Vừa đi làm vừa chăm cha mẹ nằm lâu đứng được lâu khi có ba thứ: một người trông cố định cho giờ bạn vắng nhà, một lịch tuần chia rõ sáng, tối, đêm, và một giấc ngủ được bảo vệ ít nhất vài đêm mỗi tuần. Thiếu một trong ba thứ đó, người đi làm thường gục giữa tuần, hoặc phải bỏ việc trong lúc gia đình đang cần thu nhập nhất.
Bài này đưa ra lịch tuần mẫu, các cách bố trí người trông lúc vắng nhà, cách nói chuyện với nơi làm, những việc chuẩn bị buổi sáng trước khi đi, và những lúc phải bỏ việc giữa chừng để về hoặc gọi cấp cứu.
Một ngày của anh Đức
Anh Đức làm ca hành chính, mẹ anh nằm lâu sau nhiều năm yếu dần. Vợ anh cũng đi làm, con còn nhỏ. Mấy tháng đầu, anh dậy lúc bốn giờ thay tã, nấu cháo, lau người cho mẹ, đi làm, trưa chạy về cho mẹ ăn, chiều lại về, đêm dậy hai ba lần. Đến tháng thứ ba, anh ngủ gật trên xe máy lúc dừng đèn đỏ.
Từ hôm đó, vợ chồng anh ngồi lại sắp lịch. Một cô hàng xóm được nhờ trông mẹ từ tám giờ sáng tới năm giờ chiều. Hai vợ chồng chia đêm: anh trực đêm thứ hai, tư, sáu, chị trực đêm thứ ba, năm. Cuối tuần, em gái anh về thay một đêm. Bữa trưa của mẹ do cô hàng xóm cho ăn theo cách anh đã chỉ.
Lịch không hoàn hảo, có tuần vẫn rối vì con ốm hay cô hàng xóm bận. Nhưng mỗi người biết mình phải làm gì và lúc nào được nghỉ. Anh Đức không còn ngủ gật trên đường, và mẹ anh được chăm đều tay hơn. Đó là điều một lịch tuần làm được.
Lịch tuần mẫu cho người đi làm ban ngày
Ví dụ dưới đây cho gia đình có hai người lớn đi làm, một người trông ban ngày và một người thân thỉnh thoảng thay đêm. Thay tên và giờ theo nhà bạn.
| Khung giờ | Ngày thường | Cuối tuần |
|---|---|---|
| Sáng sớm trước khi đi làm | Người trực đêm thay tã, lau mặt, đổi tư thế, cho uống nước | Người ở nhà làm, người kia ngủ bù |
| Giờ hành chính | Người trông ban ngày: ăn, vệ sinh, xoay trở, trò chuyện, ghi sổ | Cả nhà chia buổi, có buổi đưa ra cửa sổ, cho cháu vào chơi |
| Chiều tối khi về | Bàn giao ca với người trông, đọc sổ, cho ăn tối, ngồi trò chuyện | Một người đi chợ, nấu sẵn cho mấy ngày |
| Đêm | Hai người lớn chia đêm luân phiên, người không trực ngủ phòng khác | Người thân về thay một đêm |
| Việc cố định trong tuần | Một buổi tối lau người kỹ, thay ga, kiểm tra đồ dùng | Xem lại lịch tuần sau, hẹn ai làm gì |
Điểm quan trọng nhất trong lịch là người không trực đêm phải được ngủ ở phòng khác, đóng cửa. Nằm cạnh mà không trực thì vẫn thức theo từng tiếng động.
Ai trông lúc bạn vắng nhà
Người thân về hưu hoặc ở gần. Cô dì, chú bác, anh chị em đã nghỉ hưu có thể nhận vài buổi mỗi tuần. Giao rõ buổi nào, việc gì, và chỉ việc tận tay lần đầu.
Hàng xóm tin cậy. Nhiều nhà nhờ được một người hàng xóm trông ban ngày, có trả công. Ưu điểm là ở gần, quen người bệnh. Vẫn cần thoả thuận rõ việc và giờ như thuê người.
Người chăm thuê theo giờ hoặc theo ngày. Phù hợp khi người bệnh cần người bên cạnh suốt giờ hành chính. Cần thử việc và giao việc bằng bảng rõ ràng.
Ghép nhiều người. Một người trông sáng, một người trông chiều cũng được, miễn có sổ bàn giao và người bệnh không phải gặp quá nhiều gương mặt lạ.
Khi chưa có ai. Nếu người bệnh còn tự gọi được và không cần làm gì giữa buổi, một số nhà tạm để người bệnh ở nhà vài giờ với chuông gọi và một người hàng xóm ghé qua. Cách này chỉ là tạm thời, và không phù hợp với người hay sặc, hay ngã, lẫn nhiều hoặc phải xoay trở thường xuyên. Hỏi nhân viên y tế trước khi quyết định.
Chuẩn bị buổi sáng trong mười lăm phút
Buổi sáng người đi làm luôn vội. Một trình tự cố định giúp không quên việc và người trông nhận ca dễ hơn.
- Thay tã hoặc giúp đi vệ sinh, lau mặt, chải răng. Báo trước từng việc: "Con lau mặt cho mẹ nhé."
- Đổi tư thế, kê gối, nâng đầu giường nếu người bệnh sắp ăn sáng. Xem nhanh da ở mông và gót chân.
- Đặt cốc nước có ống hút hoặc cốc có vòi trong tầm với nếu người bệnh tự uống được, chuông gọi cạnh tay.
- Viết hai dòng vào sổ: đêm qua thế nào, sáng nay có gì cần để ý. Người trông đọc là nắm được ngay.
- Chào người bệnh trước khi đi, nói giờ về: "Chiều năm giờ con về, cô Bình ở với mẹ nhé." Người lẫn cũng đỡ hoảng khi nghe một giờ cụ thể.
Chuẩn bị đồ cho buổi sáng từ tối hôm trước: quần áo sạch, tã, khăn, cháo nấu sẵn để trong tủ lạnh. Mười lăm phút buổi sáng chỉ dành cho người bệnh.
Nói với nơi làm thế nào
Nhiều người giấu chuyện chăm cha mẹ ở nơi làm vì sợ bị đánh giá. Nhưng khi phải xin về giữa giờ hay đi trễ vì người bệnh trở nặng, nơi làm không biết gì sẽ dễ hiểu lầm hơn. Một cuộc nói chuyện sớm, ngắn và rõ thường có lợi hơn.
Nói với người quản lý trực tiếp, chọn lúc yên tĩnh. Nói tình hình ngắn gọn, không cần kể chi tiết bệnh: "Mẹ em nằm một chỗ, em đang chăm. Em đã sắp xếp người trông ban ngày, nhưng có thể có lúc em phải về gấp." Sau đó đề nghị cách bạn giữ việc không bị ảnh hưởng: bàn giao cho đồng nghiệp, làm bù giờ, nhận việc làm được ở nhà.
Tìm hiểu quy định nghỉ phép ở nơi làm của mình, và hỏi bộ phận nhân sự xem có hình thức nghỉ nào phù hợp. Dùng ngày phép có kế hoạch cho những việc như đưa đi tái khám, thay vì dùng hết vào những lúc gấp.
Nếu nơi làm cho phép làm việc linh hoạt vài buổi mỗi tuần, hãy xin dùng vào những ngày người trông nghỉ hoặc ngày có hẹn khám, thay vì xin rải rác. Đề nghị có kế hoạch dễ được chấp nhận hơn những lần xin đột xuất.
Giữ ranh giới: ở nơi làm, tập trung làm việc trong giờ, tránh gọi điện về liên tục. Một hai lần hỏi thăm người trông là đủ, trừ khi có chuyện bất thường.
Lúc nào phải bỏ việc giữa chừng: về ngay hoặc gọi cấp cứu
Thống nhất trước với người trông những tình huống họ phải gọi cấp cứu ngay rồi báo bạn, và những tình huống bạn cần về.
- Người trông gọi cấp cứu ngay, báo bạn sau: khó thở, tím môi, sặc không dứt, lơ mơ không gọi được, yếu liệt hay méo miệng đột ngột, co giật, ngã có chấn thương.
- Bạn cần về trong ngày và gọi nhân viên y tế đang theo dõi: sốt, bỏ ăn uống, nôn nhiều, tiểu rất ít, đau mới xuất hiện, lẫn hơn hẳn, ống thông có vấn đề.
- Ghi sổ, xem khi về: ăn ít hơn một bữa, ngủ nhiều hơn một chút, chỗ da đỏ đã mất sau khi đổi tư thế.
- Khi chính bạn gặp chuyện ở nơi làm: có người dự phòng biết việc để gọi tới ngay, không để người trông ở lại một mình quá giờ.
Dán các mức này cạnh giường, kèm số liên lạc của bạn, người dự phòng và nhân viên y tế. Người trông không phải đoán mức nặng nhẹ khi bạn không nghe máy.
Sai lầm hay gặp khi vừa đi làm vừa chăm
Những sai lầm dưới đây thường bắt đầu từ ý tốt, nhưng kéo dài vài tháng thì làm người chăm mất việc hoặc mất sức.
- Chạy về nhà mỗi trưa. Quãng đường đi về trong giờ nghỉ trưa ăn hết thời gian ăn và nghỉ của bạn. Nếu có người trông được bữa trưa, hãy giao và chỉ kỹ một lần.
- Ôm hết đêm vì nghĩ mình quen tay. Người đi làm trực đêm liên tục vài tuần là bắt đầu mắc lỗi ở cả hai nơi. Chia đêm từ sớm, kể cả khi người kia còn vụng.
- Không có người dự phòng. Người trông ban ngày ốm hay bận là cả lịch đổ. Luôn có một người thứ hai biết việc, sẵn sàng thay trong ngày.
- Dùng hết ngày phép cho việc gấp. Rồi tới lúc cần đưa đi khám theo hẹn thì không còn ngày. Giữ lại một phần phép cho những việc đã biết trước.
- Bỏ hết sinh hoạt riêng. Không còn thể thao, không gặp bạn bè, không có thời gian cho con. Giữ lại ít nhất một việc nhỏ cho riêng mình mỗi tuần.
Nếu nhận ra mình đang mắc ba trong năm sai lầm này, đó là lúc xem lại lịch tuần với cả nhà, trước khi sức khoẻ hay công việc lên tiếng.
Giữ giấc ngủ để không gục giữa tuần
Bảo vệ ít nhất hai đêm trọn mỗi tuần. Đêm trọn nghĩa là có người khác trực và bạn ngủ ở phòng khác. Người đi làm thiếu ngủ nhiều đêm liên tiếp dễ gặp tai nạn đi đường và sai sót ở nơi làm.
Dồn việc đêm. Hỏi nhân viên y tế xem có thể gộp việc thay tã, đổi tư thế, cho uống nước vào cùng một lần dậy được không, để giấc ngủ của người trực ít bị cắt vụn.
Ngủ bù ngắn. Một giấc ngắn sau giờ ăn trưa hoặc ngay khi về nhà, trước lúc nhận ca tối, giúp đỡ mệt đáng kể. Đặt chuông báo để không ngủ quá dài.
Giữ phòng ngủ của mình yên. Nếu không trực, tắt chuông gọi ở phòng mình, để người trực lo. Dùng đèn ngủ nhỏ ở phòng người bệnh thay vì bật đèn lớn mỗi lần dậy, để người trực dễ ngủ lại và người bệnh cũng không bị đánh thức hẳn.
Đừng đi xe khi quá buồn ngủ. Sau đêm trực nhiều lần dậy, nhờ người đưa đi làm hoặc đi phương tiện công cộng. Một buổi sáng đi trễ vẫn tốt hơn một tai nạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nghỉ việc hẳn để ở nhà chăm cha mẹ không?
Đây là quyết định lớn, nên bàn với cả nhà và cân nhắc thu nhập lâu dài, vì chăm người nằm lâu có thể kéo dài nhiều năm. Trước khi nghỉ hẳn, thử sắp lịch tuần có người trông ban ngày và chia đêm, xem có giữ được cả hai không.
Đi làm cả ngày thì ai cho cha mẹ ăn trưa?
Người trông ban ngày, người thân ở gần hoặc hàng xóm tin cậy có thể cho ăn trưa, nhưng cần được chỉ tận tay cách ngồi, cách đút và dấu hiệu sặc. Người bệnh nuốt khó thì không nên giao việc cho ăn cho người chưa được hướng dẫn.
Làm sao biết người trông làm tốt khi mình đi vắng?
Dùng sổ ghi mỗi ca, đọc mỗi tối và bàn giao ca năm phút khi về. Thỉnh thoảng nhờ người thân ghé chơi bất chợt, hỏi chuyện người bệnh bằng câu mở. Da, quần áo, cốc nước và tinh thần người bệnh cho biết nhiều điều.
Có nên nói chuyện chăm cha mẹ với sếp không?
Nên nói sớm, ngắn gọn, kèm cách bạn sẽ giữ công việc không bị ảnh hưởng. Khi phải về gấp, nơi làm đã biết trước sẽ dễ thông cảm hơn. Không cần kể chi tiết bệnh tật của cha mẹ.
Người đi làm ca đêm thì sắp lịch chăm thế nào?
Người làm ca đêm nhận chăm ban ngày có giờ ngủ được bảo vệ, ví dụ ngủ buổi sáng khi có người trông. Đêm do người khác trong nhà trực. Không nên vừa làm ca đêm vừa trực đêm cho người bệnh.
Cha mẹ ở nhà một mình vài giờ có được không?
Chỉ khi người bệnh còn tỉnh, gọi được, không hay sặc, không hay ngã và không cần làm gì trong khoảng đó. Hỏi nhân viên y tế trước, để chuông gọi trong tầm tay và có người ghé qua. Với người lẫn hay phải xoay trở, không nên để một mình.