SuyKiet.comSuy Kiệt
Vệ sinh và tiêu tiểu

Vệ sinh vùng kín cho người già nằm lâu: cách làm cho nam, cho nữ và giữ phẩm giá

Vệ sinh vùng kín cho người già nằm lâu đúng cách: chuẩn bị, lau từ trước ra sau với nữ, cách làm với nam, giữ kín đáo, dấu hiệu bất thường cần báo y tế.

Caregiver hands in disposable gloves holding a folded soft towel beside a care bed with a privacy sheet draped over the patient, close crop, no faces, muted blue tones

Vệ sinh vùng kín cho người già nằm lâu nên làm ít nhất mỗi sáng tối và sau mỗi lần đại tiểu tiện: dùng nước ấm, khăn mềm riêng, lau một chiều từ trước ra sau, thấm khô kỹ các nếp da, chỉ mở đúng vùng đang làm và để người bệnh tự làm nếu họ còn làm được. Đây là việc phòng hăm, phòng nhiễm trùng và giữ mùi cơ thể sạch.

Phần khó nhất thường không nằm ở kỹ thuật mà ở cảm giác ngượng của cả hai bên, nhất là khi con chăm cha mẹ khác giới. Bài này nói thứ tự làm cho nữ và cho nam, cách nói chuyện để người bệnh bớt xấu hổ, lỗi hay gặp và những thay đổi bất thường cần báo nhân viên y tế.

Ngượng ngùng là chuyện bình thường, cách xử lý thì không phải chuyện tuỳ hứng

Anh Hưng là con trai duy nhất ở gần mẹ. Mẹ anh yếu dần, đi tiểu không kịp, phải dùng tã. Mấy tuần đầu, mẹ nhất định không cho anh động vào, cứ gọi chị giúp việc dù chị đã về. Có hôm mẹ cố tự lau rồi để ẩm, vùng bẹn đỏ rát, đêm mẹ khó chịu không ngủ. Đến lúc cả nhà ngồi lại bàn, mới chia ra: chị dâu lo phần vệ sinh vùng kín buổi sáng, anh lo buổi tối nhưng chỉ đưa khăn để mẹ tự lau phần nào mẹ tự làm được, phần còn lại anh làm dưới tấm khăn che, mắt nhìn vào việc chứ không nhìn vào người.

Câu chuyện ấy cho thấy hai điều. Thứ nhất, sự ngượng ngùng của người bệnh là chính đáng, cần được tôn trọng chứ không bị gạt đi bằng câu có gì đâu mà ngại. Thứ hai, không thể vì ngại mà bỏ việc vệ sinh, vì vùng kín ẩm và bẩn lâu là đường ngắn nhất dẫn tới hăm, nứt da và nhiễm trùng. Cách ra là sắp xếp người làm hợp lý, làm nhanh, gọn, che chắn tốt, và luôn hỏi người bệnh trước.

Nếu trong nhà không ai cùng giới, hãy nói thẳng với người bệnh về lựa chọn có sẵn và để họ chọn. Nhiều người già, khi thấy con làm nhẹ nhàng, tôn trọng, sẽ dần thoải mái hơn.

Đồ cần có và cách sắp chỗ trước khi làm

Vệ sinh vùng kín làm nhiều lần trong ngày, nên để sẵn một khay riêng, lúc cần chỉ việc bưng ra.

  • Chậu nước ấm sạch hoặc bình có vòi nhỏ để dội, thử ấm bằng mặt trong cổ tay.
  • Khăn mềm riêng cho vùng kín, khác màu khăn mặt, hoặc khăn giấy mềm dày, đủ dùng mỗi lần lau một miếng rồi bỏ.
  • Xà phòng dịu, không mùi, ít bọt; nhiều lúc chỉ nước sạch là đủ. Không dùng dung dịch sát khuẩn mạnh nếu nhân viên y tế không dặn.
  • Găng tay dùng một lần, túi đựng rác có miệng buộc, tấm lót thấm hoặc tã mới nếu đang dùng.
  • Khăn tắm lớn để che phần thân trên và đùi, một tấm lót không thấm dưới mông khi dội nước.
  • Kem bảo vệ da đã được nhân viên y tế đồng ý, nếu người bệnh hay bị hăm.

Kéo rèm, đóng cửa, báo những người khác trong nhà đừng vào phòng. Nếu nhiều người ở chung phòng, dùng một tấm vải căng làm vách tạm. Những việc nhỏ ấy là cách bạn nói với người bệnh rằng họ vẫn có quyền riêng tư, dù đang nằm một chỗ.

Từng bước với người bệnh là nữ

Người bệnh nằm ngửa, hai gối co và hơi dạng nếu làm được; nếu không co gối được, kê một gối mỏng dưới mỗi đầu gối. Che phần còn lại bằng khăn tắm.

  1. Đeo găng, nói trước: Con lau cho mẹ nhé, con làm nhanh thôi.
  2. Lau phía ngoài trước: bẹn hai bên, mặt trong đùi, lau từ trên xuống.
  3. Tách nhẹ môi lớn bằng một tay, tay kia lau từ trước ra sau theo một đường. Mỗi đường lau dùng một góc khăn sạch khác, không lau đi lau lại.
  4. Nếu dội nước, đặt tấm lót và bô dẹt hoặc tấm lót thấm dưới mông, dội từ trên xuống, nước chảy ra sau.
  5. Thấm khô cùng chiều trước ra sau, thấm kỹ các nếp bẹn.
  6. Nghiêng người bệnh sang một bên, lau vùng hậu môn từ trước ra sau, thấm khô, xem da vùng xương cùng và mông.
  7. Thoa kem bảo vệ da mỏng nếu được hướng dẫn, mặc tã hoặc đồ lót mới, kéo phẳng ga, đắp lại.

Nguyên tắc từ trước ra sau với nữ rất quan trọng, vì lau ngược đưa vi khuẩn từ hậu môn lên lỗ tiểu, dễ gây nhiễm trùng đường tiểu, điều hay gặp ở người già nằm lâu.

Từng bước với người bệnh là nam

Tư thế giống như với nữ. Với nam, chỗ hay bị bỏ sót là bìu và nếp da bên dưới, nơi giữ ẩm rất lâu.

  1. Đeo găng, báo trước, che khăn, chỉ mở vùng cần làm.
  2. Cầm dương vật nhẹ bằng khăn, lau từ đầu xuống thân theo vòng tròn từ trong ra ngoài, mỗi vòng một góc khăn.
  3. Nếu người bệnh còn bao quy đầu, kéo nhẹ ra sau chỉ tới chỗ không bị căng, lau sạch rồi luôn kéo trả về vị trí cũ. Để quên da quy đầu ở phía sau có thể gây sưng nghẹt, phải đi khám gấp.
  4. Nâng bìu lên, lau mặt dưới bìu và nếp bẹn, thấm khô kỹ.
  5. Nghiêng người, lau vùng hậu môn từ trước ra sau, xem da mông và xương cùng.
  6. Mặc tã hoặc đồ lót, chỉnh tư thế, đắp lại, tháo găng, rửa tay.

Nếu người bệnh có ống thông tiểu, cách lau quanh chỗ ống đi ra do nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp. Không kéo, không đẩy ống, không tự tháo ra lau.

Khi có phân: lau sạch mà không làm trầy da

Phân dính lâu trên da là thứ gây hăm và trợt nhanh nhất, nhất là phân lỏng. Cách làm khác một chút so với lúc chỉ có nước tiểu.

  • Dùng phần sạch phía trước của tã cũ gạt phần lớn phân xuống, từ trước ra sau, rồi cuộn tã lại trước khi lau kỹ.
  • Làm ẩm phân khô bằng khăn ướt nước ấm đặt lên vài giây cho mềm rồi mới lau, không cạy, không chà.
  • Mỗi đường lau một miếng khăn giấy hoặc một góc khăn, lau một chiều rồi bỏ, tới khi khăn sạch.
  • Rửa lại bằng nước ấm, có thể dùng chút xà phòng dịu rồi tráng sạch, thấm khô các nếp mông.
  • Thay găng sau khi lau phân, trước khi chạm vào tã mới, ga hay quần áo sạch.
  • Nếu da đỏ rát, lần sau chỉ dội nước và thấm, bớt dùng khăn ướt có hương liệu.

Phân lỏng nhiều lần trong ngày làm da vùng mông hỏng rất nhanh, đồng thời người bệnh dễ mất nước. Đó là lúc cần báo nhân viên y tế chứ không chỉ chăm da. Ghi số lần, tính chất phân vào sổ để nói cho chính xác.

Thấy gì thì báo ai: sổ nhỏ sau mỗi lần vệ sinh

Mỗi lần vệ sinh là một lần nhìn. Một cột ghi chú nhỏ trong sổ chăm giúp bạn thấy thay đổi theo ngày.

Thấy gìLàm ngayBáo ai, khi nào
Da bẹn, mông đỏ, rát nhẹThay tã thường hơn, để thoáng một lúc, thấm khô kỹBáo nhân viên y tế nếu không đỡ sau vài ngày
Da trợt, rỉ dịch, có chấm đỏ lanKhông chà, không bôi thứ tự chếBáo nhân viên y tế sớm
Nước tiểu đục, mùi hắc khác thường, có máuGhi lại màu, mùi, số lầnBáo nhân viên y tế trong ngày
Khí hư nhiều, đổi màu, có mùi lạ ở nữGiữ khô sạch, ghi lạiBáo nhân viên y tế
Sưng đau vùng bìu, đầu dương vật sưng nghẹtKhông cố kéo đẩyGọi nhân viên y tế hoặc đi khám ngay
Người bệnh kêu buốt, đau khi tiểu, lẫn lộn hơn thường ngàyGhi lại giờBáo nhân viên y tế trong ngày

Ở người già, nhiễm trùng không phải lúc nào cũng sốt cao; đôi khi biểu hiện chỉ là lẫn hơn, mệt hơn, bỏ ăn. Vì vậy những thay đổi nhỏ đó cũng đáng ghi vào sổ.

Lỗi hay gặp, và khi nào phải gọi cấp cứu

Lỗi hay gặp nhất là lau qua lại nhiều lần bằng một khăn, chà mạnh cho sạch, dùng nước quá nóng, xịt nước hoa hay phấn thơm lên vùng kín cho đỡ mùi, và để tã bẩn quá lâu vì tiếc tã. Một lỗi khác ít ai nghĩ tới là lau xong mặc tã ngay khi da còn ẩm. Chỉ cần thấm khô và để thoáng một hai phút đã giảm hăm rõ rệt.

Gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh sốt cao kèm run lạnh, lơ mơ khó đánh thức, thở nhanh, tay chân lạnh, tím tái; nếu bí tiểu căng tức bụng dưới, kêu đau nhiều mà không tiểu được; nếu chảy máu nhiều từ đường tiểu hay hậu môn; hoặc đầu dương vật sưng nghẹt, đổi màu sau khi kéo da quy đầu. Báo nhân viên y tế trong ngày nếu thấy những dấu hiệu ở bảng trên. Việc đặt, thay hay rút ống thông tiểu, rửa bàng quang, chăm vết loét vùng mông là việc của nhân viên y tế, gia đình chỉ làm khi được hướng dẫn trực tiếp.

Lời nói giữ phẩm giá và cách đỡ cho người chăm

Vài câu có ích: Bố ơi, con thay đồ cho bố nhé. Chỗ này bố tự lau được không, con đưa khăn. Khi người bệnh xin lỗi vì làm bẩn, đừng đáp kiểu cho qua mà nói thật lòng: Không sao đâu mẹ, ai ốm cũng vậy, con làm được mà. Tránh tuyệt đối việc kể lại chuyện này với người ngoài trước mặt người bệnh, hay đùa về tã, về mùi.

Với người chăm, việc này lặp nhiều lần mỗi ngày nên dễ mỏi tay, mỏi lưng và mệt trong lòng. Giữ khay đồ luôn đầy để không phải tìm, đứng phía có đủ chỗ, nâng giường cao nếu được. Rửa tay kỹ sau mỗi lần, kể cả khi có đeo găng. Và nếu thấy mình bắt đầu cáu, nói nặng với người bệnh, đó là lúc cần người thay ca chứ không phải lúc tự trách. Ai trong nhà cũng có thể học làm việc này; chia ca sớm thì không ai phải gánh một mình.

Câu hỏi thường gặp

Một ngày nên vệ sinh vùng kín cho người nằm lâu mấy lần?

Thường là mỗi sáng, mỗi tối và sau mỗi lần đại tiện hoặc thay tã bẩn. Người tiểu không tự chủ cần lau nhẹ mỗi lần thay tã. Không cần dùng xà phòng mọi lần; nước sạch và thấm khô là đủ cho phần lớn các lần.

Có nên dùng dung dịch vệ sinh phụ nữ cho mẹ già không?

Thường chỉ cần nước ấm và xà phòng dịu. Dung dịch có mùi, có chất sát khuẩn mạnh dễ làm khô và kích ứng niêm mạc người già. Nếu có ngứa, khí hư lạ hay đỏ rát, hỏi nhân viên y tế thay vì tự đổi loại dung dịch.

Bố không cho con gái vệ sinh vùng kín thì làm sao?

Tôn trọng điều đó. Nhờ anh em trai, chồng, cháu trai hoặc người chăm nam làm phần ấy, hoặc đưa khăn để bố tự lau phần bố tự làm được. Nếu không có ai khác, nói rõ với bố và làm dưới khăn che, nhanh gọn, không bình luận.

Vùng bẹn bị hăm đỏ thì có nên thoa phấn rôm?

Không nên thoa dày. Phấn vón cục khi gặp ẩm, cọ vào da làm hăm nặng hơn. Giữ khô bằng thấm kỹ, thay tã thường hơn, để thoáng một lúc. Kem bảo vệ da nên dùng loại nhân viên y tế đồng ý. Không đỡ sau vài ngày thì báo nhân viên y tế.

Người già bị nhiễm trùng tiểu thường có dấu hiệu gì?

Có thể là tiểu buốt, nước tiểu đục, mùi hắc, sốt, nhưng ở người già nằm lâu có khi chỉ là lẫn lộn hơn, mệt hơn, bỏ ăn. Việc xác định là của nhân viên y tế; gia đình ghi lại thay đổi và báo sớm.

Có cần đeo găng khi vệ sinh cho chính cha mẹ mình không?

Nên đeo. Găng bảo vệ cả người chăm lẫn người bệnh, nhất là khi có vết trợt da, khi lau phân hoặc khi người chăm có vết xước ở tay. Đeo găng không phải xa cách; rửa tay kỹ sau đó vẫn là việc bắt buộc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138