SuyKiet.comSuy Kiệt
Nhận ra người thân đang yếu dần

Khi nào đưa người già đi khám: bốn mức từ theo dõi tại nhà đến gọi cấp cứu

Theo dõi thêm, đặt lịch khám, khám trong ngày hay gọi cấp cứu: bảng bốn mức cho người già yếu, ba câu hỏi khi phân vân và cách đưa người yếu đi khám an toàn.

Vietnamese middle-aged couple talking quietly at a kitchen table late at night, elderly father asleep in the next room seen through an open door, warm lamp light, wide shot

Với người già đang yếu dần, có thể chia việc đi khám thành bốn mức: theo dõi thêm tại nhà, đặt lịch khám trong vài ngày, khám ngay trong ngày, và gọi cấp cứu ngay. Mức nào phụ thuộc vào ba điều: thay đổi mới hay cũ, đến nhanh hay chậm, và ông bà có khác hẳn ngày thường không. Khi phân vân giữa hai mức, luôn chọn mức cao hơn.

Bài này đưa ra bảng bốn mức để cả nhà dùng chung, cách tự hỏi khi chưa biết quyết thế nào, và cách đưa một người già yếu đi khám cho an toàn. Bảng chỉ là hướng dẫn chung để hành động kịp; nó không thay cho lời khuyên của nhân viên y tế đang theo dõi ông bà.

Mười một giờ đêm, đi hay chờ sáng

Mười một giờ đêm, bà Mai tám mươi sáu tuổi kêu mệt, không ăn tối, người hơi nóng. Con trai muốn đưa đi viện ngay. Con dâu bảo bà hay mệt thế, để sáng mai đi khám cho đỡ vất vả, đêm hôm vào viện chờ đợi bà lại mệt thêm. Hai vợ chồng tranh luận gần một tiếng trong khi bà nằm ở phòng bên.

Không ai sai về ý tốt. Đưa một người già yếu vào viện lúc nửa đêm thật sự vất vả, và có những đêm chờ đến sáng là hợp lý. Nhưng cũng có những đêm chờ là nguy hiểm. Điều gia đình thiếu không phải tình thương mà là một cách thống nhất để quyết định nhanh.

Cách đơn giản nhất là cả nhà cùng đọc và dán ở chỗ dễ thấy một bảng chia mức, bàn với nhau từ lúc mọi chuyện còn yên ổn. Đến lúc có chuyện, không ai phải tranh luận: nhìn bảng, đối chiếu điều đang thấy, làm theo mức tương ứng. Bảng ở mục dưới là một gợi ý để bắt đầu; gia đình nên mang nó theo hỏi bác sĩ đang theo dõi ông bà để thêm những điểm riêng.

Bốn mức xử trí

Bảng dưới mô tả những điều mắt thấy, không gọi tên bệnh. Một dấu hiệu ở mức cao hơn là đủ để xử lý theo mức đó, dù các dấu hiệu khác ở mức thấp.

MứcThường gặp những điều nhưLàm gì
1. Theo dõi tại nhàMệt hơn một hai hôm sau ngày nhiều việc; ăn kém một bữa; ngủ trưa dài hơn; vẫn tỉnh táo, uống được, đi tiểu bình thườngGhi vào sổ, theo dõi thêm, xem lại vào ngày hôm sau
2. Đặt lịch khám trong vài ngàyThay đổi chậm kéo dài trên một tuần: ăn ít dần, sụt cân, nằm nhiều, đi lại kém, hay quên hơn; táo bón nhiều ngày; suýt ngãĐặt lịch khám, chuẩn bị sổ theo dõi và túi thuốc
3. Khám ngay trong ngàySốt nhưng vẫn tỉnh; ho nhiều hơn; tiểu buốt, tiểu ít; ngã nhẹ không đập đầu nhưng đau; ăn uống kém hai ba ngày liền; mệt rõ hơn hẳn hôm quaGọi nhân viên y tế đang theo dõi hoặc đưa đến cơ sở y tế trong ngày
4. Gọi cấp cứu ngayKhó thở, môi tím; khó đánh thức, lú lẫn đột ngột; méo miệng, nói ngọng, yếu một bên; đau ngực; ngã đập đầu hoặc không đứng dậy được; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; co giậtGọi cấp cứu, không cho ăn uống, không tự cho uống thuốc nếu chưa được dặn

Nếu ông bà đang được chăm sóc giảm nhẹ và gia đình đã cùng bác sĩ thống nhất mục tiêu chăm sóc, hãy hỏi bác sĩ trước: với tình huống nào thì gọi ai. Kế hoạch đó có thể khác với bảng chung này, và nên được ghi lại để mọi người trong nhà cùng biết.

Ba câu hỏi khi còn phân vân

Mới hay cũ? Điều đang thấy có phải là chuyện ông bà vẫn có từ lâu, hay mới xuất hiện? Ho dai dẳng nhiều tháng khác với ho mới bắt đầu hôm qua kèm sốt. Cái mới luôn cần được xem kỹ hơn.

Nhanh hay chậm? Thay đổi diễn ra qua nhiều tuần thì có thời gian đặt lịch khám. Thay đổi trong vài giờ đến một hai ngày thì không chờ được. Lú lẫn, yếu chân, khó thở xảy ra nhanh thường là mức ba hoặc bốn.

Có khác hẳn ngày thường không? Người chăm hằng ngày hiểu ông bà nhất. Nếu bạn có cảm giác "hôm nay bà khác hẳn", dù không gọi tên được khác ở đâu, hãy tin cảm giác đó và gọi nhân viên y tế hỏi ý kiến.

Thêm một câu cho ban đêm. Nếu đến sáng tình trạng này nặng lên thì có kịp không? Nếu câu trả lời là "không chắc", đó là lý do để đi ngay hoặc ít nhất gọi hỏi nhân viên y tế ngay trong đêm.

Ai quyết khi các con bất đồng? Nên thống nhất từ trước: người đang có mặt bên ông bà là người quyết định ở mức ba và bốn, những người khác ủng hộ thay vì tranh luận qua điện thoại. Sau đó cả nhà ngồi lại xem lần sau có cần điều chỉnh gì.

Khám tại nhà, gần nhà hay đi xa

Với người già yếu, việc đi lại có khi mệt hơn cả bệnh. Không có lựa chọn nào đúng cho mọi trường hợp, nhưng có vài nguyên tắc giúp gia đình cân nhắc.

Với mức hai, khi ông bà đã đi lại khó, hãy hỏi xem trạm y tế, phòng khám gần nhà hoặc nhân viên y tế có thể đến khám tại nhà không. Một lần khám gần, đi lại nhẹ nhàng, kèm sổ theo dõi đầy đủ, nhiều khi đủ để giải quyết hoặc để được chuyển đúng chỗ.

Với mức ba, chọn nơi có thể khám nhanh trong ngày và làm được những xét nghiệm cơ bản. Gọi trước để hỏi giờ khám, có cần mang gì, có chỗ cho người không đi được không.

Với mức bốn, không tự chọn nơi theo cảm tính hay vì nơi đó "quen", mà gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất. Thời gian lúc này quan trọng hơn mọi cân nhắc khác.

Nếu ông bà đang được một bác sĩ theo dõi lâu dài, hãy xin trước cách liên lạc khi có chuyện và hỏi bác sĩ muốn gia đình đưa ông bà đi đâu trong từng tình huống. Ghi lại vào sổ.

Đưa người yếu đi khám cho an toàn

Khi đã quyết định đi khám ở mức hai hoặc ba, chuyến đi cần được chuẩn bị như một việc riêng, nhất là với người đã nằm nhiều.

  1. Cho ông bà ngồi dậy trước khi đi một lúc, uống ngụm nước nếu được phép, đi vệ sinh.
  2. Mặc quần áo dễ cởi để khám, mang thêm một lớp áo khoác, tã hoặc quần dự phòng nếu ông bà hay không kịp.
  3. Nếu ông bà không ngồi vững trên xe máy, đi ô tô hoặc phương tiện ông bà ngồi tựa được. Không để người yếu ngồi sau xe máy mà không có ai giữ.
  4. Luôn có hai người đi cùng nếu ông bà cần đỡ khi lên xuống xe: một người lo ông bà, một người lo giấy tờ, xếp hàng.
  5. Mang sổ theo dõi, túi thuốc, giấy tờ khám cũ, nước uống, một ít đồ ăn mềm.
  6. Trên đường, để ý ông bà có choáng, khó thở, lơ mơ không. Nếu có, chuyển sang cơ sở cấp cứu gần nhất.

Nếu ông bà đã không ngồi dậy được hoặc chuyến đi quá sức, hãy hỏi về khám tại nhà thay vì cố đưa đi.

Những sai lầm hay gặp

Tranh luận quá lâu. Một tiếng bàn cãi ban đêm có thể là một tiếng quý giá. Thống nhất bảng bốn mức từ trước để khi có chuyện chỉ cần làm theo.

Chờ người con "có tiếng nói" về rồi mới quyết. Ở mức bốn, người đang có mặt cần gọi cấp cứu ngay, gọi báo những người khác sau.

Cho uống thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau rồi chờ. Thuốc có thể làm dấu hiệu nhẹ đi trong vài giờ nhưng không giải quyết nguyên nhân. Hỏi nhân viên y tế trước khi cho uống bất cứ gì.

Ngại làm phiền. Nhiều gia đình sợ "đi khám mà không có gì thì ngại". Đi khám rồi được bảo không sao là một kết quả tốt, không phải sự phiền hà.

Chỉ tin vào nhiệt độ. Người già có thể đang mệt nặng mà không sốt cao, hoặc không sốt chút nào. Đừng dùng nhiệt kế làm thước đo duy nhất; hãy nhìn cả mức tỉnh táo, hơi thở, ăn uống, đi tiểu.

Đi khám xong không ghi lại. Lần sau có chuyện, không ai nhớ lần trước bác sĩ dặn gì. Mỗi lần đi khám, dù ở mức nào, ghi ngắn vào sổ: ngày, nơi khám, bác sĩ nói gì, dặn gì.

Khi gọi cấp cứu: nói gì, chuẩn bị gì

Ở mức bốn, mọi việc nên làm nhanh và theo thứ tự. Dán phần này cạnh chỗ để sổ theo dõi.

  1. Gọi cấp cứu. Nói rõ: tuổi, dấu hiệu đang thấy, bắt đầu từ lúc nào, ông bà còn tỉnh hay không, địa chỉ cụ thể và đường vào nhà.
  2. Làm theo hướng dẫn qua điện thoại. Nếu ông bà lơ mơ, đặt nằm nghiêng; nếu khó thở, để ông bà ngồi tựa ở tư thế dễ thở nhất.
  3. Không cho ăn uống, không tự cho uống thuốc nếu chưa được dặn.
  4. Một người mở cửa, bật đèn lối vào, dọn đường cho cáng. Nếu nhà trong ngõ nhỏ, cử một người ra đầu ngõ đón.
  5. Một người gom: giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, túi thuốc, sổ theo dõi, giấy khám cũ.
  6. Báo tin cho những người khác trong nhà sau khi đã làm xong các việc trên.
  7. Khi nhân viên y tế đến, đưa sổ theo dõi và túi thuốc, kể ngắn gọn diễn biến từ lúc bắt đầu thấy bất thường.

Sau mỗi lần như vậy, người chăm thường run tay, mất ngủ và tự hỏi mình đã làm đúng chưa. Hãy kể lại với người thân, ăn một bữa tử tế và cho phép mình nghỉ. Bạn đã làm việc khó nhất: quyết định và hành động.

Câu hỏi thường gặp

Người già sốt nhẹ có cần đi khám ngay không?

Nếu ông bà vẫn tỉnh, uống được, thở bình thường thì thường có thể gọi nhân viên y tế hỏi và khám trong ngày. Nếu sốt kèm lơ mơ, lẫn lộn, khó thở hay không uống được thì gọi cấp cứu ngay. Người già có khi bệnh nặng mà sốt không cao.

Ban đêm phân vân có nên gọi cấp cứu không?

Hãy tự hỏi: nếu chờ đến sáng mà nặng lên thì có kịp không. Nếu không chắc, gọi cấp cứu hoặc gọi hỏi nhân viên y tế ngay. Với các dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, yếu một bên, lú lẫn đột ngột thì không chờ.

Người già đang chăm sóc giảm nhẹ có nên gọi cấp cứu không?

Điều này phụ thuộc vào mục tiêu chăm sóc mà người bệnh, gia đình và bác sĩ đã thống nhất. Hãy hỏi bác sĩ trước để có kế hoạch rõ: tình huống nào gọi ai. Khi chưa có kế hoạch, gặp dấu hiệu nguy hiểm vẫn nên gọi y tế.

Có nên tự lái xe đưa người già vào viện thay vì gọi cấp cứu?

Với mức ba, tự đưa đi thường được, nếu có hai người và ông bà ngồi được. Với mức bốn như khó thở, mất ý thức, méo miệng hay yếu một bên người, gọi cấp cứu thường an toàn hơn vì nhân viên y tế xử trí được ngay trên đường.

Ông bà kiên quyết không chịu đi khám thì sao?

Ở mức hai, có thể cho ông bà thời gian, giải thích nhẹ nhàng, nhờ người ông bà tin, hoặc mời nhân viên y tế đến nhà. Ở mức bốn, khi ông bà không còn tỉnh táo để quyết định, gia đình cần gọi cấp cứu vì an toàn của ông bà.

Có nên dán bảng bốn mức trong nhà không?

Nên dán ở chỗ người chăm và người giúp việc dễ thấy, kèm cách liên lạc người nhà và nhân viên y tế đang theo dõi. Mang bảng theo hỏi bác sĩ để bổ sung những điểm riêng của ông bà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138