách một hai ngày. Người ra mồ hôi nhiều, đại tiểu tiện không tự chủ cần lau thường hơn. Hỏi nhân viên y tế theo tình trạng da cụ thể.

Có nên dùng khăn ướt dùng một lần thay cho nước ấm không?

Khăn ướt tiện khi đi ra ngoài hoặc lau nhanh vùng kín, nhưng nhiều loại có hương liệu và cồn làm khô da. Ở nhà, nước ấm và khăn mềm vẫn dịu hơn. Nếu dùng khăn ướt, chọn loại không mùi và thấm khô sau khi lau.

Người bệnh run và kêu lạnh khi lau thì làm sao?

Dừng lại, đắp khăn khô và chăn ngay, mặc áo vào. Lần sau tắt quạt, đóng cửa, dùng nước ấm hơn một chút và chỉ mở phần đang lau. Nếu người bệnh vẫn run kéo dài, kèm sốt hay tím tái thì gọi nhân viên y tế.

Người bệnh có ống thông tiểu hay ống ăn thì lau người thế nào?

Vẫn lau người bình thường nhưng tránh kéo, gập hay làm ướt chỗ băng quanh ống. Cách vệ sinh quanh chân ống do nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp. Thấy ống tuột, rỉ, chảy máu thì dừng và gọi nhân viên y tế.

Có cần dùng sữa tắm diệt khuẩn cho người nằm lâu không?

Thường không cần. Loại dịu, không mùi, ít bọt là đủ, và phải tráng sạch bằng nước. Chất tẩy mạnh làm da khô, dễ nứt. Nếu nhân viên y tế dặn dùng loại nào cho tình trạng riêng thì làm theo.

Người bệnh nhất định không cho tắm thì có ép không?

Không nên ép. Hỏi xem họ ngại điều gì: lạnh, xấu hổ, mệt hay đau. Thử lúc khác trong ngày, đổi người làm, hoặc chỉ lau mặt và tay trước. Nếu việc từ chối đi kèm lẫn lộn tăng lên, sốt hay bỏ ăn, báo nhân viên y tế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138