SuyKiet.comSuy Kiệt
Ăn uống khi yếu, khi nuốt khó

Bữa ăn nhỏ nhiều lần cho người già ăn ít: thêm năng lượng mỗi thìa mà không ép

Người già yếu ăn vài thìa đã no: cách chia sáu bữa nhỏ trong ngày, làm mỗi thìa đậm hơn bằng món trong bếp nhà, món để sẵn và cách theo dõi có đủ hay không.

An elderly Vietnamese man eats from a tiny bowl on a tray table by a sunny balcony door, his wife arranging small dishes, wide shot from behind, warm light

Người già yếu ăn ít thường không ăn nổi ba bữa lớn, nhưng nhận được năm sáu bữa nhỏ rải đều trong ngày, mỗi bữa chỉ vài thìa. Kết hợp với việc làm mỗi thìa đậm năng lượng hơn, như nấu cháo bằng sữa hay nước dùng, thêm trứng, dầu ăn, đậu phụ vào món xay, người bệnh nhận đủ hơn mà không phải ăn thêm thìa nào và không bị ép.

Cách làm này hợp với người suy kiệt, người nằm lâu chán ăn, người nuốt khó phải ăn chậm. Nó không thay chế độ ăn bác sĩ đã dặn: người có bệnh tiểu đường, bệnh thận, bệnh tim hay phải kiêng gì thì vẫn giữ đúng những điều đó, và hỏi nhân viên y tế trước khi thêm thứ gì vào bữa ăn. Phần dưới có lịch bữa mẫu, bảng đổi món, danh sách món để sẵn và cách theo dõi.

Vì sao bữa nhỏ nhiều lần hợp với người ăn ít

Người già suy kiệt thường thấy no rất nhanh, vài thìa đã đầy bụng. Một phần vì dạ dày làm việc chậm hơn, một phần vì nằm nhiều, ít vận động nên không thấy đói. Bày ra một bát to, người bệnh nhìn đã ngợp, ăn vài thìa rồi buông, và gia đình kết luận “không chịu ăn”.

Chia nhỏ ra, mỗi lần chỉ một bát con, người bệnh dễ ăn hết hơn, lại cảm thấy mình làm được. Tổng cả ngày cộng lại có khi nhiều hơn ba bữa lớn ăn dở. Với người nuốt khó phải ăn chậm, bữa nhỏ còn giúp tránh phần cuối bữa khi người bệnh đã mệt và dễ sặc nhất.

Bữa nhỏ cũng dễ xếp quanh những việc khác trong ngày: tắm, xoay trở, thay tã, giờ ngủ. Người chăm không phải canh một bữa ăn kéo dài cả tiếng đồng hồ, mà chia ra nhiều khoảng ngắn, đỡ mỏi lưng và đỡ sốt ruột hơn. Điều cần giữ là đều đặn: bữa nhỏ mà lúc có lúc không thì tổng lại vẫn thiếu.

Lịch sáu bữa nhỏ mẫu trong một ngày

Giờ giấc chỉ là ví dụ, chỉnh theo giờ thức ngủ của người bệnh. Món ăn cần ở đúng độ mềm đã được dặn.

Khoảng giờBữaVí dụ món mềm
Sáng sớmBữa sángCháo đặc nấu bằng nước dùng, thêm trứng đánh tan khi cháo còn sôi
Giữa buổi sángBữa phụSữa chua mịn, chuối chín nghiền, hoặc một cốc sữa đúng độ sánh
TrưaBữa chínhCá hoặc thịt xay mềm, bí đỏ nghiền, canh xay sánh
Giữa buổi chiềuBữa phụChè đậu xanh xay mịn, khoai lang nghiền với sữa
Chiều tốiBữa chínhCháo cá hoặc cháo thịt băm nấu nhừ, đậu phụ non nghiền
Trước khi ngủBữa nhẹMột ít sữa hoặc váng sữa, nếu không làm người bệnh đầy bụng

Bữa chính đặt vào lúc người bệnh tỉnh táo nhất trong ngày. Nhiều người già ăn tốt nhất vào buổi sáng và kém dần về chiều, nên phần “nặng” của ngày đặt vào buổi sáng là hợp lý.

Người bệnh không cần ăn hết cả sáu bữa. Bỏ một bữa phụ không sao; quan trọng là có bữa để mời và không ép.

Làm mỗi thìa đậm hơn bằng thứ có sẵn trong bếp

Mục tiêu là cùng một thìa, người bệnh nhận được nhiều hơn. Chỉ áp dụng những gì không trái với chế độ ăn bác sĩ đã dặn.

Thay vìThử làmLưu ý
Nấu cháo bằng nước lãNấu cháo bằng nước hầm xương, nước dùng gà, hoặc thêm sữa khi gần chínHớt bớt mỡ nếu người bệnh khó tiêu
Cháo trắngĐánh tan một quả trứng vào cháo đang sôi, khuấy đều cho chín hẳnTrứng phải chín kỹ
Rau củ xay với nước lãXay với nước dùng, thêm một chút dầu ăn hoặc bơHỏi nhân viên y tế nếu có kiêng chất béo
Thịt xay khôXay với nước sốt, trộn đậu phụ non cho mềm và ẩmGiữ đúng độ mềm được dặn
Nước lọc giữa các bữaSữa, sữa đậu nành, nước canh, nếu không bị hạn chế nướcNgười bị hạn chế nước theo đúng lời dặn
Trái cây cắt miếngChuối, bơ, đu đủ chín nghiền mịnBơ dầm mịn rất mềm và nhiều năng lượng

Sữa và thực phẩm bổ sung bán sẵn cũng là một lựa chọn, nhưng nên hỏi nhân viên y tế loại nào phù hợp với bệnh nền và độ đặc người bệnh được phép, thay vì tự đổi qua nhiều loại.

Món nhỏ nên để sẵn trong nhà

Khi người bệnh nói “thèm” hay tỉnh dậy giữa giờ, có sẵn món là mời được ngay, không để cơ hội trôi qua.

  • Vài hộp nhỏ cháo, súp xay đã nấu sẵn, làm lạnh, mỗi lần hâm một hộp.
  • Sữa chua mịn không hạt, váng sữa.
  • Chuối chín, bơ chín, đu đủ chín để nghiền ngay khi cần.
  • Trứng để làm trứng hấp mềm hoặc đánh vào cháo.
  • Đậu phụ non, bí đỏ, khoai lang đã hấp chín để nghiền.
  • Sữa hoặc thực phẩm bổ sung đã được nhân viên y tế đồng ý.
  • Bột làm đặc nếu người bệnh đang được dặn dùng, để pha ngay khi uống.

Món để sẵn phải bảo quản lạnh, đậy kín, ghi ngày. Thức ăn mềm, ẩm hỏng rất nhanh, nhất là trời nóng; món đã hâm mà người bệnh không ăn thì bỏ, không cất lại hâm lần nữa.

Nếu người bệnh có món “tủ” từ ngày trước, như canh cua, chè đậu, bánh đúc, hãy nghĩ cách làm phiên bản mềm của món đó. Một món quen mùi vị có sức mời gọi hơn bất kỳ món bổ dưỡng nào.

Theo dõi xem người bệnh có đang ăn đủ không

Không cần cân đo từng gam. Vài con số đơn giản, ghi đều đặn, đã đủ cho thấy xu hướng.

  1. Mỗi bữa ghi một chữ: hết, nửa, ít, không ăn. Cuối ngày đếm lại.
  2. Nếu người bệnh đứng được, cân mỗi tuần một lần vào cùng giờ, cùng một chiếc cân, cùng một bộ quần áo.
  3. Nếu không đứng được, để ý những dấu hiệu khác: nhẫn lỏng, quần áo rộng ra, xương gò má, xương vai lộ rõ hơn.
  4. Ghi cùng số lần đi ngoài, đi tiểu, vì ăn ít thường kéo theo uống ít và táo bón.
  5. Ghi những món người bệnh ăn được nhiều nhất, để nấu lại.
  6. Mỗi tuần nhìn lại sổ một lần, so với tuần trước.

Sụt cân rõ trong vài tuần, ăn ngày càng ít dù đã chia bữa, là điều cần nói với nhân viên y tế. Với người đang ở giai đoạn cuối đời, mục tiêu có thể không còn là tăng cân mà là ăn cho dễ chịu; điều này nên được bàn với bác sĩ để cả nhà cùng hiểu.

Những thói quen nhỏ giúp người bệnh ăn được hơn

Ăn trước, uống sau. Cho uống nhiều ngay trước bữa dễ làm người bệnh no nước. Mời uống giữa các bữa, trong bữa chỉ vài ngụm khi cần.

Ngồi dậy trước bữa một lúc. Người vừa thức dậy hay vừa được xoay trở còn mệt. Đỡ ngồi dậy, lau mặt, mở cửa sổ, chờ vài phút cho tỉnh rồi mới mời ăn.

Bát nhỏ, đĩa có màu. Bát con đầy trông ngon miệng hơn bát to vơi. Xếp vài màu món cạnh nhau thay vì trộn chung một màu xám.

Có người ăn cùng. Ngồi ăn một bát nhỏ cùng người bệnh, dù bạn không đói, giúp bữa ăn bớt giống một việc phải làm.

Chăm miệng trước bữa. Miệng sạch, ẩm giúp người bệnh thấy vị rõ hơn. Răng giả lắp chắc, không cấn.

Không bàn chuyện cân nặng trong bữa. Những câu “gầy quá rồi, phải ăn vào” làm người bệnh áp lực. Để chuyện theo dõi trong cuốn sổ, không đặt lên mâm.

Ra khỏi giường khi có thể. Người còn ngồi được xe lăn, ghế tựa thì đưa ra bàn ăn, ra hiên, ra chỗ có ánh sáng. Đổi cảnh một chút, nghe tiếng bát đũa của cả nhà, nhiều ông bà ăn thêm được vài thìa mà không cần ai mời.

Hỏi ý người bệnh về bữa tiếp theo. “Chiều nay mẹ muốn ăn chè hay ăn khoai?” Được chọn trước, người bệnh có cái để chờ, và bữa phụ không còn là bị đưa tới.

Sai lầm hay gặp và giữ sức cho người nấu

Ý tốt nhưng làm không đúng thì công sức đổ đi.

  • Nấu nồi to một lần cho cả ngày để ở ngoài, chiều mang ra hâm lại.
  • Bày bát to, múc đầy, rồi ép ăn cho hết.
  • Cho quà vặt bất kỳ lúc nào kể cả gần giờ bữa chính, tới bữa người bệnh không ăn nữa.
  • Tự thêm nhiều đường, muối, mỡ cho người đang được dặn kiêng.
  • Mua đủ loại sữa, thực phẩm bổ sung theo lời quảng cáo mà không hỏi nhân viên y tế.
  • Chỉ nhìn bữa trưa và tối, quên tính các bữa phụ khi đánh giá người bệnh ăn bao nhiêu.

Sáu bữa một ngày nghe có vẻ nặng với người chăm, nhưng bữa phụ chỉ mất vài phút nếu món đã sẵn. Nấu một hai buổi trong tuần, chia hộp, ghi ngày, ai trong nhà cũng mời được. Người con ở xa có thể lo phần mua sắm, người ở gần lo phần mời ăn. Đừng để một người gánh cả việc nấu lẫn việc đút suốt ngày đêm.

Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc đi cấp cứu

Ăn ít là chuyện thường gặp, nhưng những dấu hiệu sau thì cần người có chuyên môn.

  • Gọi cấp cứu ngay khi người bệnh sặc mà không ho, không thở được, hoặc lơ mơ khó đánh thức, khó thở.
  • Gọi cấp cứu ngay khi đau bụng dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
  • Báo nhân viên y tế trong ngày khi gần như không ăn uống gì cả ngày, tiểu rất ít, sốt, nôn nhiều lần.
  • Báo nhân viên y tế sớm khi sụt cân rõ trong vài tuần dù đã chia bữa, quần áo, nhẫn rộng ra nhanh.
  • Báo nhân viên y tế khi người bệnh hay đầy bụng, buồn nôn, táo bón kéo dài khiến không ăn được.
  • Hỏi nhân viên y tế trước khi dùng thực phẩm bổ sung, hoặc khi người bệnh có bệnh nền cần kiêng.

Mang theo sổ ghi bữa ăn và cân nặng mỗi lần đi khám. Với nhân viên y tế, một cuốn sổ vài tuần nói được nhiều hơn mọi lời mô tả.

Câu hỏi thường gặp

Người già ăn ít nên chia làm mấy bữa mỗi ngày?

Nhiều gia đình chia năm đến sáu bữa nhỏ, gồm ba bữa chính nhỏ và hai ba bữa phụ. Số bữa cụ thể tuỳ giờ giấc, sức khoẻ của người bệnh và lời dặn của nhân viên y tế, quan trọng là đều đặn và không ép.

Làm thế nào để cháo cho người già bổ hơn mà không phải ăn nhiều hơn?

Nấu cháo bằng nước dùng hoặc thêm sữa, đánh trứng vào khi cháo đang sôi, thêm thịt cá xay mềm hoặc đậu phụ non. Người đang kiêng chất béo, đạm hay muối thì hỏi nhân viên y tế trước khi thêm.

Có nên cho người già uống sữa thay bữa ăn không?

Sữa có thể là một bữa phụ tốt nếu người bệnh uống được ở đúng độ sánh và không bị kiêng. Nhưng không nên thay hết bữa ăn bằng sữa khi chưa hỏi nhân viên y tế, nhất là người có bệnh nền.

Làm sao biết người già nằm lâu có đang sụt cân không?

Nếu đứng được thì cân mỗi tuần cùng giờ, cùng một chiếc cân. Nếu không, để ý quần áo, nhẫn rộng ra, xương gò má, xương vai lộ rõ hơn. Ghi lại để so sánh qua từng tuần.

Thức ăn nấu sẵn cho người già để được bao lâu?

Món mềm, ẩm hỏng rất nhanh, nên làm lạnh ngay sau khi nấu, chia hộp nhỏ, ghi ngày và dùng sớm. Món đã hâm mà người bệnh không ăn thì bỏ, không cất lại để hâm lần nữa.

Người bệnh giai đoạn cuối ăn rất ít có cần cố cho ăn đủ sáu bữa không?

Không cần cố. Ở giai đoạn cuối, mục tiêu thường là ăn cho dễ chịu chứ không còn là tăng cân. Mời những món người bệnh thích khi họ muốn, và bàn với bác sĩ để cả nhà hiểu mục tiêu chăm sóc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138