SuyKiet.comSuy Kiệt
Chăm sóc giảm nhẹ những ngày cuối

Người già suy kiệt những ngày cuối: ở nhà hay ở viện, gia đình cân nhắc gì

Những ngày cuối nên để người thân ở nhà hay ở viện? Bảng so sánh, câu hỏi cả nhà tự trả lời, việc chuẩn bị cho từng lựa chọn và khi nào vẫn phải đi cấp cứu.

A Vietnamese family of three standing in a sunny living room looking toward an empty care bed by the window, seen from behind, bright natural light, calm mood

Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà: ở nhà phù hợp khi người bệnh mong muốn, gia đình đủ người đủ sức trực, có nhân viên y tế hướng dẫn và có kế hoạch khi có biến đổi; ở cơ sở y tế phù hợp khi khó chịu của người bệnh cần theo dõi, can thiệp thường xuyên hoặc nhà không đủ người. Lựa chọn nào cũng có thể đổi giữa chừng nếu tình hình thay đổi.

Dưới đây là bảng so sánh hai lựa chọn, những câu cả nhà nên tự trả lời trước khi quyết, việc chuẩn bị cho từng lựa chọn, những sai lầm hay gặp, và những tình huống vẫn phải gọi cấp cứu dù đã chọn ở nhà.

Hai anh em, hai lựa chọn

Mẹ của anh Thắng và chị Vân bệnh nặng đã hơn một năm. Lần gần nhất nằm viện, bà nắm tay chị Vân nói muốn về nhà. Chị Vân muốn đưa mẹ về ngay. Anh Thắng phản đối: ở viện có bác sĩ, có máy móc, lỡ đêm mẹ khó thở thì ở nhà biết làm sao. Cả hai đều thương mẹ, cả hai đều có lý, và cuộc tranh luận kéo dài cả tuần trong hành lang bệnh viện.

Cuối cùng, họ xin gặp bác sĩ cùng lúc. Bác sĩ hỏi từng câu: ai sẽ trực đêm, nhà có ai được hướng dẫn chăm, khi mẹ khó thở thì gọi ai, nhà cách cơ sở y tế bao xa. Trả lời xong, hai anh em thấy rõ: về nhà được, nhưng phải chuẩn bị một tuần, phải có người học cách chăm, và phải có kế hoạch cho đêm khó.

Bà được về nhà mười ngày sau đó, nằm trong căn phòng nhìn ra khoảng sân bà trồng rau. Câu chuyện không có ý nói ở nhà là tốt hơn. Nó chỉ ra rằng câu hỏi đúng không phải "ở đâu tốt hơn" mà là "với mẹ, với nhà mình, điều gì làm được và làm được thế nào".

So sánh ở nhà và ở cơ sở y tế

Bảng dưới không chấm điểm hai lựa chọn. Nó giúp cả nhà nhìn cùng một lúc những điều được và những điều phải chuẩn bị.

Điều cân nhắcỞ nhàỞ cơ sở y tế
Không gian, thói quenPhòng quen, đồ quen, con cháu, hàng xóm ghé đượcLạ, giờ giấc theo nơi điều trị, hạn chế người thăm
Theo dõi, xử lý khó chịuPhụ thuộc kế hoạch với bác sĩ và người được hướng dẫn chămCó nhân viên y tế thường trực, xử lý nhanh
Khi có biến đổi đột ngột ban đêmCần kế hoạch rõ, có người gọi được và đường đi viện nếu cầnĐược xử lý tại chỗ
Sức người chămNặng, cần chia ca, cần người thayVẫn cần người ở cạnh nhưng việc chăm cơ thể được chia sẻ
Riêng tư, tự doCao: người bệnh mặc gì, nghe gì, gặp ai tùy ýThấp hơn, phòng có thể chung
Khi người bệnh mấtGia đình cần biết báo ai xác nhận, làm giấy tờ gìCơ sở y tế xác nhận và hướng dẫn giấy tờ

Có những cách ở giữa: ở nhà phần lớn thời gian, vào viện khi khó chịu không kiểm soát được; hoặc ở viện nhưng gia đình mang đồ quen, giữ thói quen nhỏ của người bệnh. Hỏi bác sĩ về những cách này.

Những câu cả nhà tự trả lời trước khi quyết

Ngồi lại cùng nhau, trả lời thật từng câu. Câu nào trả lời "chưa" thì đó là việc phải chuẩn bị, không phải lý do để bỏ lựa chọn ngay:

  • Người bệnh đã nói gì về nơi họ muốn được chăm? Nếu còn tỉnh, đã ai hỏi trực tiếp chưa?
  • Ai trực ban ngày, ai trực ban đêm, ai thay khi người trực ốm hay kiệt sức?
  • Đã có ai trong nhà được nhân viên y tế chỉ cách xoay trở, chăm miệng, thay tã, nhận dấu hiệu nguy hiểm chưa?
  • Bác sĩ đang điều trị nghĩ gì về việc đưa về nhà? Ai sẽ theo dõi người bệnh khi ở nhà, liên lạc bằng cách nào?
  • Khi có khó thở, đau nhiều, lơ mơ vào ban đêm, kế hoạch là gì?
  • Nhà có chỗ đặt giường, có lối đi cho xe lăn, có nhà vệ sinh gần không?
  • Gia đình có chuẩn bị được việc sẽ làm khi người bệnh ra đi ở nhà không?
  • Những người không đồng ý trong nhà đã được nghe bác sĩ giải thích trực tiếp chưa?

Đừng để câu trả lời chỉ đến từ người to tiếng nhất. Ghi ra giấy, cả nhà cùng nhìn. Thường khi viết ra, những điều tưởng là bất đồng hoá ra chỉ là những việc chưa ai nhận làm.

Nếu chọn ở nhà: chuẩn bị trong một tuần

Đưa người bệnh nặng về nhà vội vã thường là nguyên nhân phải quay lại viện trong đêm. Nếu được, dành vài ngày để chuẩn bị theo thứ tự này:

  1. Xin bác sĩ một kế hoạch ra viện: thuốc đang dùng và cách dùng, những dấu hiệu cần gọi, ai theo dõi ở nhà, lịch tái khám hoặc khám tại nhà nếu có.
  2. Học cách chăm ngay trong viện: nhờ điều dưỡng chỉ trực tiếp cách xoay trở, kê gối, chăm miệng, thay tã, chăm ống thông nếu có. Người chăm chính làm thử trước mặt điều dưỡng.
  3. Sắp phòng: giường đặt cách tường để đi được hai bên, gần cửa sổ nếu người bệnh thích, có đèn ngủ, ổ điện cho thiết bị, chỗ để đồ chăm trong tầm tay.
  4. Chuẩn bị dụng cụ theo danh sách nhân viên y tế đưa: đệm, gối kê, tấm lót, tã, gạc, găng tay; thuê hoặc mượn những thứ dùng ngắn ngày.
  5. Lập lịch trực ít nhất hai tuần, có ca đêm và người dự phòng.
  6. Dán một tờ giấy đầu giường: tên bác sĩ, điều dưỡng theo dõi và cách liên lạc, kế hoạch khi có biến đổi, danh sách thuốc, những điều người bệnh muốn.
  7. Hỏi trạm y tế xã, phường nơi bạn sống xem có hỗ trợ khám, hướng dẫn tại nhà, và cần làm gì khi người bệnh mất ở nhà.

Nếu thời gian không cho phép chuẩn bị đủ, ít nhất phải có ba thứ trước khi về: thuốc và cách dùng, một người đã được chỉ cách chăm, và biết gọi ai khi có chuyện.

Nếu chọn ở viện: giữ cho giống ở nhà nhất có thể

Ở viện không có nghĩa là mất hết những điều quen thuộc. Gia đình vẫn làm được nhiều việc để người bệnh thấy mình được thương:

  • Mang gối, chăn mỏng, áo quen của người bệnh, nếu nơi điều trị cho phép.
  • Giữ vài thói quen: chải tóc buổi sáng, nghe bài hát quen, được đọc cho nghe.
  • Xếp lịch con cháu vào thăm theo giờ người bệnh tỉnh, mỗi lần ít người.
  • Luôn có một người nhà ở cạnh vào những giờ người bệnh hay bồn chồn.
  • Mang theo tờ ghi mong muốn của người bệnh, đưa bác sĩ và điều dưỡng xem.
  • Hỏi nơi điều trị về việc người thân được ở lại bên giường những giờ cuối.

Nhiều gia đình day dứt vì người thân mất ở viện, như thể đã phụ lòng họ. Nếu bạn đã chọn vì đó là nơi người bệnh được đỡ khó chịu nhất, bạn đã chọn vì thương. Điều người bệnh nhớ là bàn tay ai nắm, không phải bức tường nào quanh họ.

Khi phải đổi ý giữa chừng

Nhà chị Vân đưa mẹ về được ba tuần thì một đêm bà khó thở dữ dội, những việc điều dưỡng chỉ không còn giúp được. Chị gọi điều dưỡng theo dõi, được khuyên đưa bà vào viện. Trên đường đi, chị khóc vì nghĩ mình đã thất hứa với mẹ. Bà được chăm ở viện năm ngày, đỡ khó thở, rồi lại được về nhà.

Đổi ý là chuyện xảy ra ở rất nhiều nhà, theo cả hai chiều. Có nhà chọn ở viện rồi thấy người bệnh ổn định, xin về. Có nhà chọn ở nhà rồi thấy khó chịu của người bệnh vượt quá sức chăm, đưa vào viện. Cả hai đều là quyết định đúng nếu được đưa ra vì sự dễ chịu của người bệnh.

Để đổi ý không thành hoảng loạn, khi lập kế hoạch hãy hỏi bác sĩ luôn: nếu ở nhà mà gặp tình huống nào thì nên vào viện, vào thì liên hệ ai, mang theo giấy tờ gì. Ghi sẵn lên tờ giấy đầu giường. Khi lúc ấy tới, người trực chỉ cần làm theo, không phải tự quyết trong cơn sợ, và không phải mang thêm cảm giác có lỗi.

Những sai lầm hay gặp khi chọn nơi chăm

Quyết trong lúc hoảng ở phòng cấp cứu. Nếu được, nói chuyện này với bác sĩ khi người bệnh đang ổn định, không chờ tới đêm có chuyện.

Coi lựa chọn là vĩnh viễn. Đã về nhà vẫn có thể vào viện khi khó chịu không kiểm soát được; đã ở viện vẫn có thể xin về khi tình hình cho phép. Đổi ý không phải thất bại.

Đưa về nhà mà không có kế hoạch cho đêm khó. Đây là lý do phổ biến nhất khiến gia đình hoảng loạn gọi xe lúc nửa đêm, ngược với điều người bệnh muốn.

Một người gánh hết vì đã hứa với người bệnh. Lời hứa giữ người thân ở nhà không có nghĩa một mình bạn phải làm tất cả. Nhờ người, chia ca.

Để người ở xa quyết mà không biết tình hình hằng ngày. Mời họ về vài ngày, hoặc nghe bác sĩ giải thích trực tiếp, trước khi góp phần quyết định.

Khi nào vẫn phải gọi cấp cứu dù đã chọn ở nhà

Chọn ở nhà không có nghĩa là không bao giờ gọi y tế. Kế hoạch tốt luôn có phần này. Nếu kế hoạch với bác sĩ chưa nói tới tình huống bạn gặp, gọi cấp cứu khi thấy:

  • Ngã, chấn thương, chảy máu không cầm.
  • Khó thở dữ dội, vật vã, mà những việc đã được hướng dẫn không giúp được.
  • Co giật, yếu liệt đột ngột một bên, méo miệng.
  • Đau dữ dội không đỡ với cách làm đã được hướng dẫn.
  • Ống thông, dây truyền tuột, chảy máu chỗ đặt.
  • Bất cứ lúc nào gia đình không chắc mình đang thấy gì và không liên lạc được với nhân viên y tế đang theo dõi.

Người chăm ở nhà cần biết mình được phép gọi. Gọi y tế không phải là phụ lời hứa với người bệnh. Và hãy giữ cho mình ít nhất một giấc ngủ dài mỗi hai ngày; người trực kiệt sức là người dễ hoảng nhất khi có chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Người già muốn mất ở nhà thì gia đình cần chuẩn bị gì?

Cần một kế hoạch với bác sĩ về thuốc và cách xử lý khi có biến đổi, ít nhất một người được nhân viên y tế chỉ cách chăm, lịch trực có ca đêm, và biết báo ai, làm giấy tờ gì khi người thân mất ở nhà.

Có xin đưa người bệnh nặng về nhà được không?

Gia đình có thể đề nghị với bác sĩ. Bác sĩ sẽ giải thích tình trạng hiện tại, những rủi ro, và hướng dẫn những gì cần chuẩn bị. Nên xin một buổi nói chuyện riêng thay vì quyết vội ở hành lang.

Đã đưa về nhà rồi có quay lại viện được không?

Được. Lựa chọn nơi chăm có thể đổi khi tình hình thay đổi. Nếu khó chịu của người bệnh không còn kiểm soát được ở nhà, đưa vào viện là cách chăm phù hợp lúc đó, không phải thất bại.

Anh chị em không đồng ý đưa mẹ về nhà thì làm sao?

Mời cả nhà cùng nghe bác sĩ giải thích, đặt lời người bệnh lên trước, viết ra những việc cần chuẩn bị và ai nhận làm. Nhiều bất đồng thật ra là nỗi lo chưa có người lo.

Ở viện thì gia đình còn làm gì được cho người bệnh?

Rất nhiều: mang đồ quen, giữ thói quen nhỏ, ngồi bên vào giờ người bệnh hay bồn chồn, xếp lịch thăm hợp lý, đưa bác sĩ xem mong muốn của người bệnh và hỏi về việc được ở bên những giờ cuối.

Người bệnh mất ở viện có phải là gia đình làm sai không?

Không. Nếu gia đình chọn ở viện vì đó là nơi người bệnh được đỡ khó chịu nhất, đó là lựa chọn vì thương. Điều quan trọng là người bệnh được chăm chu đáo và có người thân bên cạnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138