SuyKiet.comSuy Kiệt
Ăn uống khi yếu, khi nuốt khó

Cho người nằm lâu uống đủ nước: dấu hiệu thiếu nước và cách mời uống khi nuốt khó

Người nằm lâu ít khát, sợ đi tiểu, uống nước hay sặc nên rất dễ thiếu nước. Dấu hiệu cần để ý, lịch mời uống trong ngày và cách uống an toàn khi nuốt khó.

An elderly Vietnamese woman holds a cup with both hands near a sunny window while her caregiver steadies the cup from beside her, profile view, gentle golden light

Người nằm lâu thường uống thiếu nước vì ít cảm thấy khát, ngại đi tiểu làm phiền con cháu, hay sặc khi uống, hoặc đơn giản là không tự với được cốc. Cách khắc phục là mời uống theo giờ thay vì chờ người bệnh đòi, mỗi lần vài ngụm nhỏ ở tư thế ngồi thẳng, dùng độ sánh nhân viên y tế đã dặn nếu người bệnh nuốt khó, và theo dõi nước tiểu để biết đã đủ hay chưa.

Lượng nước cần mỗi ngày khác nhau theo từng người. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được dặn hạn chế nước phải theo đúng con số bác sĩ đưa ra, không tự tăng thêm. Bài này không đưa ra con số, mà giúp gia đình biết cách mời uống, cách nhận ra thiếu nước và lúc nào phải gọi nhân viên y tế.

Vì sao người nằm lâu rất dễ thiếu nước

Cảm giác khát kém đi theo tuổi. Người già có thể thiếu nước mà không thấy khát. Chờ người bệnh đòi uống mới đưa là gần như chắc chắn uống thiếu.

Sợ đi tiểu phiền con cháu. Nhiều ông bà nhịn uống, nhất là buổi chiều tối, vì ngại gọi người đỡ đi vệ sinh hoặc ngại thay tã. Họ ít khi nói ra lý do này.

Uống nước bị sặc nên né. Người nuốt khó hay ho khi uống nước lọc. Sau vài lần, họ tự tránh nước mà gia đình tưởng là lười uống.

Không với tới được. Cốc nước đặt xa trên bàn, cốc nặng, nắp khó mở, người bệnh tay run không cầm được. Nước có trong phòng nhưng không đến được miệng.

Hay quên, lẫn lộn. Người lẫn có thể không nhớ đã uống hay chưa, hoặc cầm cốc lên rồi lại đặt xuống. Họ cần được mời và đưa tận tay.

Mất nước thêm khi sốt, đổ mồ hôi, tiêu chảy, thời tiết nóng. Những ngày đó người bệnh cần được để ý nhiều hơn, nhưng vẫn theo lời dặn của nhân viên y tế về lượng nước.

Dấu hiệu thiếu nước gia đình nhìn thấy được

Không có dấu hiệu nào đứng riêng là chắc chắn. Thấy nhiều dấu hiệu cùng lúc thì đáng để ý hơn.

Bạn thấy gìCần làm gì
Môi khô, nứt, lưỡi khô, nước bọt đặc dínhMời uống thêm theo giờ, chăm miệng thường xuyên, ghi lại
Nước tiểu ít hơn mọi ngày, màu vàng sẫm, mùi nồngĐếm số lần tiểu hoặc số tã ướt, so với mấy ngày trước
Tã khô suốt nhiều giờ liềnGhi giờ tã ướt cuối cùng, báo nhân viên y tế nếu kéo dài
Táo bón nặng hơnKiểm tra lượng uống, báo nhân viên y tế nếu nhiều ngày không đi ngoài
Mệt hơn, ngủ nhiều hơn, chóng mặt khi ngồi dậyĐỡ ngồi dậy từ từ, mời uống, theo dõi sát
Lú lẫn tăng lên đột ngột, nói lảm nhảm, lơ mơĐây là dấu hiệu cần gọi nhân viên y tế ngay, không tự xử lý

Da véo lên chậm xẹp hay được nhắc tới, nhưng ở người già da vốn đã kém đàn hồi nên dấu hiệu này dễ gây hiểu nhầm. Nước tiểu và tình trạng tỉnh táo là hai thứ gia đình theo dõi được rõ hơn.

Lịch mời uống trong một ngày

Mời theo giờ, gắn với những việc đã có sẵn trong ngày để không quên. Lượng mỗi lần và tổng cả ngày theo lời dặn của nhân viên y tế.

Thời điểmMời gìGhi chú
Ngay khi thức dậyVài ngụm nước ấmSau khi chăm miệng, đỡ ngồi dậy
Cùng bữa sáng, trưa, tốiSữa, canh, súp đã làm đúng độ sánhNước trong thức ăn cũng được tính
Giữa buổi sáng và giữa buổi chiềuNước ấm, nước trái cây làm sánh nếu được phép, sữa chua mịnKết hợp với lúc xoay trở, thay tã
Mỗi lần có người vào phòngVài ngụmDặn cả nhà: ai vào phòng cũng mời một lần
Sau khi tắm, sau khi đổ mồ hôiVài ngụmNhất là những ngày nóng
Chiều tốiÍt hơn ban ngàyGiúp người bệnh ngủ đêm ít phải thức dậy

Uống nhiều vào ban ngày, ít dần về tối là cách nhiều gia đình dùng để người bệnh vừa đủ nước vừa đỡ thức giấc đêm. Nói rõ với người bệnh điều đó, họ sẽ bớt sợ uống.

Mời uống an toàn khi người bệnh nuốt khó

Nếu người thân của bạn hay ho khi uống, nhờ nhân viên y tế đánh giá trước. Khi đã có hướng dẫn, làm theo các bước sau.

  1. Đỡ người bệnh ngồi thẳng, đầu thẳng, cằm hơi cúi. Không cho uống khi đang nằm.
  2. Pha nước đúng độ sánh đã được dặn, thử lại bằng thìa ngay trước khi cho uống.
  3. Dùng cốc khoét một bên vành hoặc thìa, để người bệnh không phải ngửa đầu.
  4. Mỗi lần một ngụm nhỏ, chờ nuốt xong, giọng trong mới cho ngụm tiếp.
  5. Không dùng ống hút hay bình có vòi trừ khi nhân viên y tế cho phép.
  6. Giữ người bệnh ngồi thêm một lúc sau khi uống.
  7. Ghi vào sổ: uống lúc nào, khoảng bao nhiêu cốc hoặc bao nhiêu thìa, có ho không.

Nước sánh thường kém hấp dẫn hơn nước lọc, người bệnh dễ chán. Có thể đổi vị bằng nước canh, nước trái cây, sữa, miễn là đều được làm sánh đúng mức, và vẫn theo chế độ ăn kiêng nếu có.

Nước không chỉ đến từ cốc nước

Với người uống khó, nước trong thức ăn là phần đáng kể. Một số món giúp bổ sung nước mà người bệnh dễ nhận hơn.

  • Cháo đặc nấu với nước dùng, súp rau củ xay mịn đúng độ sánh.
  • Sữa, sữa chua mịn không có hạt, váng sữa nếu được phép.
  • Trái cây chín nghiền mịn như chuối, đu đủ, bơ, xoài chín.
  • Chè đậu xay mịn, bí đỏ hầm xay, khoai lang nghiền với sữa.
  • Trứng hấp mềm, đậu phụ non nghiền, món hầm có nhiều nước sốt sánh.

Tránh dựa vào các món tan thành nước loãng trong miệng như kem, đá bào, một số loại thạch, nếu người bệnh đang được dặn uống nước sánh, vì chúng biến thành chất lỏng loãng khi ở trong miệng. Hỏi nhân viên y tế trước khi dùng.

Món ăn nhiều nước cũng giúp giảm táo bón, một nỗi khổ thường gặp của người nằm lâu, và giữ miệng đỡ khô. Khi ghi sổ, tính một bát cháo hay một bát súp như một lần uống để cả nhà dễ cộng.

Sổ theo dõi nước vào, nước ra đơn giản

Không cần đong đo chính xác. Đếm theo cốc quen dùng và theo số lần thay tã là đủ cho gia đình nhìn ra xu hướng.

NgàySố cốc hoặc bát nước, sữa, canhSố lần tiểu hoặc tã ướtMàu nước tiểuĐi ngoàiGhi chú
Thứ hai5 cốc, 2 bát canh5 lầnVàng nhạtCóHo 2 lần khi uống
Thứ ba3 cốc, 1 bát canh3 lầnVàng sẫmKhôngMệt, ngủ nhiều
Thứ tư3 cốc2 lầnSẫm, mùi nồngKhôngLẫn hơn buổi chiều

Ở ví dụ trên, lượng uống giảm dần, nước tiểu ít và sẫm đi, kèm lẫn hơn: đó là lúc phải gọi nhân viên y tế, không chờ thêm. Mang sổ này theo khi đi khám hoặc đọc cho người đến thăm khám tại nhà.

Nếu dùng tã, cách đơn giản để biết tã ướt là ấn nhẹ lên mặt ngoài tã khi thay: tã nặng, phồng là có tiểu. Ghi số tã ướt thay vì số tã đã thay, vì có khi bạn thay tã khô cho chắc ăn. Ai thay tã thì người đó ghi một gạch vào cột, cuối ngày cộng lại.

Sai lầm hay gặp khi cho người nằm lâu uống nước

Sai lầm phổ biến nhất là chờ người bệnh khát mới cho uống, rồi khi thấy môi khô lại ép uống một lúc thật nhiều để bù.

  • Đặt sẵn chai nước ở đầu giường rồi coi như người bệnh đã được uống.
  • Bắt uống cả cốc to một hơi, dễ sặc và đầy bụng, người bệnh lần sau càng sợ uống.
  • Cho uống khi người bệnh đang nằm hoặc nằm nghiêng, vì ngại đỡ dậy chỉ cho vài ngụm.
  • Tự tăng nhiều nước cho người bệnh tim, thận đang được dặn hạn chế, hoặc ngược lại tự cắt nước vì sợ phải thay tã.
  • Dùng nước ngọt có ga, nước tăng lực, rượu thuốc để “cho dễ uống”.
  • Không ghi lại gì, nên không ai trong nhà biết hôm nay người bệnh đã uống được bao nhiêu.

Với người chăm, việc mời uống từng ngụm suốt ngày dễ bị quên giữa trăm việc khác. Gắn vào những việc đã có (mỗi lần xoay trở, mỗi lần thay tã) và dùng một chiếc cốc riêng tự đánh dấu mức bằng một vòng dây chun giúp bạn đỡ phải nhớ. Uống nước cùng người bệnh cũng là cách nhắc chính mình, vì người chăm cũng hay quên uống.

Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc đi cấp cứu

Thiếu nước ở người già có thể nặng lên nhanh, nhất là khi kèm sốt, nôn, tiêu chảy hoặc trời nóng.

  • Gọi cấp cứu ngay khi người bệnh lơ mơ khó đánh thức, lú lẫn đột ngột, nói không rõ, ngất khi ngồi dậy.
  • Gọi cấp cứu ngay khi sặc nước mà không ho ra được, không nói, không thở được, hoặc khó thở tăng dần sau khi uống.
  • Báo nhân viên y tế trong ngày khi gần như không tiểu trong nhiều giờ, nước tiểu rất sẫm hoặc có máu.
  • Báo nhân viên y tế trong ngày khi có sốt, nôn nhiều lần hoặc tiêu chảy kéo dài.
  • Báo nhân viên y tế khi người bệnh phù chân, phù mặt, khó thở khi nằm, vì có thể cần điều chỉnh lượng nước theo chiều ngược lại.
  • Hỏi nhân viên y tế khi người bệnh ho mỗi lần uống, để được đánh giá và hướng dẫn độ sánh phù hợp.

Khi gọi, đọc lại sổ theo dõi mấy ngày gần nhất: uống được bao nhiêu cốc, tiểu mấy lần, màu nước tiểu, người bệnh tỉnh hay lơ mơ. Những con số đơn giản đó giúp người ở đầu dây bên kia hiểu tình hình nhanh hơn nhiều so với câu “dạo này bà yếu lắm”. Trong lúc chờ, không cố đổ nước vào miệng người đang lơ mơ.

Câu hỏi thường gặp

Người già nằm lâu mỗi ngày cần uống bao nhiêu nước?

Không có con số chung cho mọi người. Lượng nước phụ thuộc cân nặng, thời tiết, bệnh nền và lời dặn của bác sĩ. Người bệnh tim, bệnh thận có thể phải hạn chế nước, vì vậy hãy hỏi nhân viên y tế con số cụ thể cho người thân.

Ông bà không chịu uống nước vì sợ đi tiểu nhiều thì làm sao?

Nói chuyện nhẹ nhàng để ông bà biết con cháu không phiền, chuẩn bị bô, tã hoặc chuông gọi sẵn. Mời uống nhiều vào ban ngày, ít dần về tối để đêm đỡ phải thức dậy. Nước trong cháo, súp, sữa chua cũng giúp bổ sung.

Người nuốt khó có được uống nước lọc không?

Tuỳ đánh giá của nhân viên y tế. Nhiều người nuốt khó dễ sặc nước lọc nên được dặn làm sánh nước trước khi uống. Đừng tự cấm hẳn nước hay tự pha bột làm đặc khi chưa được hướng dẫn mức độ phù hợp.

Làm sao biết người già có đang thiếu nước không?

Để ý nước tiểu ít và sẫm màu, tã khô nhiều giờ, môi lưỡi khô, táo bón, mệt và ngủ nhiều hơn. Lú lẫn tăng lên đột ngột là dấu hiệu cần gọi nhân viên y tế ngay, không tự xử lý ở nhà.

Cho người bệnh ăn cháo, uống sữa nhiều có tính là uống nước không?

Có, nước trong cháo, súp, sữa, sữa chua và trái cây nghiền đều góp phần đáng kể, nhất là với người uống khó. Khi ghi sổ, ghi cả những món này để nhân viên y tế thấy đủ lượng người bệnh nhận được.

Có nên đặt sẵn chai nước ở đầu giường cho người bệnh tự uống?

Có thể đặt nếu người bệnh còn tự uống an toàn, nhưng đừng coi đó là đủ. Người nằm lâu thường quên hoặc không với tới. Vẫn cần người mời uống theo giờ và đưa tận tay, nhất là với người nuốt khó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138