SuyKiet.comSuy Kiệt
Vệ sinh và tiêu tiểu

Thay tã cho người lớn nằm liệt giường: các bước một người làm, chọn cỡ và chống tràn

Cách thay tã cho người lớn nằm liệt giường một mình: chuẩn bị, nghiêng người, cuộn tã cũ, đặt tã mới đúng tâm, dán vừa khít, chọn cỡ và chống tràn ban đêm.

A Vietnamese man rolling a clean adult diaper on a fresh bed pad beside his elderly father lying on his side, viewed from foot of bed, soft lamp light

Thay tã cho người lớn nằm liệt giường theo nhịp: nghiêng người bệnh về phía xa, cuộn mép tã cũ vào trong, lau sạch, đặt tã mới cuộn dọc sát lưng, nghiêng trở lại, kéo tã ra, căn giữa rồi dán chéo vừa khít bẹn. Làm quen tay thì một người làm khoảng năm tới mười phút, người bệnh ít bị lật qua lại.

Tã tràn, hăm đỏ, mùi nặng phần nhiều do chọn sai cỡ, đặt lệch tâm, dán sai cách hoặc thay quá thưa, ít khi do tã kém. Bài dưới đi qua từng bước, cách chọn loại và cỡ, cách chống tràn ban đêm, lỗi thường gặp và lúc nào thay đổi trong tã là chuyện cần gọi nhân viên y tế.

Hiểu tã trước khi thay: loại nào cho ai

Tã dán là loại mở ra hai bên, có miếng dán ở hông. Hợp nhất với người nằm hẳn trên giường vì thay được mà không cần kéo qua chân. Đây là loại bài này hướng dẫn chính.

Tã quần mặc như quần lót, hợp với người còn đứng dậy, đi lại được với sự hỗ trợ, còn tự đi vệ sinh một phần. Với người nằm hẳn, kéo tã quần qua chân rất vất vả và dễ trầy da.

Miếng lót đặt bên trong tã hoặc quần lót, dùng cho người tiểu ít, rỉ, hoặc lót thêm trong tã ban đêm. Dùng lót giúp chỉ phải thay miếng lót thay vì cả tã khi chỉ ướt nhẹ.

Tấm lót giường trải dưới mông để bảo vệ ga đệm, không thay được cho tã. Một tấm lót vải giặt được thêm một tấm dùng một lần là cách nhiều nhà dùng.

Chọn cỡ theo vòng hông chứ không theo cân nặng hay theo cảm giác. Đo vòng hông ở chỗ to nhất bằng thước dây rồi so với bảng cỡ in trên bao bì. Tã quá to là nguyên nhân tràn số một; tã quá chật để lại vết hằn đỏ ở bẹn và eo.

Độ thấm cần đủ cho khoảng thời gian giữa hai lần thay. Ban ngày dùng loại thấm vừa và thay đều; ban đêm dùng loại thấm nhiều hơn, hoặc thêm miếng lót, để người bệnh ngủ một giấc dài không bị đánh thức nhiều lần.

Thay tã dán một mình, từng bước

Chuẩn bị trước: tã mới đã mở sẵn và gấp dọc làm đôi, mặt thấm quay vào trong; khăn ướt hoặc chậu nước ấm và khăn; găng; túi rác; tấm lót mới. Nâng giường cao ngang thắt lưng nếu được, hạ thanh chắn bên phía bạn đứng, phía bên kia vẫn dựng lên.

  1. Báo người bệnh, đeo găng. Cho người bệnh nằm ngửa, mở hai miếng dán tã cũ, gập miếng dán vào để không dính vào da.
  2. Kéo phần trước của tã cũ xuống giữa hai chân. Nếu có phân, dùng phần sạch phía trước tã lau một lượt từ trước ra sau trước khi bỏ ra.
  3. Co một chân người bệnh lên, đặt một tay ở vai, một tay ở hông, nghiêng người bệnh về phía thanh chắn bên kia, mặt quay ra xa bạn.
  4. Cuộn tã cũ từ mép ngoài vào trong, nhét sát dưới mông. Lau sạch mông, vùng hậu môn từ trước ra sau, thấm khô, xem da lưng và xương cùng.
  5. Đặt tã mới: một nửa trải phẳng, nửa kia cuộn dọc nhét sát cạnh cuộn tã cũ. Phần lưng của tã ngang thắt lưng, đường giữa tã thẳng với khe mông.
  6. Nghiêng người bệnh về phía bạn, qua hai cuộn tã. Phía bên kia, rút tã cũ bỏ vào túi, lau nốt, kéo phần tã mới đã cuộn ra cho phẳng.
  7. Cho nằm ngửa lại, kéo phần trước của tã lên giữa hai chân, vuốt cho ôm bẹn, phần chun hai bên dựng lên chứ không gập vào trong.
  8. Dán: hai miếng dưới dán chéo hướng lên, hai miếng trên dán chéo hướng xuống. Luồn được hai ngón tay vào cạp là vừa, không chật.

Kéo phẳng ga và tấm lót, chỉnh tư thế, dựng lại thanh chắn, tháo găng, rửa tay. Ghi vào sổ: giờ thay, ướt hay có phân, màu sắc, da có gì lạ.

Chống tràn: tìm đúng nguyên nhân rồi mới đổi tã

Tã tràn là chuyện than phiền nhiều nhất. Trước khi đổi sang loại đắt hơn, soát lại theo bảng.

Tràn ở đâuThường doSửa thế nào
Tràn hai bên đùiChun bẹn bị gập vào trong, tã to quá cỡVuốt dựng chun bẹn, đo lại vòng hông chọn cỡ đúng
Tràn sau lưng khi nằm ngửaĐặt tã thấp quá, phần lưng tã dưới thắt lưngĐặt mép lưng tã ngang thắt lưng
Tràn khi nằm nghiêngTã lệch tâm, nước tiểu đổ về một bênCăn đường giữa tã thẳng khe mông, thêm miếng lót
Tràn trước bụng ở namDương vật hướng lên hoặc sang ngangHướng xuống dưới trước khi kéo tã lên
Tràn ban đêm dù cỡ đúngĐộ thấm không đủ cho cả đêmDùng tã đêm hoặc thêm miếng lót bên trong
Tràn khi ngồi dậyDán chéo sai, cạp hở hôngDán dưới chéo lên, trên chéo xuống

Không mặc chồng hai tã lên nhau. Cách đó làm nóng, bí, dễ hăm và lớp ngoài cũng không thấm được vì lớp trong có màng chống thấm.

Lỗi hay gặp làm da bị hăm

Hăm tã ở người già khó lành và có thể dẫn tới trợt da. Phần lớn tránh được bằng thói quen.

  • Thay quá thưa vì tiếc tã: da ngâm trong ẩm vài giờ là đủ để đỏ. Thay ngay khi có phân, và kiểm tra tã ướt theo giờ đều đặn.
  • Lau chưa khô đã đóng tã: thấm khô, để thoáng một hai phút.
  • Dán quá chặt để chống tràn: chặt gây hằn đỏ, cọ xát, mà vẫn tràn nếu sai cỡ.
  • Kéo lê tã cũ ra dưới mông: lực ma sát làm trầy da mỏng. Luôn nghiêng người rồi mới rút.
  • Dùng khăn ướt có cồn và hương liệu nhiều lần mỗi ngày làm da khô rát.
  • Thoa nhiều loại kem chồng lên nhau, hoặc tự dùng loại kem có thuốc khi chưa hỏi nhân viên y tế.
  • Không nhìn da mỗi lần thay: bỏ lỡ chỗ đỏ đầu tiên ở xương cùng hay gót, chỗ đầu tiên của loét tì đè.
  • Để nếp tã, nếp ga nhăn dưới lưng: nằm lâu trên nếp nhăn là tì đè thêm một đường. Kéo phẳng mọi lớp trước khi đặt người nằm ngửa lại.
  • Bỏ tã bẩn trong phòng: mùi đọng lại và người bệnh thấy ngượng. Buộc kín túi, mang ra ngoài ngay.

Nếu người bệnh có thể, cho một khoảng ngắn không mặc tã, nằm nghiêng trên tấm lót thấm, để da khô thoáng. Hỏi nhân viên y tế xem tình trạng da hiện tại có hợp không.

Thay tã ban đêm mà không làm người bệnh tỉnh hẳn

Ban đêm, mỗi lần thay là một lần cả người bệnh lẫn người chăm mất giấc. Mục tiêu là thay ít lần hơn nhưng không để da ngâm ẩm, và mỗi lần thay thật nhẹ.

  1. Trước giờ ngủ, thay tã mới, lau khô, thoa kem bảo vệ da nếu được hướng dẫn, dùng loại tã thấm nhiều hơn hoặc lót thêm miếng lót.
  2. Để sẵn đèn ngủ ánh vàng ở chân giường, không bật đèn trần chói mắt. Một khay đồ thay tã đặt sẵn đầu giường.
  3. Khi kiểm tra, sờ nhẹ phía ngoài tã hoặc xem vạch báo ướt nếu tã có; tã chỉ hơi ẩm và người bệnh đang ngủ say thì có thể chờ lần sau.
  4. Có phân thì thay ngay, dù đang đêm. Nói nhỏ một câu trước khi chạm vào người, làm chậm và đều tay.
  5. Thay xong, đặt lại tư thế nghiêng hoặc ngửa theo lịch xoay trở mà nhân viên y tế đã dặn, kéo chăn, tắt bớt đèn.
  6. Ghi giờ vào sổ để ca sáng biết lần thay gần nhất.

Nếu đêm nào cũng phải dậy quá nhiều lần, hỏi nhân viên y tế về loại tã, giờ cho uống nước buổi tối và cách sắp lịch thay. Đừng tự cắt nước của người bệnh để bớt tiểu đêm.

Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc đi cấp cứu ngay

Thay tã cũng là lúc bạn thấy rõ nhất nước tiểu và phân. Gọi cấp cứu ngay nếu thấy phân đen như bã cà phê hay có nhiều máu đỏ, nôn ra máu, bụng chướng căng đau kèm nôn và không đi ngoài được, người bệnh không có nước tiểu trong nhiều giờ dù vẫn được uống, kêu đau bụng dưới căng tức; hoặc người bệnh sốt cao, lơ mơ, thở nhanh, tay chân lạnh.

Báo nhân viên y tế trong ngày nếu nước tiểu ít hơn hẳn, sẫm màu, đục, có mùi lạ hay lẫn máu; tiêu chảy nhiều lần; nhiều ngày không đi ngoài; da vùng tã trợt, rỉ dịch, có chấm đỏ lan, hoặc có vết loét. Chăm vết trợt sâu, vết loét là việc nhân viên y tế làm hoặc hướng dẫn trực tiếp.

Nếu người bệnh vốn còn báo được khi muốn đi vệ sinh mà nay đột ngột không báo nữa, lẫn lộn hơn, đó cũng là thay đổi cần nói với nhân viên y tế. Đừng vội nghĩ là tuổi già, vì có khi thay đổi ấy đến từ một vấn đề sức khoẻ khác mới xuất hiện.

Giữ phẩm giá khi thay tã, và giữ lưng cho người thay

Đừng gọi tã là bỉm theo kiểu của trẻ con nếu người bệnh không thích; nhiều người già thấy tổn thương khi bị nói như đứa bé. Hỏi họ muốn gọi thế nào. Câu nói gọn: Bà ơi, cháu thay đồ lót cho bà nhé, bà nghiêng về phía tường giúp cháu. Che phần thân trên, làm nhanh, đóng cửa, không bình luận về mùi hay màu. Nếu người bệnh còn tự nói được, hỏi họ thấy chỗ nào rát, chỗ nào cộm.

Người thay tã nhiều lần mỗi ngày dễ đau thắt lưng. Đứng sát giường, gối hơi chùng, dùng sức chân khi nghiêng người bệnh, không vặn người. Khi nghiêng người bệnh, kéo về phía mình chứ không đẩy ra xa. Để một khay đồ thay tã ngay đầu giường và một thùng rác có nắp sát bên. Ban đêm, cân nhắc cùng nhân viên y tế việc dùng tã thấm nhiều để giảm số lần thức dậy, vì giấc ngủ của bạn cũng là một phần của việc chăm.

Câu hỏi thường gặp

Người nằm liệt giường nên thay tã bao lâu một lần?

Không có giờ cố định cho mọi người. Thay ngay khi có phân, còn tã ướt thì kiểm tra đều theo giờ trong ngày và thay khi đã ướt nhiều. Ban đêm dùng loại thấm nhiều hơn để người bệnh ngủ được dài. Da đỏ thì thay thường hơn.

Nên dùng tã dán hay tã quần cho bố nằm một chỗ?

Người nằm hẳn trên giường hợp với tã dán vì thay được mà không phải kéo qua chân. Tã quần hợp với người còn đứng dậy, tập đi, tự đi vệ sinh một phần. Có nhà dùng tã dán ban đêm, tã quần ban ngày khi người bệnh còn ngồi dậy được.

Mặc hai lớp tã có giúp chống tràn không?

Không. Lớp trong có màng chống thấm nên lớp ngoài gần như không nhận được nước, chỉ thêm nóng và bí, dễ hăm. Muốn thấm nhiều hơn thì dùng tã loại thấm cao hoặc thêm miếng lót chuyên dùng bên trong tã.

Thay tã một mình cho người to nặng thế nào cho an toàn?

Dựng thanh chắn phía bên kia, nâng giường cao nếu được, co gối người bệnh lên rồi nghiêng bằng tay đặt ở vai và hông. Dùng tấm lót kéo để xoay thay vì kéo tay chân. Nếu không nghiêng được an toàn, chờ người thứ hai và nhờ nhân viên y tế chỉ trực tiếp.

Da mông người già bị đỏ khi dùng tã thì làm gì?

Thay tã thường hơn, lau nhẹ bằng nước ấm, thấm khô, để thoáng một lúc trước khi mặc lại. Kiểm tra cỡ tã. Nếu chỗ đỏ ở vùng xương cùng, ấn không bớt đỏ, hoặc da trợt rỉ dịch thì báo nhân viên y tế sớm.

Người bệnh tự gỡ tã ra thì có nên buộc tay lại không?

Không nên tự buộc tay người bệnh. Thử tìm lý do: tã ướt, ngứa, chật, nóng hay người bệnh muốn đi vệ sinh. Mặc thêm quần ngoài vừa vặn có thể giúp. Nếu lẫn lộn và kích động tăng lên, báo nhân viên y tế để được hướng dẫn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138