SuyKiet.comSuy Kiệt
Chống loét tì đè

Kiểm tra da người nằm liệt mỗi ngày: nhìn gì, sờ gì và ghi sổ theo dõi ra sao

Cách xem da người nằm liệt mỗi ngày: chọn giờ và ánh sáng, nhìn màu, sờ độ ấm, để ý mùi, nói sao cho người bệnh đỡ ngại, kèm mẫu sổ theo dõi da.

Vietnamese grandson sitting beside a care bed at morning, holding his grandmother forearm under a clip lamp to look at her skin, over the shoulder view, soft cool light

Kiểm tra da người nằm liệt mỗi ngày nghĩa là vào một giờ cố định, dưới ánh sáng tốt, bạn nhìn màu da, sờ độ ấm và độ cứng ở các vùng chịu đè, để ý mùi và nét mặt người bệnh, rồi ghi ngay vào một cuốn sổ. Làm đều mỗi ngày giúp bắt được vết đỏ từ lúc còn dễ xử lý, trước khi da hở.

Phần dưới hướng dẫn cách chuẩn bị, những điều cần nhìn và sờ, các câu nói giúp người bệnh đỡ ngại, một mẫu sổ theo dõi điền sẵn ví dụ, những sai lầm hay gặp và lúc nào cần gọi nhân viên y tế. Việc xem da là để phát hiện và báo; xử lý một vùng da đã tổn thương là việc nhân viên y tế làm hoặc hướng dẫn trực tiếp.

Vì sao phải xem da mỗi ngày, không đợi người bệnh kêu

Người nằm lâu thường không báo được là chỗ nào đang rát. Có người lẫn lộn, có người không nói được, có người đã quen chịu đựng và sợ làm phiền con cháu. Có người mất cảm giác ở một vùng nên không thấy đau dù da đã tổn thương. Chờ người bệnh kêu thì nhiều khi đã muộn.

Tổn thương do đè ép có thể hình thành trong vài giờ ở người rất yếu. Một vết đỏ được phát hiện sáng nay, được bớt đè ngay và báo nhân viên y tế, có cơ hội nhạt đi. Cùng vết đỏ ấy nếu ba ngày sau mới thấy thì có thể đã thành vết hở cần chăm lâu dài.

Xem da mỗi ngày cũng cho bạn một thứ quý: một bức tranh liên tục. Nhân viên y tế đến khám thường chỉ thấy da của đúng hôm đó. Cuốn sổ của gia đình cho biết vùng nào hay đỏ, đỏ sau tư thế nào, có nhạt đi sau khi xoay không. Đó là dữ liệu để họ dặn lịch xoay và kê gối hợp hơn với người thân của bạn.

Chuẩn bị trước khi xem

Năm phút chuẩn bị giúp việc xem da nhanh, kỹ và đỡ ngại cho cả hai bên:

  • Chọn giờ: gắn với một việc đã có sẵn, như lần thay đồ buổi sáng hay lúc lau người buổi chiều, để không ai quên.
  • Ánh sáng: ánh sáng ban ngày từ cửa sổ là tốt nhất. Buổi tối dùng đèn trắng chỉnh được hướng, tránh đèn vàng làm mọi vùng da trông hồng như nhau.
  • Giữ kín đáo: đóng cửa, kéo rèm, dùng một chiếc khăn lớn che phần người không đang xem. Chỉ mở từng vùng một.
  • Đồ cần có: găng tay nếu sắp thay tã, khăn mềm, cuốn sổ và bút đặt sẵn đầu giường.
  • Tay ấm, móng ngắn: bàn tay lạnh làm người bệnh giật mình; móng dài dễ cào trầy lớp da mỏng.
  • Người thứ hai: nếu người bệnh nặng, có thêm một người giữ nghiêng giúp bạn nhìn kỹ xương cùng và lưng mà không phải gồng sức.

Với người chăm, gắn việc xem da vào lịch có sẵn còn có một lợi ích: bạn không phải nhớ thêm một việc nữa trong ngày vốn đã quá nhiều việc.

Nhìn gì, sờ gì, để ý gì

Mỗi giác quan bắt được một loại dấu hiệu. Dùng cả ba thay vì chỉ nhìn lướt.

Cách xemĐể ý điều gìThường gặp, chưa đáng loKhác thường, cần ghi và báo
NhìnMàu da so với vùng bên cạnh, vết hằn, phồng nước, trầyVết hằn của ga, đỏ nhẹ mất nhanh sau khi đổi tư thếĐỏ, tím, thâm sẫm không nhạt đi; phồng nước; da hở
Sờ bằng mu bàn tayĐộ ấm, độ cứng, độ mềmẤm đều như vùng xung quanhMột vùng ấm hơn, lạnh hơn, cứng hơn hoặc mềm nhũn
Ấn nhẹ rồi thảMàu da có trở lại bình thường khôngTrắng đi khi ấn rồi hồng lạiẤn vào vẫn đỏ, không đổi màu
NgửiMùi lạ ở vùng tã, nếp gấp, vết đang băngMùi nước tiểu khi tã vừa ướtMùi hôi lạ dai dẳng dù vừa lau sạch
Quan sát nét mặtNgười bệnh nhăn mặt, rút người khi chạm vùng nàoGiật mình vì tay lạnhLần nào chạm vùng đó cũng đau

Với người da sẫm màu, vùng tổn thương có thể không đỏ mà thâm hoặc tím hơn. Lúc đó cảm giác ấm, cứng hay mềm khi sờ càng quan trọng. Ấn nhẹ chỉ là để quan sát, không day, không xoa.

Câu nói mẫu khi xem da để người bệnh đỡ ngại

Nhiều ông bà ngại để con cháu nhìn thân thể mình. Nói trước, nói nhẹ và cho người bệnh được đồng ý giúp giữ phẩm giá. Một vài câu mẫu:

  • "Mẹ ơi, con xem lưng cho mẹ một chút nhé, con che khăn kín rồi, chỉ mở từng chỗ thôi."
  • "Bố nghiêng sang phía con nhé, con đỡ vai bố đây. Chỗ nào rát bố bóp tay con một cái."
  • "Chỗ này hơi đỏ, không sao đâu bà, con kê gối cho bà nằm nghiêng bên kia một lúc cho da nghỉ."
  • "Ông có thấy chỗ nào nóng hay ngứa không? Ông chỉ cho con nhé."
  • "Xong rồi mẹ ạ. Con kéo chăn lên cho mẹ, mẹ có muốn uống chút nước không?"

Nếu người bệnh từ chối, đừng ép ngay. Hỏi lại lúc khác, đổi người xem cùng giới, hoặc xem gọn trong lúc lau người. Với người lẫn lộn, giọng đều, chậm và động tác báo trước thường giúp họ bớt hoảng hơn là giải thích dài.

Sau khi xem xong, cảm ơn người bệnh và kéo chăn lên ngay. Một câu khen nhỏ như "da lưng mẹ hôm nay đẹp hơn hôm qua" khi đúng là như vậy cũng giúp họ hợp tác hơn vào lần sau, và biến việc xem da thành một khoảnh khắc chăm sóc chứ không chỉ là kiểm tra.

Mẫu sổ theo dõi da

Sổ không cần đẹp, chỉ cần đều. Dưới đây là vài dòng ví dụ của một gia đình; bạn kẻ sẵn các cột này vào một cuốn vở để đầu giường.

Ngày, giờVùngThấy gìSau khi bớt đèĐã làmNgười ghi
Thứ hai, sángXương cùngĐỏ bằng đồng xu, ấmMột lúc sau còn hồng nhạtNằm nghiêng phải, báo chị HaiLan
Thứ hai, chiềuXương cùngHồng nhạt, không ấmMất màu đỏGiữ lịch xoay, tránh nằm ngửa lâuHùng
Thứ ba, sángGót chân tráiBình thườngKhông có gìKê gối bắp chânLan
Thứ ba, sángToàn thânDa bình thườngKhông có gìKhôngLan
Thứ tư, sángHông phảiĐỏ, ấn vẫn đỏ, hơi cứngKhông nhạt điBớt đè hoàn toàn, gọi nhân viên y tếHùng

Ghi cả những ngày da bình thường. Một trang toàn chữ "bình thường" không phải là trang vô ích; nó cho thấy cả nhà đã xem đều, và khi có vùng đỏ thì ai cũng biết nó mới xuất hiện từ khi nào.

Khi nhiều người cùng chăm: ai xem, xem lúc nào

Một người giữ sổ, nhiều người cùng ghi. Người giữ sổ không phải người làm nhiều nhất, mà là người cuối ngày đọc lại các dòng, thấy vùng nào đỏ hai lần trở lên thì báo nhân viên y tế. Những người khác chỉ cần ghi đúng điều mình thấy.

Giao ca bằng lời và bằng sổ. Khi đổi ca, người đi chỉ cho người đến xem tận mắt vùng đang để ý, nói rõ "chỗ này sáng nay đỏ, đã cho nằm nghiêng phải từ mười giờ". Năm phút giao ca tránh được cả ngày bỏ sót.

Người giúp việc được quyền báo. Nói rõ với người giúp việc hay người chăm thuê rằng thấy da lạ thì gọi người nhà ngay, không sợ bị trách là làm quá. Người ở cạnh giường nhiều nhất thường thấy sớm nhất.

Người ở xa vẫn góp được. Con cháu ở xa có thể gọi video vào giờ xem da để trò chuyện cho ông bà đỡ ngại, hoặc nhận phần nhắc giờ, đọc sổ qua ảnh chụp trang vở mỗi tối và hỏi thăm khi thấy dòng nào khác thường.

Thống nhất cách gọi tên vùng. Cả nhà dùng chung một cách gọi: xương cùng, hông trái, gót phải, sau đầu. Ghi "chỗ mông" hay "dưới lưng" làm người đọc sau không biết đó là vùng nào.

Sai lầm hay gặp khi xem da

Chỉ nhìn những vùng dễ thấy. Xương cùng khuất trong khe mông, sau đầu bị tóc che, gót chân nằm dưới chăn. Phải nghiêng người bệnh và vạch tóc thì mới thấy.

Xem dưới đèn ngủ. Ánh đèn vàng làm vùng đỏ lẫn vào màu da. Nếu chỉ có đèn tối, ghi lại để xem kỹ vào sáng hôm sau.

Ấn mạnh, day xoa khi kiểm tra. Ấn nhẹ là đủ để quan sát. Day xoa vùng đỏ có thể làm tổn thương thêm lớp mô bên dưới.

Mỗi người nhìn mà không ghi. Ba người cùng chăm mà không có sổ chung thì không ai biết vết đỏ này mới hay đã có từ hôm trước.

Thấy rồi để đó xem thêm vài hôm. Vết đỏ không nhạt đi sau khi bớt đè đã là điều nên báo nhân viên y tế trong ngày, không chờ tới khi da hở.

Khi nào gọi nhân viên y tế / đi cấp cứu ngay

Dùng những mốc sau để quyết định. Khi phân vân, gọi hỏi luôn là lựa chọn an toàn hơn chờ đợi.

  • Báo trong ngày: một vùng đỏ, tím hay thâm vẫn không nhạt đi sau khi đã bớt đè một lúc; vùng da ấm, cứng hoặc mềm nhũn khác xung quanh; người bệnh đau mỗi khi chạm vào một chỗ.
  • Báo sớm nhất có thể để được xem trực tiếp: phồng nước, trầy, rớm dịch, da hở dù nhỏ. Không chọc, không bôi, không đắp gì trong lúc chờ.
  • Gọi ngay: vết đang có chuyển sang mùi hôi, dịch đục, đỏ lan rộng quanh mép.
  • Gọi cấp cứu hoặc đưa đi ngay: người bệnh sốt cao, run, lơ mơ hơn hẳn mọi ngày, thở nhanh, tay chân lạnh, hoặc không đánh thức được như bình thường.

Khi gọi, đọc nguyên những dòng liên quan trong sổ theo dõi. Câu như "vùng hông phải đỏ từ sáng thứ tư, ấn vẫn đỏ, chưa hở" giúp người nghe hình dung nhanh hơn nhiều so với "da bà có vẻ không ổn".

Câu hỏi thường gặp

Mỗi ngày nên xem da người nằm liệt mấy lần?

Ít nhất một lần xem kỹ toàn thân mỗi ngày, cộng với nhìn nhanh những vùng vừa chịu đè mỗi lần đổi tư thế. Người rất yếu hoặc đã từng có vùng đỏ thì nhân viên y tế có thể dặn xem dày hơn.

Ấn ngón tay vào vùng đỏ để thử có làm hại da không?

Ấn nhẹ trong chốc lát rồi thả ra để xem màu da có trở lại không thì thường không sao. Không ấn mạnh, không day, không xoa. Nếu không chắc cách làm, nhờ nhân viên y tế chỉ trực tiếp một lần.

Có nên chụp ảnh vùng da để theo dõi không?

Ảnh giúp so sánh qua các ngày và giúp nhân viên y tế nhìn nhanh, nhưng cần sự đồng ý của người bệnh nếu họ còn tỉnh, chỉ chụp đúng vùng da, chụp cùng góc và cùng ánh sáng, và giữ kín trong gia đình.

Người bệnh không cho xem da thì làm sao?

Hỏi nguyên nhân, có thể là ngại, lạnh hoặc đau. Che kín bằng khăn, để người cùng giới xem, gắn việc xem vào lúc lau người. Nếu người bệnh vẫn từ chối kéo dài, báo nhân viên y tế để được hướng dẫn cách tiếp cận.

Một vết đỏ đã mất sau khi xoay thì có cần ghi vào sổ không?

Nên ghi. Vùng hay đỏ lại cho thấy tư thế đó gây đè nhiều hoặc thời gian nằm một tư thế đang quá dài. Đó là thông tin hữu ích để nhân viên y tế chỉnh lại lịch xoay và cách kê gối.

Người chăm quá mệt, có thể bỏ qua xem da một hôm không?

Một lần bỏ sót không phải thảm họa, nhưng hãy nhờ người khác xem thay thay vì bỏ hẳn. Gắn việc xem da vào lúc thay đồ để không tốn thêm sức, và nói với gia đình nếu bạn đang quá tải để được chia bớt việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138