SuyKiet.comSuy Kiệt
Giữ sức cho người chăm

Vợ chồng già chăm nhau khi một người nằm lâu: giữ sức người chăm và nhờ con cháu

Khi người chăm cũng đã cao tuổi: những việc ông bà không nên làm một mình, sắp nhà cho đỡ tốn sức, nhờ con cháu thế nào và dấu hiệu người chăm cũng đang yếu đi.

An elderly Vietnamese woman with grey hair holding the hand of her husband resting in a care bed, seen from behind her shoulder, soft late afternoon light, peaceful room

Khi vợ chồng già chăm nhau, người chăm cũng đã yếu, nên phải bỏ hẳn những việc nặng làm một mình như nâng, kéo, xoay người, đỡ đứng, và nhờ con cháu hay người trông nhận những việc đó. Phần còn lại là việc ông bà làm tốt nhất: ở bên, trò chuyện, nhận ra người kia khác đi từ sớm.

Bài này dành cho cả ông bà đang chăm nhau lẫn con cháu ở gần hay ở xa: những việc không nên làm một mình, cách sắp nhà để đỡ tốn sức, cách mở lời nhờ con, dấu hiệu người chăm đang yếu đi, và những lúc phải gọi y tế ngay.

Ông Toàn chăm bà đã ba năm

Ông Toàn ngoài bảy mươi, chăm bà nằm một chỗ đã ba năm. Các con đều ở xa, mỗi tháng về một lần. Ông không muốn làm phiền con, tự mình lau người, thay tã, xoay bà. Mỗi lần xoay, ông phải dồn hết sức, lưng đau tới mức tối không ngủ được.

Một hôm ông trượt chân khi đang đỡ bà ngồi dậy, cả hai cùng ngã. Bà không sao, ông bị đau hông phải nằm mấy ngày. Lúc đó các con mới biết bố đã cố một mình thế nào.

Sau lần ngã ấy, các con chia nhau: con trai út ở gần sang mỗi sáng và tối để xoay trở, các con góp tiền thuê thêm một người trông ban ngày ba buổi mỗi tuần. Ông vẫn giữ việc cho bà ăn, đọc báo cho bà nghe. Ông nói nhẹ người hẳn, đêm ngủ được.

Nhiều ông bà nghĩ chăm vợ, chăm chồng là bổn phận, không muốn con cháu phải lo. Nhưng sức người chăm cao tuổi có giới hạn rõ hơn người trẻ. Khi người chăm ngã hay ốm, người nằm lâu sẽ không còn ai. Vì vậy giữ sức cho người chăm già không phải là chuyện phụ, mà là điều kiện để người bệnh được chăm tiếp.

Việc ông bà làm được, việc nên nhờ người khác

Bảng này là gợi ý chung. Sức mỗi người khác nhau, nên hỏi thêm nhân viên y tế xem với sức khoẻ của người chăm, việc nào nên tránh.

ViệcÔng bà tự làm đượcNên có người trẻ hơn làm hoặc làm cùng
Trò chuyện, nắm tay, đọc báo cho ngheCó, đây là việc ông bà làm tốt nhấtKhông cần
Cho ăn khi người bệnh ngồi đượcCó, nếu người bệnh không hay sặcKhi người bệnh nuốt khó, sặc nhiều
Lau mặt, lau tay, chải tócCóKhông cần
Thay tã, lau người toàn thânLàm được nếu giường cao vừa tầm, không phải cúi lâuKhi phải nghiêng người bệnh nặng
Xoay trở, kéo lên đầu giườngKhông nên làm một mìnhLuôn cần người khoẻ hơn, tốt nhất hai người
Đỡ ngồi dậy, đỡ đứng, chuyển sang ghếKhông nên làm một mìnhCần người khoẻ hơn, theo cách nhân viên y tế chỉ
Thức đêm nhiều lầnKhông nên kéo dàiChia đêm với người khác hoặc thuê người trực đêm

Nếu chưa có ai nhận những việc ở cột phải, đó là việc cần bàn với con cháu trước mọi việc khác.

Sắp nhà cho người chăm cao tuổi đỡ tốn sức

Những thay đổi nhỏ trong nhà giúp ông bà chăm nhau an toàn hơn, giảm nguy cơ người chăm bị ngã hay đau lưng.

  • Giường có độ cao vừa tầm: mặt giường ngang khoảng thắt lưng người chăm khi làm việc, để không phải cúi gập. Nếu giường thấp, kê cao chân giường chắc chắn hoặc dùng giường chỉnh được.
  • Ghế có tựa ngay cạnh giường: ông bà ngồi để cho ăn, lau tay, trò chuyện, không đứng lâu.
  • Lối đi thông thoáng: dọn thảm trơn, dây điện, đồ đạc vướng giữa giường và nhà vệ sinh. Người chăm già ngã khi đi đêm là chuyện rất hay gặp.
  • Đèn ngủ và công tắc gần tay: có đèn nhỏ dọc đường từ giường người chăm tới giường người bệnh.
  • Đồ dùng ở tầm với: tã, khăn, nước để trên kệ ngang tầm ngực, không để dưới gầm giường hay trên cao.
  • Hai giường gần nhau thay vì ngủ chung: người chăm ngủ được yên hơn mà vẫn nghe người bệnh gọi.

Con cháu về thăm nên dành một buổi làm những việc này cùng ông bà, hơn là chỉ hỏi thăm.

Mở lời nhờ con cháu, và con cháu nhận lời thế nào

Ông bà nói rõ việc cần, không nói "bố mẹ vẫn ổn". Câu "bố vẫn lo được" làm con cháu yên tâm sai chỗ. Hãy nói thẳng: "Bố không xoay mẹ một mình được nữa. Bố cần mỗi sáng và mỗi tối có người giúp."

Nhờ việc cụ thể, có giờ. Con ở gần nhận xoay trở sáng tối; con ở xa góp tiền thuê người trông vài buổi, lo lịch khám, giấy tờ. Việc rõ thì dễ nhận.

Con cháu đừng chờ ông bà mở lời. Người già thường ngại làm phiền. Khi thấy bố mẹ gầy đi, đi lại chậm hơn, nhà cửa bừa hơn trước, đó là lúc con cháu tự đề nghị giúp.

Tôn trọng vai trò của người chăm già. Khi giúp, đừng gạt ông bà ra ngoài. Hỏi ý ông bà về thói quen của người bệnh, để ông bà giữ những việc nhẹ và gần gũi. Với nhiều người, chăm người bạn đời là cách giữ gắn bó cuối cùng, không muốn bị lấy mất.

Nói chuyện với cả hai ông bà. Nếu người bệnh còn tỉnh, hỏi cả ý người bệnh. Nhiều người bệnh muốn con cháu giúp để vợ hay chồng mình đỡ vất vả, chỉ là không nói ra.

Một ngày mẫu khi ông bà chăm nhau có người hỗ trợ

Ví dụ cho nhà có một người con ở gần và một người trông thuê vài buổi. Điều chỉnh theo hướng dẫn của nhân viên y tế về giờ xoay trở và theo sức của người chăm.

Thời điểmNgười hỗ trợ làmÔng hoặc bà làm
SángCon sang thay tã, lau người, xoay trở, đỡ nâng đầu giườngPha nước, chuẩn bị bữa sáng nhẹ, ngồi cho ăn
Giữa buổiNgười trông những ngày có lịch: tắm tại giường, thay ga, giặt đồNghỉ ngơi, đi chợ gần, gặp hàng xóm
Trưa và chiềuNgười trông hoặc con đổi tư thế theo giờCho ăn trưa, ngồi trò chuyện, nghe đài cùng
TốiCon sang xoay trở, thay tã trước khi ngủ, kiểm tra thanh chắn giườngCho ăn tối, chúc ngủ ngon
ĐêmNếu cần dậy nhiều lần: người trực đêm hoặc con thay phiênNgủ ở giường riêng gần đó, chỉ gọi khi có chuyện

Mục tiêu của lịch là không để người chăm cao tuổi phải làm việc nặng nào một mình, và luôn có ít nhất một khoảng nghỉ thật mỗi ngày. Khi người bệnh yếu thêm, việc của cột giữa sẽ nhiều lên, cần xem lại lịch sớm.

Dấu hiệu người chăm cao tuổi cũng đang yếu đi

Con cháu cần để ý cả người chăm, không chỉ người nằm. Những dấu hiệu dưới đây cho thấy người chăm đang quá sức, cần thêm người giúp và đi khám.

  • Sụt cân, ăn ít, bữa ăn của người chăm thất thường hơn bữa của người bệnh.
  • Đi lại chậm, dò dẫm, có vết bầm ở tay chân do va chạm hoặc từng bị ngã mà không kể.
  • Hay quên hơn trước, nhầm giờ cho ăn, quên thay tã, quên uống thuốc của chính mình.
  • Đau lưng, đau gối, phải vịn tường mới đứng dậy được.
  • Ít nói, buồn, không còn đi gặp bạn bè, hàng xóm như trước.
  • Nhà cửa bừa bộn hơn, đồ ăn để lâu trong tủ, quần áo người bệnh không được thay đều.

Khi thấy từ hai dấu hiệu trở lên, con cháu nên về ở cùng vài ngày, xem tận mắt việc chăm, và đưa người chăm đi khám. Người chăm cao tuổi có bệnh của riêng họ cần được theo dõi.

Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc cấp cứu ngay

Với hai ông bà ở nhà, nhiều khi người chăm không chắc có nên gọi không vì sợ làm phiền con. Thống nhất từ trước: những lúc dưới đây cứ gọi, rồi báo con sau.

  • Người bệnh: khó thở, tím môi, sặc không dứt, lơ mơ khó gọi, yếu liệt hay méo miệng đột ngột, co giật, sốt cao kèm run. Gọi cấp cứu.
  • Người bệnh, gọi nhân viên y tế trong ngày: bỏ ăn uống, tiểu rất ít, vết đỏ trên da không mất, lẫn lộn hơn hẳn.
  • Người chăm bị ngã: đừng cố tự đứng dậy nếu đau nhiều ở hông, đầu, hoặc không cử động được chân. Gọi người giúp hoặc gọi cấp cứu.
  • Người chăm đau ngực, khó thở, chóng mặt, nói khó hoặc yếu một bên người: gọi cấp cứu ngay cho chính mình.
  • Cả hai cùng có chuyện: hàng xóm tin cậy đã biết trước, có chìa khoá dự phòng, nghe tiếng gọi là sang.

Để điện thoại luôn ở trong túi áo người chăm, không để ở bàn xa. Lưu sẵn số của con, hàng xóm và nhân viên y tế ở đầu danh bạ, chữ to dễ đọc.

Những điều chỉ vợ chồng mới trao được cho nhau

Giữa những lo toan, đừng quên vì sao ông bà chăm nhau. Nhiều người nằm lâu dễ chịu nhất khi nghe giọng người bạn đời kể lại chuyện cũ, chuyện ngày cưới, chuyện con còn nhỏ, chuyện căn nhà đầu tiên. Đó là những điều người chăm thuê hay con cháu không làm thay được.

Khi việc nặng đã có người khác nhận, ông bà có thêm thời gian cho những điều ấy: ngồi cạnh nhau nghe đài, xem ảnh cũ, nắm tay lúc chiều tối. Người chăm cũng được nghỉ, cũng được là người bạn đời, chứ không chỉ là người làm việc chăm.

Con cháu cũng có thể giúp giữ những khoảnh khắc ấy: dọn một góc phòng có ánh sáng đẹp để ông bà ngồi cạnh nhau, mang về một món ăn ông bà từng thích, in lại vài tấm ảnh cũ treo nơi người bệnh nhìn thấy. Việc nhỏ nhưng làm căn phòng bệnh bớt giống căn phòng bệnh.

Nếu người bệnh đã yếu nhiều, việc vợ chồng nói với nhau những điều muốn nói, mong muốn về những ngày sắp tới, cũng là điều quý. Không cần ép, chỉ cần có lúc yên tĩnh, đủ thời gian, và một người chăm không quá kiệt sức để nghe.

Câu hỏi thường gặp

Bà đã ngoài bảy mươi có nên tự xoay trở cho ông không?

Không nên làm một mình. Xoay trở, kéo người, đỡ ngồi dậy cần sức và dễ làm người chăm cao tuổi ngã hoặc đau lưng. Nhờ con cháu hoặc người trông làm, hoặc ít nhất làm cùng một người khoẻ hơn theo cách nhân viên y tế chỉ.

Con cháu ở xa thì giúp ông bà chăm nhau thế nào?

Góp tiền thuê người trông những việc nặng vào buổi sáng và buổi tối, lo lịch khám, giấy tờ, mua tã, gọi điện đều cho cả ông và bà. Nhờ một hàng xóm tin cậy ghé qua và giữ chìa khoá dự phòng.

Ông không chịu để người lạ chăm bà thì phải làm sao?

Giới thiệu người trông từ từ, để họ làm việc nặng trong khi ông vẫn giữ việc gần gũi như cho ăn, trò chuyện. Nói rõ người trông đến để ông đỡ vất vả, không phải để thay ông.

Làm sao biết bố mẹ già đang quá sức khi chăm nhau?

Để ý người chăm sụt cân, đi lại chậm, có vết bầm, hay quên, ít nói, nhà cửa bừa bộn hơn trước. Có từ hai dấu hiệu trở lên thì nên về ở cùng vài ngày và đưa người chăm đi khám.

Người chăm bị ngã khi đang ở nhà một mình với người bệnh thì làm gì?

Nếu đau nhiều ở hông, đầu hoặc không cử động được chân thì đừng cố đứng dậy, gọi người giúp hoặc cấp cứu. Vì vậy người chăm luôn để điện thoại trong túi áo và có hàng xóm biết để sang ngay.

Có nên đưa người bệnh sang nhà con ở cho tiện chăm không?

Cần bàn cả nhà và hỏi ý cả hai ông bà. Có người già thấy yên lòng ở nhà mình, có người muốn gần con. Hỏi nhân viên y tế về việc di chuyển người bệnh, và nghĩ cả chỗ ở cho người chăm già nếu họ đi theo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138