SuyKiet.comSuy Kiệt
Chăm sóc giảm nhẹ những ngày cuối

Người già nằm lâu yếu dần những ngày cuối: thay đổi thường gặp và gia đình nên làm gì

Những thay đổi thường gặp khi người già đi vào những ngày cuối: ngủ nhiều, ăn ít, thở khác, tay chân lạnh. Gia đình nên làm gì, báo ai, khi nào gọi y tế.

A quiet bedroom at dusk with a frail grandfather asleep under a light blanket, a granddaughter dimming a lamp, wide shot from the doorway, soft amber light

Ở nhiều người già bệnh nặng, những ngày cuối thường có các thay đổi như ngủ nhiều hơn thức, ăn uống rất ít, lơ mơ hoặc bồn chồn, nhịp thở đổi khác, tay chân lạnh và da loang màu, đi tiểu ít đi. Không phải ai cũng có đủ, thứ tự không cố định, và không ai đoán được chính xác còn bao lâu. Việc của gia đình là giữ người bệnh dễ chịu, ở bên họ và báo nhân viên y tế đang theo dõi.

Dưới đây là thông tin chung để bạn bớt hoảng khi thấy những thay đổi ấy: mỗi thay đổi thường có ý nghĩa gì, nhà làm gì, báo tin cho con cháu ở xa ra sao, những sai lầm hay gặp, và những dấu hiệu nào phải gọi nhân viên y tế hoặc cấp cứu ngay.

Đêm cả nhà không biết đó là bình thường

Ông nội của chị Ngân nằm một chỗ đã ba tháng. Tuần cuối, ông ngủ gần như cả ngày, chỉ mở mắt vài phút rồi thiếp đi. Một đêm, nhịp thở của ông lúc nhanh lúc chậm, có lúc ngưng một quãng khiến cả nhà bật dậy. Bàn chân ông lạnh, da đầu gối loang tím. Bố chị Ngân gọi cấp cứu trong hoảng loạn, ông được đưa đi trong đêm, và mất ở hành lang bệnh viện sáng hôm sau, xa căn phòng ông muốn nằm.

Về sau, khi kể lại với một điều dưỡng quen, chị mới biết những thay đổi ấy thường gặp ở những ngày cuối của người bệnh nặng, và nếu gia đình được giải thích trước, có kế hoạch với bác sĩ, có lẽ ông đã được ở nhà như ông mong.

Câu chuyện không nhằm nói rằng gọi cấp cứu là sai. Có những lúc phải gọi ngay. Điều cần là gia đình được biết trước những thay đổi thường gặp, đã nói chuyện với bác sĩ về kế hoạch, để khi thời khắc đến, cả nhà hành động theo điều người bệnh muốn chứ không theo nỗi sợ.

Những điều nên biết trước khi nhìn vào từng dấu hiệu

Đây là thông tin chung, không dùng để tự chẩn đoán. Nhiều thay đổi giống nhau có thể do những nguyên nhân khác nhau, có cái chữa được. Chỉ nhân viên y tế khám mới nói được người bệnh đang ở giai đoạn nào.

Không ai đoán được chính xác thời gian. Có người đi qua những thay đổi này trong vài ngày, có người kéo dài vài tuần, có người tỉnh lại một thời gian. Đừng tin ai phán chắc một con số.

Không phải ai cũng có đủ các dấu hiệu. Có người ra đi rất yên, gần như không có thay đổi gì rõ. Có người có nhiều thay đổi cùng lúc.

Thay đổi thường đi chậm rồi nhanh dần. Từ yếu theo tuần sang yếu theo ngày, rồi theo giờ. Nhận ra nhịp này giúp gia đình biết khi nào gọi con cháu về.

Nhiều thay đổi làm người nhà sợ hơn là làm người bệnh khổ. Ví dụ tiếng thở khò khè hay quãng ngưng thở. Hỏi nhân viên y tế để biết điều gì cần can thiệp, điều gì chỉ cần ngồi bên.

Thấy thay đổi gì, thường có nghĩa gì, nhà làm gì

Bảng dưới là những thay đổi hay gặp. Cột giữa là cách hiểu chung, không thay cho lời bác sĩ. Gặp thay đổi nào lần đầu, báo nhân viên y tế đang theo dõi.

Bạn thấyThường gặp vìGia đình làm gì
Ngủ gần như cả ngày, khó đánh thứcCơ thể dùng ít năng lượng hơn, yếu dầnCứ nói chuyện, chạm nhẹ như khi họ thức; đừng cố lay dậy
Ăn uống rất ít, không muốn nuốtCơ thể không còn cần và không còn xử lý được nhiềuKhông ép; giữ miệng và môi ẩm; mời vài ngụm nhỏ nếu còn nuốt được
Lơ mơ, nhầm ngày giờ, gọi tên người đã khuấtHay gặp ở giai đoạn này, có khi do nguyên nhân chữa đượcNói nhẹ, xưng hô quen, không cãi lại; báo nhân viên y tế nếu xảy ra đột ngột
Bồn chồn, kéo chăn, cởi áoCó thể vì khó chịu: đau, tã ướt, nóng, bí tiểuKiểm tra tã, tư thế, nhiệt độ phòng; báo nhân viên y tế nếu không dịu
Thở không đều, có quãng ngưng, rồi thở tiếpNhịp thở thay đổi khi cơ thể yếuNâng đầu, nghiêng người nhẹ, ngồi bên; hỏi trước nhân viên y tế điều gì cần gọi
Tiếng khò khè trong họngĐờm đọng do không còn nuốt, khạc đượcNghiêng người sang bên; không tự hút đờm; báo nhân viên y tế để được hướng dẫn
Tay chân lạnh, da gối và bàn chân loang tímMáu dồn về các cơ quan chínhĐắp chăn nhẹ, không dùng túi chườm nóng; ghi lại giờ thấy
Tiểu ít, nước tiểu sẫm màuĂn uống ít, thận làm việc chậm lạiGiữ khô sạch, thay tã nhẹ tay; báo nếu bụng dưới căng, người bệnh khó chịu

Đôi khi người bệnh có một khoảng tỉnh táo bất ngờ, đòi ăn, nói chuyện rõ ràng. Gia đình hãy đón nhận khoảng thời gian ấy để trò chuyện, nhưng cũng nên biết điều này đôi khi xảy ra trước khi người bệnh yếu đi tiếp.

Báo tin cho con cháu ở xa

Nhiều gia đình tiếc nhất là người con ở xa về không kịp. Khi thấy người bệnh chuyển từ yếu theo tuần sang yếu theo ngày, làm theo các bước sau:

  1. Một người trong nhà nhận việc báo tin, để tin đi một đường, không mỗi người một kiểu.
  2. Báo thật, bằng lời rõ: "Bố yếu đi nhanh mấy ngày nay, ngủ gần cả ngày, bác sĩ nói gia đình nên chuẩn bị. Nếu được, em về sớm."
  3. Không hứa thời gian chính xác, vì không ai biết. Nói: "có thể là vài ngày, có thể nhanh hơn".
  4. Với người không về được, đặt máy cạnh giường để họ nói với người bệnh qua cuộc gọi. Người bệnh có thể vẫn nghe dù không đáp.
  5. Chia ca để người chăm chính được ngủ, vì những ngày này có thể kéo dài hơn dự tính.
  6. Ghi danh sách những người cần báo khi có tin, kèm cách liên lạc, để người trực đêm không phải lục tìm.

Nếu có trẻ nhỏ trong nhà, nói với các cháu bằng lời đơn giản, đúng sự thật: ông rất yếu, ông sắp mất, cháu muốn vào thăm ông thì người lớn đi cùng. Đừng ép cháu, cũng đừng giấu hẳn.

Hỏi nhân viên y tế những gì trước khi tới lúc

Những câu này nên hỏi ngay khi thấy người bệnh yếu theo ngày, đừng chờ tới nửa đêm. Ghi câu trả lời lên một tờ giấy dán đầu giường:

  • Những thay đổi nào là thường gặp với người bệnh này, thay đổi nào cần gọi ngay?
  • Ban đêm nếu có chuyện, nhà gọi ai trước, gọi thế nào?
  • Khi người bệnh khó thở, đau, bồn chồn, gia đình làm gì trong lúc chờ? Có thuốc nào bác sĩ kê sẵn để dùng theo chỉ dẫn không?
  • Nếu người bệnh ra đi ở nhà, gia đình báo ai để xác nhận, cần giấy tờ gì?
  • Người bệnh đang có ống thông, dây truyền hay dụng cụ y tế nào thì khi có thay đổi gia đình làm gì, không được làm gì?
  • Có cần thay đổi lịch xoay trở, lịch thuốc trong những ngày này không?

Câu trả lời của nhân viên y tế cho người bệnh cụ thể của bạn luôn đáng tin hơn mọi thông tin chung. Nếu nhân viên y tế nói khác với bài này, làm theo nhân viên y tế.

Sổ ghi những ngày cuối

Một cuốn sổ ghi theo giờ giúp người trực ca sau biết ca trước đã thấy gì, và giúp nhân viên y tế nắm được nhịp thay đổi khi bạn gọi hỏi. Ghi ngắn, mỗi ca vài dòng:

Mục ghiVí dụ một ca đêm
Giờ và người trựcTừ 22 giờ tới 2 giờ, chị Ngân
Ngủ hay thức, có đáp lại khôngNgủ gần hết ca, mở mắt khi gọi tên lúc 0 giờ, không nói
Hơi thởĐều tới khoảng 1 giờ, sau đó có lúc ngưng ngắn rồi thở tiếp, không vật vã
Miệng, uốngLau miệng hai lần, không mời uống vì không nuốt
Tã, tiểuThay một lần, nước tiểu ít, sẫm
Da, tay chânBàn chân lạnh hơn tối qua, đầu gối hơi loang tím
Bồn chồn, nhăn mặtKéo chăn một lần, đổi tư thế thì dịu
Đã báo aiNhắn điều dưỡng lúc 1 giờ, được dặn tiếp tục theo dõi

Sổ này không cần đẹp. Nó giúp người mới vào ca không phải hỏi lại từ đầu, và giúp cả nhà bớt cãi nhau về chuyện "lúc nãy ông có thế này không".

Những sai lầm gia đình hay mắc

Ép ăn ép uống vì sợ người bệnh đói. Khi không còn nuốt được, đổ nước hay cháo vào miệng dễ gây sặc, khó thở. Giữ miệng ẩm mới là việc giúp họ dễ chịu.

Lay gọi liên tục để người bệnh tỉnh. Người bệnh cần nghỉ. Nói chuyện nhẹ, nắm tay, để họ biết có người bên cạnh là đủ.

Thì thầm bàn chuyện người bệnh ngay đầu giường. Hãy nói như thể họ nghe được. Chuyện cần bàn thì ra ngoài phòng.

Chờ đến lúc này mới gọi bác sĩ hỏi kế hoạch. Nếu chưa có kế hoạch, gọi ngay hôm nay cho nhân viên y tế đang theo dõi, đừng chờ đến đêm có chuyện.

Một người ôm hết việc trực. Người trực kiệt sức thì dễ hoảng, dễ quyết định theo nỗi sợ. Chia ca, kể cả khi chỉ để người chăm chính ngủ được bốn tiếng.

Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc đi cấp cứu ngay

Nếu gia đình đã có kế hoạch với bác sĩ cho những ngày cuối, làm theo kế hoạch đó và gọi đúng người được ghi trong kế hoạch. Nếu chưa có kế hoạch, hoặc bạn không chắc, gọi cấp cứu khi thấy:

  • Khó thở dữ dội, người bệnh vật vã, hoảng hốt, môi tím tái nhanh.
  • Co giật, hoặc lơ mơ đột ngột ở người trước đó còn tỉnh, kèm méo miệng, yếu một bên.
  • Chảy máu nhiều, nôn ra máu, ngã đập đầu.
  • Đau dữ dội mà cách làm đã được hướng dẫn không đỡ.
  • Người bệnh không thở, không phản ứng, và gia đình chưa từng được bác sĩ chuẩn bị cho tình huống này.

Những thay đổi diễn ra từ từ như ngủ nhiều, ăn ít, tay chân lạnh thì báo nhân viên y tế đang theo dõi trong ngày để được hướng dẫn, không nhất thiết phải chạy đi cấp cứu trong đêm. Người chăm, trong những ngày này, hãy ăn đủ bữa và ngủ theo ca, dù chỉ ngắn. Ngồi bên người thân tới phút cuối cần sức, và sức ấy phải được giữ từ bây giờ.

Câu hỏi thường gặp

Người già ngủ li bì cả ngày có phải là sắp mất không?

Không nhất thiết. Ngủ nhiều có thể do nhiều nguyên nhân, có cái chữa được như nhiễm trùng, thiếu nước, tác dụng của thuốc. Báo nhân viên y tế đang theo dõi để được khám, nhất là khi thay đổi xảy ra nhanh.

Tiếng thở khò khè của người sắp mất có làm họ khổ không?

Tiếng này thường do đờm đọng trong họng khi người bệnh không còn nuốt được. Nhiều khi người nhà nghe khó chịu hơn người bệnh. Nghiêng người bệnh sang một bên và hỏi nhân viên y tế cách làm phù hợp.

Có nên đút nước khi người bệnh không còn nuốt được không?

Không nên đổ nước vào miệng, dễ gây sặc. Thay vào đó, lau miệng và môi bằng gạc ẩm, giữ môi không nứt. Việc có cần bù nước bằng cách khác hay không là do bác sĩ quyết định.

Còn bao lâu nữa thì người bệnh ra đi?

Không ai đoán chính xác được. Gia đình có thể hỏi bác sĩ về khoảng thời gian ước chừng, nhưng hãy chuẩn bị cho cả khả năng nhanh hơn và chậm hơn, và báo con cháu ở xa về sớm nếu được.

Người bệnh tự nhiên tỉnh táo, đòi ăn có phải là đỡ rồi không?

Đôi khi người bệnh có một khoảng tỉnh táo hơn hẳn. Hãy dùng khoảng thời gian ấy để trò chuyện, cho họ ăn món họ muốn nếu còn nuốt an toàn, và báo nhân viên y tế để được nhận định.

Có nên đưa trẻ nhỏ vào thăm người sắp mất không?

Nếu trẻ muốn, có thể cho vào thăm với người lớn đi cùng, sau khi đã giải thích trước bằng lời đơn giản điều trẻ sẽ thấy. Không ép trẻ, và cho trẻ cách khác để chào như vẽ tranh, nói qua cửa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138