Con ở xa vẫn góp được phần việc thật cho cha mẹ nằm lâu: nhận trọn những việc làm từ xa được như giấy tờ, lịch khám, mua sắm dụng cụ, góp tiền đều đặn, gọi điện đúng lúc, và về thay ca theo lịch đã hẹn để người ở cạnh được nghỉ. Điều làm người ở cạnh mệt thêm không phải là bạn ở xa, mà là cảm giác chỉ có mình họ nghĩ tới mọi việc.
Bài này giúp bạn chọn việc phù hợp với khoảng cách, giữ liên lạc với cha mẹ và người chăm chính mà không thành gánh nặng, biết những tin nào cần hành động ngay và chuẩn bị gì cho mỗi chuyến về.
Anh Tùng ở thành phố, chị gái ở quê
Bố anh Tùng nằm lâu sau một đợt ốm nặng. Chị gái anh ở cùng xã nên nhận chăm chính. Anh Tùng làm ở thành phố, mỗi tháng gửi tiền về, tối nào cũng gọi hỏi "bố hôm nay thế nào". Anh nghĩ vậy là đã làm hết sức.
Một lần về thăm, anh thấy chị gầy rộc, sổ thuốc ghi lẫn với sổ chợ, lịch tái khám bị lỡ vì chị không thu xếp được người trông. Chị nói thẳng: "Tiền em gửi chị cảm ơn, nhưng chị cần em lo hộ mấy việc chứ không chỉ hỏi thăm." Câu đó làm anh chạnh lòng, nhưng cũng là lần đầu anh hiểu phần mình có thể làm.
Khoảng cách địa lý khiến người ở xa dễ rơi vào hai cực: hoặc áy náy rồi làm quá nhiều việc không cần, hoặc yên tâm rằng gửi tiền là đủ. Sau lần ấy, hai chị em ngồi lại liệt kê việc. Anh Tùng nhận lịch khám, giấy tờ, đặt mua tã và tấm lót, mỗi tháng về hai ngày cuối tuần để chị đi nghỉ. Việc không nhiều, nhưng từ đó chị không còn phải tự nhắc mình đủ thứ mỗi tối.
Cách ở giữa là nhận một số việc cố định, có trách nhiệm trọn vẹn, để người ở cạnh không phải nghĩ tới những việc ấy nữa.
Những việc con ở xa nhận trọn được
Chọn hai tới bốn việc trong bảng, báo rõ với người chăm chính rằng từ nay bạn lo, và làm tới nơi tới chốn. Nhận ít mà chắc tốt hơn nhận nhiều rồi bỏ dở.
| Việc | Bạn làm từ xa thế nào | Người ở cạnh được đỡ gì |
|---|---|---|
| Lịch khám, tái khám | Giữ lịch, đặt lịch trước, gọi nhắc trước hai ngày, tìm người đưa đi | Không phải nhớ và thu xếp |
| Giấy tờ, thẻ bảo hiểm, hồ sơ bệnh | Giữ một bản chụp đầy đủ, theo dõi hạn, làm thủ tục cần thiết | Không lục tìm giấy tờ lúc gấp |
| Mua tã, tấm lót, dụng cụ chăm | Đặt mua định kỳ, theo dõi khi nào sắp hết | Không phải chạy đi mua giữa ca |
| Tiền chi chung | Góp đều một khoản cố định vào ngày cố định, ghi sổ chi chung | Không phải xin, không phải tính toán một mình |
| Tìm hiểu thông tin | Đọc kỹ hướng dẫn chăm, ghi câu hỏi cho buổi khám tới | Có người cùng nghĩ, cùng hỏi |
| Tìm người thay ca | Liên hệ họ hàng, người trông có tin cậy cho những ngày người chăm chính cần nghỉ | Có ngày nghỉ thật |
Mỗi việc nên có một câu chốt: "Từ tháng này, việc lịch khám của bố là của em." Câu chốt rõ ràng giúp người chăm chính thôi phải giữ việc đó trong đầu.
Gọi điện cho cha mẹ đang nằm lâu: ngắn, đều, đúng giờ
Chọn một khung giờ cố định. Gọi vào lúc cha mẹ tỉnh táo nhất, thường là sau bữa sáng hoặc đầu giờ chiều. Gọi lúc người chăm đang cho ăn hay thay tã chỉ làm họ thêm bận tay.
Gọi ngắn mà đều. Năm phút mỗi ngày dễ chịu hơn một cuộc dài mỗi tuần. Người nằm lâu mệt nhanh, nói chuyện lâu dễ hụt hơi hoặc lẫn.
Kể chuyện của mình thay vì hỏi bệnh. Thay câu "bố hôm nay có ăn được không" bằng chuyện cháu đi học, cây trong sân nhà bạn ra hoa. Hỏi bệnh để dành cho cuộc gọi với người chăm chính.
Gọi có hình nếu cha mẹ thích. Người chăm dựng điện thoại trên một giá cố định cạnh gối để cha mẹ không phải cầm. Cho cha mẹ nhìn thấy mặt cháu, nghe giọng quen là đủ.
Chuẩn bị sẵn vài chuyện để kể. Trước khi gọi, nghĩ sẵn hai ba chuyện nhỏ: món ăn bạn vừa nấu theo cách mẹ dạy, một người quen cũ bạn tình cờ gặp, việc cháu vừa làm được. Người nằm lâu ít có chuyện mới để nói, nên những câu chuyện từ bên ngoài giúp cuộc gọi không rơi vào im lặng hay chỉ quanh quẩn chuyện bệnh.
Nói những câu giữ phẩm giá. Tránh dặn cha mẹ như dặn trẻ con. Câu "bố ăn thêm mấy thìa giúp chị con nhé" nghe dễ chịu hơn câu "bố phải ăn đi, sao không chịu ăn".
Cuộc gọi riêng với người chăm chính
Mỗi tuần một cuộc gọi riêng với người đang ở cạnh, không có cha mẹ nghe. Cuộc gọi này để nắm tình hình và hỏi họ cần gì, không phải để chỉ đạo.
- Hỏi về người bệnh theo thứ tự cố định: ăn uống, ngủ, đi tiêu tiểu, da, tinh thần, có gì lạ trong tuần. Hỏi đều đặn thì dễ thấy khi có thay đổi.
- Hỏi về người chăm: "Tuần này chị ngủ được mấy đêm trọn? Chị cần em lo thêm việc gì?" Câu hỏi này quan trọng ngang câu hỏi về bố mẹ.
- Nghe trước, góp ý sau. Người ở xa dễ có những lời khuyên đọc được ở đâu đó. Nếu thấy cần đổi cách chăm, đề nghị cùng hỏi nhân viên y tế thay vì bảo người kia làm khác.
- Ghi lại những gì nghe được vào một sổ chung, có thể là sổ trên điện thoại cả nhà cùng xem. Khi đưa đi khám, sổ này giúp trả lời câu hỏi của bác sĩ nhanh hơn.
- Kết thúc bằng một việc cụ thể bạn sẽ làm trong tuần, có ngày rõ ràng, để cuộc gọi không chỉ là hỏi thăm.
Nếu người chăm chính là người làm thuê, cuộc gọi này vẫn nên có, nhưng hỏi cả người thân ở gần để có hai nguồn thông tin.
Chuẩn bị một chuyến về thay ca
Chuyến về nên được tính như một ca trực thật, để người chăm chính được nghỉ trọn, không phải chuyến thăm mà người ở nhà còn phải lo thêm cơm nước cho bạn.
- Hẹn ngày về trước ít nhất hai tuần và giữ đúng hẹn. Người chăm chính sẽ tính chuyện đi khám, đi nghỉ, thăm con cái của họ vào những ngày đó.
- Trước khi về, xin người chăm chính viết ra lịch một ngày: giờ ăn, giờ xoay trở, giờ thay tã, cách bố mẹ thích được nói chuyện, những điều kiêng.
- Ngày đầu về, làm cùng người chăm chính từ sáng tới tối để học tận tay. Đừng tự tin vì đã đọc nhiều; mỗi người bệnh có thói quen riêng.
- Từ ngày thứ hai, nhận trọn ca, kể cả đêm. Người chăm chính đi ra ngoài hoặc sang nhà khác ngủ để được nghỉ thật.
- Trong mấy ngày ở nhà, làm luôn những việc tồn đọng: sửa chỗ đặt giường, mua thêm gối kê, sắp lại tủ đồ, kiểm tra giấy tờ.
- Trước khi đi, ngồi lại bàn giao, cập nhật sổ chung và hẹn ngày về lần sau.
Nếu không về được lâu, nhiều người ở xa góp tiền để thuê người trông vài đêm mỗi tháng thay cho mình. Đó cũng là một cách thay ca.
Tin nào cần hành động ngay, gọi nhân viên y tế hay cấp cứu
Người ở xa thường nhận tin qua điện thoại và không biết tin nào là nặng. Thống nhất trước với người chăm chính: gặp một trong những tình huống dưới đây thì gọi cấp cứu hoặc nhân viên y tế trước, báo cho cả nhà sau.
- Gọi cấp cứu ngay: khó thở, tím tái, lay gọi không tỉnh hoặc tỉnh rất khó, sặc rồi ho không dứt, yếu liệt đột ngột, co giật, ngã và đau không cử động được.
- Gọi nhân viên y tế đang theo dõi trong ngày: sốt, bỏ ăn uống, tiểu rất ít hoặc nước tiểu đổi màu rõ, vết đỏ trên da không mất, lẫn lộn hơn hẳn, đau mà không rõ chỗ.
- Việc của bạn ở xa khi nhận tin: không gọi liên tục làm người ở cạnh rối tay. Hỏi một câu "đã gọi cấp cứu chưa", rồi lo phần mình: báo anh chị em, chuẩn bị giấy tờ, thu xếp về nếu cần.
- Khi chính người chăm chính có dấu hiệu kiệt sức nặng như nói không muốn sống, khóc không dừng, không ăn ngủ được nhiều ngày: gọi ngay người thân ở gần đến ở cùng và đưa họ tới cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý.
Lưu sẵn trong máy của bạn số liên lạc của nhân viên y tế đang theo dõi, trạm y tế gần nhà cha mẹ và một người hàng xóm tin cậy. Lúc gấp, người ở xa thường mất thời gian nhất ở khâu đi tìm số.
Áy náy vì ở xa và cách đặt nó xuống
Người ở xa hay mang cảm giác có lỗi. Cảm giác ấy dễ biến thành hai kiểu hành động không có ích: gọi điện kiểm tra liên tục, hoặc về một lần rồi chê cách chăm của người ở nhà. Cả hai đều làm người chăm chính tổn thương.
Một cách đặt áy náy xuống là đổi nó thành việc làm đều đặn. Thay vì nghĩ "mình chẳng làm được gì", hãy nhìn vào danh sách việc đã nhận và tự hỏi: tuần này mình đã làm trọn chưa. Áy náy không giúp cha mẹ thêm dễ chịu, việc làm đều đặn thì có.
Hãy nói lời cảm ơn cụ thể với người ở cạnh, không phải câu chung chung. "Em biết chị thức đêm qua ba lần với bố, cảm ơn chị" khác hẳn câu "chị vất vả quá". Người chăm cần được thấy, được ghi nhận đúng việc mình đã làm.
Cuối cùng, chăm cha mẹ nằm lâu thường là đường dài. Người ở xa giữ sức để còn về được nhiều lần cũng là cách góp phần, không nên dồn hết vào một lần rồi kiệt.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ gửi tiền về mà không về thăm thường xuyên có đủ không?
Tiền giúp được rất nhiều, nhưng người ở cạnh còn cần người cùng gánh việc và cùng suy nghĩ. Nhận thêm vài việc làm từ xa được như lịch khám, giấy tờ, mua dụng cụ, và hẹn lịch về thay ca sẽ khiến phần góp của bạn trọn vẹn hơn.
Nên gọi điện cho cha mẹ đang nằm lâu bao lâu một lần?
Nếu được, gọi ngắn mỗi ngày vào khung giờ cha mẹ tỉnh táo nhất. Cuộc gọi chỉ vài phút, kể chuyện vui của nhà mình, tránh hỏi dồn về bệnh. Chuyện bệnh để dành cho cuộc gọi riêng với người chăm chính mỗi tuần.
Thấy người chăm chính làm chưa đúng thì góp ý thế nào?
Đừng góp ý ngay khi mới về hay qua điện thoại lúc họ đang bận. Ghi lại điều bạn lo, rồi đề nghị cùng hỏi nhân viên y tế trong buổi khám tới. Như vậy góp ý dựa vào hướng dẫn chuyên môn chứ không thành chuyện ai đúng ai sai.
Về thăm vài ngày thì nên làm gì cho có ích nhất?
Học việc trong ngày đầu, rồi nhận trọn ca cả ngày lẫn đêm để người chăm chính đi nghỉ thật. Trong mấy ngày đó, làm luôn những việc tồn đọng như sắp lại phòng, mua thêm dụng cụ, kiểm tra giấy tờ.
Có nên đón cha mẹ lên ở cùng mình cho tiện chăm không?
Đây là quyết định lớn cần bàn cả nhà và hỏi ý kiến cha mẹ, cùng nhân viên y tế về việc di chuyển đường xa. Nhiều người già nằm lâu thấy yên lòng ở nơi quen thuộc; đổi chỗ ở có thể làm họ lẫn hơn trong một thời gian.
Nhận tin cha mẹ trở nặng lúc nửa đêm thì làm gì trước?
Hỏi ngay người ở cạnh đã gọi cấp cứu chưa nếu có khó thở, lơ mơ, sặc hay yếu liệt đột ngột. Sau đó lo phần việc của mình: báo anh chị em, chuẩn bị giấy tờ, thu xếp về. Đừng gọi dồn làm người ở cạnh rối tay.