SuyKiet.comSuy Kiệt
Chống loét tì đè

Những việc không nên làm khi chống loét: xoa bóp chỗ đỏ, đắp lá, phơi nắng và hơn thế

Xoa bóp chỗ đỏ, đắp lá, rắc bột, phơi nắng, dùng vòng phao, lót nilon là những lời mách hay gặp nhưng có thể làm loét nặng hơn. Nên làm gì thay thế.

An elderly Vietnamese aunt holding a bundle of fresh green leaves in a home kitchen while her niece gently shakes her head, warm evening light, waist up, faces partly turned away

Những việc không nên làm khi chống loét gồm: xoa bóp mạnh chỗ da đỏ, chườm nóng, phơi nắng hay sấy vùng da đỏ, tự đắp lá, rắc bột, bôi kem theo lời mách, dùng vòng phao hình bánh xe, lót nilon dưới lưng, kéo lê người bệnh trên ga và cắt bớt nước uống để đỡ thay tã. Những việc này đều xuất phát từ ý tốt nhưng có thể làm da tổn thương thêm.

Phần dưới giải thích từng nhóm lời mách hay gặp, vì sao không nên làm và nên làm gì thay thế, kèm cách nói chuyện với người lớn tuổi trong nhà khi họ tin vào cách cũ. Mọi việc chăm một vùng da đã đỏ không mất hay đã hở đều cần nhân viên y tế xem và hướng dẫn trực tiếp.

Vì sao lời mách nghe hợp lý lại gây hại

Nhiều cách chăm truyền miệng có một cái lý nghe rất xuôi tai: xoa cho máu lưu thông, phơi nắng cho khô, đắp lá cho mát, lót nilon cho khỏi ướt đệm. Vấn đề là chúng được nghĩ ra cho da khỏe, cho vết xước nhỏ của người còn đi lại, chứ không phải cho lớp da mỏng của một người suy kiệt nằm nhiều tháng.

Da người nằm lâu vốn đã thiếu máu nuôi ở chỗ bị đè, thường ẩm, mỏng và chậm lành. Một tác động nhỏ với người khỏe là vô hại, với họ có thể là thêm một vết trầy. Thêm nữa, người bệnh thường không nói được là đau hay rát, nên tác hại có khi chỉ lộ ra khi đã muộn.

Cũng có những cách nghe mới mẻ được truyền qua mạng xã hội, kèm hình ảnh trước sau rất thuyết phục. Bạn không biết người trong ảnh là ai, vết thương thế nào, đã được nhân viên y tế chăm ra sao. Với da của người thân mình, nguyên tắc an toàn là: chưa hỏi nhân viên y tế thì không đưa thứ gì mới lên da.

Những việc làm với vùng da đỏ

Xoa bóp mạnh, day ấn chỗ đỏ. Mô bên dưới chỗ đỏ có thể đã tổn thương; xoa mạnh làm hại thêm. Thay vào đó, lấy sức nặng ra khỏi vùng đó bằng đổi tư thế và kê gối. Xoa nhẹ vùng da lành khi lau người thì được.

Chườm nóng, chườm muối rang, đắp khăn nóng. Da tổn thương và người già giảm cảm giác rất dễ bị bỏng mà không kêu. Giữ vùng da ở nhiệt độ phòng.

Phơi nắng hoặc dùng máy sấy tóc cho khô. Nắng và hơi nóng làm da mất nước, nứt nẻ, có thể bỏng. Giữ khô bằng cách thay tã sớm, thấm khô nhẹ và để phòng thoáng.

Lau cồn, rượu, rượu thuốc lên da. Cồn làm da khô, rát, dễ nứt. Lau bằng nước ấm và khăn mềm, dùng chất làm sạch khác khi nhân viên y tế khuyên.

Đánh gió, cạo, giác lên vùng chịu đè. Những việc này gây tổn thương trực tiếp lên da mỏng, dễ trầy, bầm. Không làm ở bất cứ vùng da nào của người nằm lâu khi chưa hỏi nhân viên y tế.

Đắp, bôi, rắc theo lời mách

Đây là nhóm lời mách gây hại hay gặp nhất khi da đã hở. Bảng dưới không bàn về giá trị của từng thứ trong cuộc sống thường ngày, chỉ nói vì sao không đưa lên da hay vết loét của người nằm lâu.

Thứ hay được máchVì sao không nênNên làm gì thay
Lá giã đắp lên vết đỏ, vết hởKhông sạch, giữ ẩm sai, dễ gây kích ứng và làm bẩn vết thươngGiữ khô, bớt đè, báo nhân viên y tế
Bột từ viên thuốc nghiền ra rắc lênVón cục, che vết thương, có thể kích ứng, không đúng cách dùngChỉ dùng thứ nhân viên y tế chỉ định
Kem đánh răng, dầu gió, cao xoaKích ứng, nóng rát, không dành cho da tổn thươngKhông bôi gì khi chưa hỏi
Lòng trắng trứng, mật ong, nghệ tươi tự làmKhông vô khuẩn, giữ ẩm bẩn, che mất màu vết thươngBáo nhân viên y tế để được hướng dẫn
Thuốc mỡ, kem mua theo người quen dùngKhông biết có hợp với da và vết của người thân khôngMang theo khi nhân viên y tế đến để họ xem
Phấn rôm rắc vùng môngVón cục khi ẩm, cọ xát, khó quan sát daThay tã sớm, thấm khô nếp gấp

Nếu người thân đã lỡ đắp hay bôi một thứ gì, đừng cạo hay chà mạnh để lấy ra. Gọi nhân viên y tế, nói rõ đã dùng gì và từ khi nào.

Dụng cụ dùng sai cách

Một số đồ dùng được mua hoặc tự chế với ý tốt nhưng lại tạo thêm điểm đè hay giữ ẩm:

  • Vòng phao hình bánh xe dưới mông hoặc gót: viền vòng đè thành một vòng tròn, máu càng khó tới vùng ở giữa. Thay bằng xoay trở, kê gối và đệm do nhân viên y tế tư vấn.
  • Găng tay hoặc túi bơm nước, bơm hơi kê dưới gót: vẫn là một điểm đè, lại dễ bục, dễ nóng. Kê gối dưới bắp chân cho gót lơ lửng.
  • Tấm nilon, áo mưa lót dưới ga: giữ mồ hôi và nước tiểu sát da, làm lưng bí và ẩm. Dùng tấm lót thấm hút có mặt vải.
  • Nhiều lớp ga, khăn gấp dày dưới mông: tạo nếp và cục cộm, giảm tác dụng của đệm. Chỉ một lớp ga phẳng và một tấm lót.
  • Đệm hơi bơm quá căng hoặc để xẹp: quá căng thì cứng như mặt phẳng, xẹp thì người bệnh nằm sát đáy. Hỏi nhân viên y tế cách kiểm tra độ căng phù hợp.
  • Dây buộc tay chân để người bệnh khỏi cựa: gây đè, trầy, hoảng sợ và nguy hiểm. Không tự buộc; nếu người bệnh hay giằng kéo, báo nhân viên y tế.

Trước khi mua thêm một món dụng cụ, hỏi lại: món này giảm đè hay tạo thêm một điểm đè mới? Nếu không chắc, hỏi nhân viên y tế trước.

Thói quen chăm khiến da yếu đi

Kéo lê người bệnh khi kéo lên đầu giường. Cọ xát và trượt làm trầy da, nhất là ở xương cùng và gót. Hai người dùng tấm lót kéo, nhấc lên rồi đặt xuống.

Để đầu giường nâng cao suốt ngày. Người bệnh tuột xuống, da xương cùng bị kéo lệch. Chỉ nâng khi ăn và theo chỉ dẫn, xong hạ dần.

Cắt bớt nước uống cho đỡ phải thay tã. Thiếu nước làm da khô, yếu và người bệnh mệt hơn, dễ lẫn lộn hơn. Không tự giảm nước uống; nếu lo chuyện tiểu nhiều, hỏi nhân viên y tế.

Để nguyên tã qua đêm cho người bệnh ngủ. Da ngâm ẩm nhiều giờ ở đúng vùng đang chịu đè. Kiểm tra tã mỗi lần xoay đêm.

Mặc nhiều lớp áo, đắp chăn dày cho ấm. Người bệnh ra mồ hôi, lưng ẩm. Mặc vừa ấm, áo mỏng thấm hút, sờ gáy và lưng để biết có đang quá nóng.

Chỉ để ý da khi người bệnh kêu. Nhiều người không kêu được. Xem da mỗi ngày theo lịch, không chờ.

Thay vì làm thế, làm thế này

Bảng đối chiếu nhanh để dán đầu giường, cho cả người giúp việc và họ hàng đến thăm cùng đọc.

Thay vìLàm thế này
Xoa bóp chỗ đỏĐổi tư thế cho chỗ đỏ không chịu đè, ghi lại, báo nếu không nhạt đi
Phơi nắng, sấy, chườm nóng cho khôThay tã sớm, thấm khô nhẹ, mở cửa cho phòng thoáng
Đắp lá, rắc bột, bôi kem theo lời máchKhông đưa gì lên da khi chưa hỏi nhân viên y tế
Kê vòng phao dưới mông, găng nước dưới gótKê gối dài dưới bắp chân, xoay trở theo lịch, đệm được tư vấn
Lót nilon dưới lưngTấm lót thấm hút mặt vải, một lớp ga phẳng
Kéo lê người bệnh lên đầu giườngHai người, tấm lót kéo, nhấc lên rồi đặt xuống
Cắt bớt nước uốngMời uống từng ngụm suốt ngày, hỏi nhân viên y tế nếu lo tiểu nhiều
Chờ người bệnh kêu mới xem daXem da mỗi ngày, ghi sổ, xem nhanh mỗi lần xoay

Khi có họ hàng đến chăm thay vài hôm, đưa họ đọc bảng này trước. Phần lớn sai lầm đến từ người tốt bụng nhưng chưa được ai dặn.

Khi nào gọi nhân viên y tế / đi cấp cứu ngay

Dù nhà đã làm gì, những dấu hiệu sau là lúc cần người có chuyên môn:

  • Một vùng đỏ, tím hay thâm không nhạt đi sau khi bớt đè: báo trong ngày.
  • Da phồng nước, trầy, hở, rớm dịch: báo sớm nhất có thể, không chọc, không bôi.
  • Đã lỡ đắp, bôi hay rắc thứ gì đó lên vết hở: báo ngay, nói rõ đã dùng gì.
  • Da bị bỏng, phồng sau khi chườm nóng hay phơi nắng: gọi nhân viên y tế ngay.
  • Vết đang có trở nên hôi, chảy dịch đục, sưng nóng, đỏ lan: gọi trong ngày.
  • Sốt, run, lơ mơ, khó đánh thức, thở nhanh, tay chân lạnh: gọi cấp cứu hoặc đưa đi cấp cứu ngay.

Báo thật những gì đã làm, kể cả khi đó là lời mách của người lớn trong nhà. Nhân viên y tế cần biết để chăm đúng, không phải để trách ai.

Khi người lớn trong nhà tin vào cách cũ

Thường người mách lá hay đòi xoa bóp là bà, là cô dì, là hàng xóm thương người bệnh. Cãi thẳng dễ làm cả nhà căng thẳng. Một cách mềm hơn là ghi nhận tấm lòng trước, rồi đưa ra lý do cụ thể, và để nhân viên y tế là người nói lời cuối.

Vài câu mẫu: "Con biết cô thương bà nên mới mách. Cô điều dưỡng dặn nhà mình chưa đắp gì lên da bà, để lần tới cô ấy đến con hỏi lại giúp cô nhé." Hoặc: "Chỗ này da bà mỏng lắm, xoa mạnh sợ trầy, mình xoay bà sang bên kia thì chỗ đỏ đỡ nhanh hơn." Giao cho người lớn một việc khác có ích, như ngồi trò chuyện, đọc truyện, nhắc giờ xoay, cũng giúp họ thấy mình vẫn góp phần.

Người chăm chính thường mệt vì phải giữ ranh giới với cả họ hàng. Nên nhờ một người trong nhà, có khi là người ít trực tiếp chăm, đứng ra nói chuyện này thay bạn, để bạn dành sức cho người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Xoa bóp có giúp phòng loét không?

Xoa nhẹ vùng da lành khi lau người giúp người bệnh dễ chịu, nhưng xoa bóp mạnh lên chỗ đỏ hay chỗ xương nhô thì không nên vì có thể làm mô bên dưới tổn thương thêm. Phòng loét chủ yếu nhờ đổi tư thế, kê gối, giữ da khô.

Đắp lá có làm vết loét mau lành không?

Không nên đắp. Lá giã không sạch, giữ ẩm sai cách và có thể làm bẩn hay kích ứng vết thương, lại che mất màu da mà nhân viên y tế cần thấy. Báo nhân viên y tế để được hướng dẫn chăm vết loét đúng cách.

Phơi nắng vết loét cho khô có tốt không?

Không. Nắng và hơi nóng làm da tổn thương mất nước, dễ bỏng, nhất là ở người giảm cảm giác. Giữ khô bằng thay tã sớm, thấm khô nhẹ, phòng thoáng và để nhân viên y tế chăm vết loét.

Lót nilon dưới ga để đỡ ướt đệm có sao không?

Nilon giữ mồ hôi và nước tiểu sát da khiến lưng bí, ẩm, dễ hăm và dễ loét hơn. Nên dùng tấm lót thấm hút có mặt vải, hoặc bọc đệm bằng loại chống thấm nằm dưới ga và tấm lót.

Người nhà đã lỡ rắc thuốc bột lên vết loét thì làm gì?

Không cạo hay chà mạnh để lấy ra. Giữ nguyên, bớt đè lên vùng đó và gọi nhân viên y tế, nói rõ đã rắc gì, lúc nào. Họ sẽ hướng dẫn cách làm sạch an toàn hoặc đến xem trực tiếp.

Có nên dùng vòng phao cho người ngồi xe lăn không?

Vòng phao hình bánh xe không được khuyên dùng vì viền vòng tạo một vòng đè quanh vùng cần bảo vệ. Với người ngồi nhiều, hỏi nhân viên y tế về loại đệm ngồi phù hợp và cách giảm đè định kỳ khi ngồi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138