SuyKiet.comSuy Kiệt
Chăm sóc giảm nhẹ những ngày cuối

Ngồi bên người thân lúc sắp ra đi: nói gì, chạm thế nào, chia ca trực ra sao

Những giờ cuối bên người thân: nói gì khi họ không còn đáp, chạm và giữ phòng yên ra sao, chia ca trực cho cả nhà, và khi nào vẫn cần gọi nhân viên y tế.

Several family members sitting quietly around a bed at night, one holding an elderly woman hand, low angle from the foot of the bed, single warm lamp glow

Ngồi bên người thân lúc sắp ra đi, điều quan trọng nhất là có mặt: nói chuyện nhẹ như thể họ vẫn nghe, nắm tay hoặc chạm nhẹ nếu họ quen được chạm, giữ phòng yên và ấm, và thay nhau trực để luôn có người bên cạnh mà không ai kiệt sức. Không có câu nói đúng hay sai; lời cảm ơn, lời xin lỗi, lời cho phép người thân được nghỉ ngơi đều là những lời nhiều gia đình đã nói.

Phần dưới là những câu mẫu, cách chạm và sắp phòng, lịch chia ca trực, những điều nên tránh, cách đón nhận nếu người thân ra đi khi bạn không có mặt, và những dấu hiệu vẫn cần gọi nhân viên y tế ngay cả trong những giờ này.

Đêm cuối ở căn phòng nhỏ

Bà nội của Minh nằm ở căn phòng nhỏ cuối nhà. Hai ngày nay bà không mở mắt, hơi thở chậm dần. Cả nhà ngồi quanh giường nhưng không ai biết nói gì. Bố Minh cứ đi ra đi vào, cô út thì khóc nấc, còn Minh đứng nép ở cửa. Không khí nặng nề tới mức ai cũng muốn tránh ra khỏi phòng.

Điều dưỡng ghé thăm chiều hôm ấy nói một câu khiến cả nhà thay đổi: cứ nói chuyện với bà, nhiều người tin rằng người bệnh vẫn có thể nghe thấy tiếng người thân đến rất muộn. Cô út bắt đầu kể lại chuyện ngày xưa bà dắt cô đi chợ. Bố Minh nắm tay bà, nói cảm ơn mẹ. Minh mở bài hát bà hay nghe khi nhặt rau.

Bà ra đi gần sáng hôm sau, lúc bố Minh đang ngồi cạnh. Cả nhà vẫn buồn, nhưng không ai thấy mình bỏ lỡ điều gì. Họ đã nói, đã ở đó. Những giờ cuối không cần kỹ năng đặc biệt. Gia đình chỉ cần biết rằng sự có mặt, giọng nói và bàn tay đều có ý nghĩa.

Người bệnh có thể vẫn nghe dù không đáp

Hãy nói như thể họ nghe được. Nhiều nhân viên y tế khuyên gia đình cứ trò chuyện với người bệnh tới cuối cùng, vì có thể họ vẫn cảm nhận được giọng nói quen dù không còn đáp lại.

Giới thiệu mình mỗi lần vào. "Mẹ ơi, con là Lan đây." Người bệnh lơ mơ có thể không nhận ra ai đang ở cạnh nếu không được nói.

Nói trước khi chạm, trước khi làm. "Con lau mặt cho mẹ nhé." Như vậy cái chạm không làm người bệnh giật mình.

Không bàn chuyện khó trước mặt người bệnh. Chuyện tiền, chuyện tang lễ, chuyện bất đồng thì ra ngoài phòng. Trong phòng chỉ nói những điều mình muốn người bệnh nghe.

Im lặng cũng được. Không phải lúc nào cũng phải nói. Ngồi yên, nắm tay, thở chậm cùng nhau cũng là cách ở bên. Nhiều người bệnh dịu đi khi người ngồi cạnh bình tĩnh.

Cho trẻ nhỏ được chọn. Trẻ muốn vào chào ông bà thì cho vào cùng người lớn, sau khi đã kể trước điều trẻ sẽ thấy. Trẻ không muốn vào thì có thể vẽ một bức tranh, nhờ người lớn mang vào đặt cạnh gối.

Những điều muốn nói và câu nói mẫu

Nhiều người bối rối vì không biết bắt đầu từ đâu. Những câu dưới đây là gợi ý, bạn đổi theo cách xưng hô và giọng nói của nhà mình:

Muốn nói điều gìCâu nói mẫu
Cảm ơn"Con cảm ơn bố vì đã nuôi con khôn lớn, đã dạy con làm người."
Xin lỗi, tha thứ"Có những lúc con làm mẹ buồn, con xin lỗi mẹ. Con cũng không giận mẹ điều gì cả."
Yêu thương"Cả nhà thương bà lắm. Các cháu đều ở đây với bà."
Trấn an"Bố đang ở nhà, trong phòng của bố. Có con ngồi cạnh bố."
Hứa giữ điều người bệnh lo"Mẹ yên tâm, con sẽ chăm cho bố. Các em sẽ thương nhau."
Cho phép được nghỉ"Nếu bố mệt quá thì bố cứ nghỉ. Các con ổn, các con sẽ lo cho nhau."
Kể chuyện cũ"Mẹ nhớ hồi mẹ dắt con đi học buổi đầu không, con khóc mà mẹ cứ đứng ngoài cổng."

Người ở xa không về kịp vẫn nói được qua cuộc gọi, có người cầm máy đặt gần tai người bệnh. Họ cũng có thể nhờ người nhà đọc thay một lời nhắn đã viết sẵn.

Chạm và sắp phòng cho những giờ cuối

Không gian yên, ấm, quen thuộc giúp cả người bệnh lẫn gia đình. Những việc nhỏ dưới đây làm được ngay:

  • Nắm tay, đặt tay nhẹ lên vai, vuốt tóc nếu người bệnh vốn quen được chạm như vậy. Nếu họ nhăn mặt hay rụt lại, chỉ ngồi gần.
  • Ánh sáng dịu, không tắt tối hẳn, không đèn chói vào mặt.
  • Mở nhỏ bài hát, tiếng đọc quen thuộc nếu người bệnh từng thích; tắt tivi ồn ào.
  • Mỗi lúc chỉ vài người trong phòng, nói nhỏ, những người khác chờ bên ngoài và thay nhau vào.
  • Tiếp tục chăm miệng, giữ môi ẩm, thay tã nhẹ tay, kê gối cho người bệnh nằm dễ chịu.
  • Đắp chăn mỏng, giữ phòng thoáng. Tay chân lạnh thì đắp thêm, không dùng túi chườm nóng.
  • Để vài đồ vật quen gần người bệnh: ảnh gia đình, chiếc áo, chiếc khăn họ hay dùng.
  • Nếu người bệnh thích, xoa nhẹ bàn tay, bàn chân bằng kem dưỡng không mùi; dừng ngay nếu họ có vẻ khó chịu.

Mong muốn về nghi thức theo phong tục và niềm tin của gia đình, như có người đọc cho nghe, có hương, có hoa, nên làm theo điều người bệnh đã nói hoặc điều cả nhà thấy họ sẽ thích, miễn là phòng vẫn thoáng và không có khói đặc gần người bệnh.

Chia ca trực cho cả nhà

Những giờ cuối có khi kéo dài nhiều ngày. Một lịch trực rõ giúp luôn có người bên cạnh, và ai cũng được nghỉ. Ví dụ lịch của một nhà có năm người lớn:

CaNgười trực chínhNgười dự phòngViệc của ca
6 giờ tới 12 giờCon gái útCháu lớnLau mặt, chăm miệng, đón điều dưỡng nếu có lịch khám
12 giờ tới 18 giờCon dâuCon gái útTiếp người thăm, xếp người vào phòng ít một
18 giờ tới 24 giờCon trai cảCon rểBáo tin cho người ở xa, giữ phòng yên
0 giờ tới 6 giờHai người thay nhau mỗi ba tiếngNgười ngủ phòng bênGhi sổ, gọi nhân viên y tế theo kế hoạch nếu có biến đổi

Người trực ca đêm nên có một chỗ ngả lưng ngay trong phòng hoặc phòng bên. Dặn trước: người trực thấy gì khác thường thì đánh thức ai, gọi ai. Đừng ai cố thức liền hai ca chỉ vì sợ lỡ khoảnh khắc cuối.

Những điều nên tránh trong những giờ cuối

Lay gọi, vỗ má để người bệnh mở mắt. Người bệnh cần nghỉ. Muốn họ biết mình đang ở đây thì nói và nắm tay, không cần họ đáp lại.

Khóc than to, gào gọi bên giường. Khóc là điều tự nhiên, nhưng nếu thấy mình không kìm được, ra ngoài một lúc rồi quay vào. Người bệnh có thể vẫn cảm nhận được sự hỗn loạn quanh mình.

Tranh cãi trong phòng. Mọi bất đồng, dù về chuyện điều trị hay chuyện nhà, để ra ngoài. Những giờ này thuộc về người bệnh.

Đút nước, đổ thuốc vào miệng khi người bệnh không nuốt. Dễ gây sặc, khó thở. Chỉ chăm miệng bằng gạc ẩm. Thuốc nào cần dùng thì theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế.

Mở cửa cho quá nhiều người vào cùng lúc. Hàng xóm, họ hàng thương nhưng phòng chật và ồn làm người bệnh khó chịu. Người trực ca chiều nhận việc xếp người vào thăm ít một, ngắn thôi.

Nếu người thân ra đi lúc bạn không có mặt

Rất nhiều gia đình kể rằng người thân ra đi đúng lúc con cháu vừa ra ngoài ăn cơm, đi tắm, hay chợp mắt mười phút. Người trực khi ấy thường tự trách mãi: giá mình ở lại thêm một chút. Điều cần biết là chuyện này xảy ra rất thường, và không phải do ai có lỗi.

Bạn đã ở bên người thân suốt những ngày trước đó. Những lời bạn nói, những lần bạn lau miệng, nắm tay, đều đã tới với họ. Một khoảnh khắc vắng mặt không xoá đi tất cả những gì bạn đã làm. Có người còn nghĩ rằng người bệnh chọn ra đi khi con cháu không phải nhìn thấy, như một cách thương con cháu lần cuối.

Nếu bạn là người trực và đang day dứt, hãy kể lại với người thân trong nhà. Nếu bạn là người khác trong nhà, hãy nói với người trực rằng họ đã làm hết lòng. Câu nói ấy, vào lúc ấy, có khi giúp người trực đi qua nỗi buồn nhẹ hơn rất nhiều.

Còn nếu bạn đang ngồi bên đúng lúc ấy, không có gì phải làm vội. Hơi thở thường thưa dần, có quãng ngưng dài rồi không trở lại. Bạn có thể tiếp tục nắm tay, nói lời từ biệt, gọi những người trong nhà vào. Ghi lại giờ, rồi báo nhân viên y tế theo kế hoạch đã có. Gia đình được phép ngồi lại bên người thân một lúc lâu trước khi làm những việc tiếp theo.

Khi nào vẫn cần gọi nhân viên y tế hoặc cấp cứu

Những giờ cuối, nếu gia đình đã có kế hoạch với bác sĩ, làm theo kế hoạch và gọi đúng người được ghi. Gọi ngay khi thấy:

  • Người bệnh vật vã, khó thở dữ dội, hoảng hốt mà các việc đã được hướng dẫn không giúp được.
  • Đau dữ dội, rên la không dứt.
  • Co giật, chảy máu nhiều, nôn ra máu.
  • Ống thông, dây truyền tuột hoặc chảy máu chỗ đặt.
  • Gia đình chưa từng được chuẩn bị, không chắc người bệnh đang ở giai đoạn nào: gọi cấp cứu.
  • Khi người bệnh đã ngừng thở và không còn phản ứng: báo nhân viên y tế đang theo dõi hoặc trạm y tế nơi bạn sống theo kế hoạch đã có để xác nhận.

Người ngồi bên những giờ cuối cũng cần được chăm: ăn một bữa nhỏ, uống nước, bước ra sân hít thở vài phút khi có người thay. Bạn không phải mạnh mẽ suốt; khóc bên giường người thân cũng là một cách nói lời thương.

Câu hỏi thường gặp

Người hấp hối có nghe được người nhà nói không?

Không ai biết chắc, nhưng nhiều nhân viên y tế khuyên gia đình cứ nói chuyện như thể người bệnh vẫn nghe, vì họ có thể vẫn cảm nhận được giọng nói quen dù không đáp lại. Nói nhẹ, giới thiệu mình mỗi lần vào.

Nên nói gì với người thân sắp mất?

Không có câu đúng sai. Nhiều gia đình nói lời cảm ơn, xin lỗi, nói thương, kể chuyện cũ, hứa sẽ lo cho nhau, và cho phép người thân được nghỉ ngơi. Nói bằng giọng và cách xưng hô quen thuộc của nhà mình.

Có nên cho cả nhà vào phòng cùng lúc không?

Nên để mỗi lúc chỉ vài người trong phòng, nói nhỏ, giữ không khí thoáng. Những người khác chờ bên ngoài và thay nhau vào, để ai cũng có thời gian riêng bên người bệnh mà phòng không ngột ngạt.

Người ở xa không về kịp thì làm sao để nói lời từ biệt?

Gọi cuộc gọi và nhờ người nhà đặt máy gần tai người bệnh, hoặc viết sẵn lời nhắn để người nhà đọc thay. Người bệnh có thể vẫn cảm nhận được giọng người thân dù không đáp lại.

Người thân mất đúng lúc mình ra ngoài, có phải mình có lỗi không?

Không. Chuyện này xảy ra rất thường. Những ngày bạn ở bên, những lời bạn đã nói đều đã tới với người thân. Hãy kể nỗi day dứt với người trong nhà; đừng giữ một mình.

Có cần thức trắng để không bỏ lỡ giây phút cuối không?

Không nên. Những giờ cuối có khi kéo dài nhiều ngày. Chia ca, người trực có chỗ ngả lưng gần phòng, dặn trước khi có thay đổi thì đánh thức ai. Người kiệt sức khó ở bên người thân một cách bình tĩnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138