SuyKiet.comSuy Kiệt
Chống loét tì đè

Kê gối chống loét đúng cách: nằm ngửa, nằm nghiêng, nửa ngồi và gót chân lơ lửng

Kê gối đúng chỗ giúp chia đều sức nặng, tách các xương chạm nhau và giữ tư thế không tuột. Hướng dẫn kê từng tư thế, kiểm tra lại bằng tay và lỗi hay gặp.

Overhead view of an elderly Vietnamese man resting on his back in a care bed, long pillow under his calves, rolled towels by his arms, quiet bedroom, pale grey linen

Kê gối chống loét đúng cách là đặt gối mềm sao cho không có hai vùng xương nào chạm nhau, gót chân lơ lửng khỏi mặt đệm, lưng được chèn vững khi nằm nghiêng và người bệnh không bị tuột xuống khi nửa ngồi. Gối giúp chia sức nặng ra vùng rộng hơn, nhưng không thay được việc đổi tư thế theo lịch nhân viên y tế dặn.

Phần dưới đi qua những loại gối dùng được ở nhà, cách kê từng bước cho tư thế nằm ngửa, nằm nghiêng và nửa ngồi, cách dùng bàn tay kiểm tra lại sau khi kê, các lỗi hay gặp và những lúc phải gọi nhân viên y tế. Lần đầu tiên, nếu có thể, hãy nhờ nhân viên y tế đến nhà làm mẫu cùng bạn trên chính người thân của mình.

Kê gối để làm gì, và không làm được gì

Một người nằm trên mặt đệm phẳng thì sức nặng dồn vào vài điểm nhô: xương cùng, gót chân, bả vai, sau đầu. Gối đặt đúng chỗ làm cho những vùng thịt mềm hơn như bắp chân, đùi, lưng cũng gánh bớt một phần, nhờ đó các điểm nhô được nhẹ đi. Khi nằm nghiêng, gối còn có việc thứ hai là tách hai đầu gối, hai mắt cá vốn đè thẳng lên nhau.

Việc thứ ba là giữ tư thế. Người yếu nằm nghiêng mà không có gối chèn sau lưng sẽ ngả dần về nằm ngửa trong vòng ít phút, và lịch xoay mất tác dụng. Người nửa ngồi không được kê dưới gối sẽ tuột xuống, kéo da xương cùng lệch đi.

Gối không làm được một việc: thay cho thời gian. Dù kê khéo đến đâu, một vùng bị đè quá lâu vẫn tổn thương. Vì vậy hãy coi việc kê gối là phần đi kèm với mỗi lần xoay trở, không phải lý do để giãn lịch xoay. Nếu bạn muốn giãn lịch vì người bệnh khó ngủ hay đau khi xoay, hãy hỏi nhân viên y tế trước.

Những loại gối và đồ kê dùng được ở nhà

Không cần mua bộ gối đặc biệt ngay từ đầu. Nhiều nhà bắt đầu bằng gối, chăn và khăn có sẵn, rồi bổ sung dần khi biết mình thiếu gì.

Đồ kêDùng ở đâuLưu ý
Gối dài mềm (gối ôm)Dưới bắp chân khi nằm ngửa; giữa hai chân khi nằm nghiêngĐủ dài để đỡ cả cẳng chân, không chỉ một điểm
Gối thường mỏngGiữa hai đầu gối, dưới cánh tay, dưới đầuGối quá dày làm cổ gập hoặc chân dạng quá rộng
Gối chèn hình nêm hoặc gối dày gấp đôiSau lưng khi nằm nghiêngĐặt sát lưng, mặt vát quay vào người bệnh
Khăn tắm cuộn trònDưới cẳng tay, sau cổ, giữa hai mắt cáCuộn chặt vừa phải, không để nếp gấp cấn da
Chăn mỏng gấpDưới đùi khi nửa ngồi để không tuộtKhông đặt ngay dưới khoeo, chỉ đỡ dưới đùi
Vòng phao hình bánh xeKhông nên dùng dưới mông hay gótViền vòng đè thành một vòng tròn quanh vùng cần bảo vệ

Vỏ gối nên bằng vải cotton mềm, không khóa kéo, không cúc, không đường may dày ở mặt tiếp da. Chuẩn bị thêm vài vỏ thay vì vỏ gối hay bị ướt.

Nằm ngửa: kê từ đầu xuống chân

Tư thế này dễ làm nhất nhưng cũng dễ để quá lâu. Kê theo thứ tự sau, mỗi bước nói trước với người bệnh một câu.

  1. Đầu: một gối mềm vừa đủ để cằm không gập vào ngực, không ngửa ra sau. Nghiêng đầu sang một bên khác với lần trước để sau đầu đổi điểm chịu đè.
  2. Vai và tay: hai cánh tay đặt dọc thân, hơi dang ra; một khăn cuộn hoặc gối mỏng dưới cẳng tay để khuỷu tay không chạm đệm.
  3. Lưng và mông: không kê gì dưới xương cùng; giữ ga phẳng, tấm lót thấm không gấp nhiều lớp.
  4. Bắp chân: đặt gối dài dọc dưới cả hai bắp chân, từ dưới gối tới trên mắt cá. Gót chân phải lơ lửng, luồn được bàn tay giữa gót và đệm.
  5. Đầu gối: gập rất nhẹ nhờ gối bắp chân; không đặt một gối tròn ngay dưới khoeo.
  6. Bàn chân: chăn phủ lỏng, không kéo căng đè mũi chân xuống; nếu chân hay đổ ra ngoài, nhờ nhân viên y tế chỉ cách chèn cho đúng.

Xong, đứng ở cuối giường nhìn lại: người bệnh nằm thẳng, đầu và thân trên một trục, hai gót không chạm đệm.

Nằm nghiêng: hai người đứng đâu, kê gì

Nằm nghiêng vừa phải, lưng tựa vào gối chèn, thường đỡ đè cho hông hơn là nghiêng hẳn. Góc nghiêng hợp với người thân bạn nên nhờ nhân viên y tế chỉ trực tiếp.

  1. Người thứ nhất đứng phía người bệnh sẽ quay mặt về; người thứ hai đứng phía sau lưng. Nâng giường ngang hông nếu chỉnh được.
  2. Dùng tấm lót kéo, hai người cùng nhấc nhẹ đưa người bệnh sang sát phía người thứ hai trước, để sau khi nghiêng người bệnh nằm giữa giường.
  3. Gập nhẹ chân phía trên. Người thứ nhất đặt một tay lên vai, một tay lên hông người bệnh, đếm "một, hai, ba" rồi nghiêng chậm về phía mình.
  4. Người thứ hai đặt gối chèn sát dọc lưng, đẩy nhẹ cho gối đỡ lưng vững.
  5. Đặt gối dài giữa hai chân, từ đầu gối xuống mắt cá; chân trên hơi đưa về phía trước, không chồng thẳng lên chân dưới.
  6. Kéo nhẹ vai dưới ra phía trước một chút để người bệnh không nằm đè thẳng lên khớp vai. Vuốt vành tai phẳng trước khi đặt đầu lên gối.
  7. Tay trên đặt lên một gối trước ngực để vai không bị kéo trĩu.

Lần nghiêng sau, đổi sang bên kia. Ghi vào sổ bên đã nằm và giờ đổi để ca sau không nhầm.

Nửa ngồi trên giường mà không bị tuột

Chỉ nâng đầu giường khi cần. Nửa ngồi để ăn, uống, trò chuyện hay theo chỉ dẫn riêng của nhân viên y tế. Ngoài những lúc đó, nâng thấp hoặc hạ phẳng để xương cùng được nghỉ.

Nâng phần gối chân trước, đầu giường sau. Với giường chỉnh được, gập nhẹ phần dưới gối trước rồi mới nâng đầu, người bệnh sẽ ít tuột. Với giường thường, kê chăn gấp dưới đùi.

Đẩy người bệnh lên đúng chỗ gập của giường. Hông phải nằm ngay chỗ giường gập, không thấp hơn. Nếu thấp, người bệnh bị gập ở bụng và trượt dần xuống. Dùng tấm lót kéo, hai người nhấc lên, không kéo lê.

Gót chân vẫn phải được nhấc. Khi nửa ngồi, sức nặng dồn xuống gót nhiều hơn. Giữ gối dưới bắp chân như lúc nằm ngửa.

Sau khi hạ giường, kiểm tra xương cùng. Nghiêng nhẹ người bệnh, nhìn và sờ vùng xương cùng, vuốt phẳng ga vì ga hay dồn nếp ở chỗ này. Nếu người bệnh cần nửa ngồi lâu vì khó thở hay theo chỉ định riêng, hãy hỏi nhân viên y tế cách bảo vệ xương cùng trong thời gian đó.

Dùng bàn tay kiểm tra lại sau khi kê

Mắt nhìn thấy tư thế, nhưng chỉ bàn tay mới biết chỗ nào còn đè. Sau mỗi lần kê, mất thêm một phút:

  • Luồn bàn tay dưới gót chân: phải luồn qua được dễ dàng.
  • Luồn tay giữa hai đầu gối và hai mắt cá khi nằm nghiêng: phải có gối hoặc khăn ngăn cách.
  • Đặt tay dưới hông dưới khi nằm nghiêng: nếu cảm thấy hông đè thẳng xuống, nghiêng lùi lại một chút và chèn gối lưng sát hơn.
  • Vuốt dọc ga dưới lưng: tìm nếp gấp, mép tã cộm, vật rơi.
  • Hỏi người bệnh nếu họ còn trả lời được: "Bố nằm thế này có chỗ nào cấn không?" Với người không nói được, nhìn nét mặt và hơi thở có thoải mái không.

Khi quay lại ở lần xoay tiếp theo, xem những vùng vừa chịu đè. Nếu một vùng đỏ lần nào cũng không nhạt đi nhanh, có thể cách kê hoặc lịch xoay đang chưa hợp, cần hỏi nhân viên y tế.

Lỗi hay gặp khi kê gối

Những lỗi này đều nhỏ và dễ sửa ngay, nhưng lặp lại mỗi ngày thì thành nguyên nhân của vết loét.

LỗiHậu quảSửa thế nào
Kê gối ngay dưới gót chânGót vẫn bị đè, chỉ là đè lên gốiKê dưới bắp chân, gót lơ lửng
Gối tròn dưới khoeo chânĐè mạch máu, gối cứng khớp ở tư thế gậpDùng gối dài đỡ cả cẳng chân
Dùng vòng phao dưới môngViền vòng đè thành vòng tròn, máu càng khó tớiBỏ vòng phao, xoay trở và kê gối thay thế
Nghiêng hẳn mà không có gối lưngNgười bệnh ngả về nằm ngửa sau ít phútGối chèn sát lưng, nghiêng vừa phải
Quá nhiều gối, chăn nhồi quanh ngườiBí nóng, ra mồ hôi, khó cử độngChỉ kê đúng chỗ cần, phòng thoáng
Gối ướt hoặc vỏ có khóa kéoDa ẩm, cấn, trầyThay vỏ khô, vỏ cotton mềm không khóa

Mỗi tuần một lần, người giữ lịch đứng xem một ca kê gối của người khác trong nhà. Cách làm hay trôi dần theo thói quen, và một đôi mắt khác sẽ nhận ra sớm.

Khi nào gọi nhân viên y tế / đi cấp cứu ngay

Hỏi nhân viên y tế khi bạn không kê được người bệnh nằm yên ở một tư thế, khi chân tay co cứng không duỗi ra được, khi người bệnh đau mỗi lần nghiêng, hoặc khi một vùng đỏ không nhạt đi dù đã kê và xoay đều. Đó là những lúc cần người có chuyên môn xem trực tiếp và chỉ lại cách làm.

Gọi nhân viên y tế sớm nhất có thể khi thấy da phồng nước, trầy hay hở ở bất cứ vùng nào; không tự kê gì đè lên vùng đó và không bôi đắp. Gọi cấp cứu hoặc đưa đi ngay khi người bệnh khó thở rõ khi nằm, đau ngực, sốt kèm lơ mơ, một bên tay chân đột ngột yếu hoặc sưng đau nóng bất thường, hoặc bị ngã khỏi giường trong lúc xoay.

Về phía người chăm: kê gối đúng làm bạn cúi nhiều. Nâng giường ngang hông, đứng sát mép, gập gối thay vì cúi lưng, và đừng một mình xoay người nặng. Đau lưng của người chăm là lý do hàng đầu khiến lịch xoay bị bỏ; giữ lưng cho mình cũng là giữ da cho người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng vòng phao hình bánh xe để chống loét xương cùng không?

Không nên. Viền của vòng phao đè thành một vòng tròn quanh vùng cần bảo vệ, làm máu càng khó tới. Đổi tư thế theo lịch, kê gối và dùng loại đệm do nhân viên y tế tư vấn thường an toàn hơn.

Kê gối dưới gót chân có giúp gót không bị loét không?

Kê ngay dưới gót thì gót vẫn bị đè. Cách đúng là kê gối dài dưới bắp chân, từ dưới gối tới trên mắt cá, sao cho gót chân lơ lửng và bạn luồn được bàn tay giữa gót với đệm.

Nhà không có gối chèn lưng thì dùng gì thay?

Gấp đôi một chiếc gối dày hoặc cuộn chăn bông chặt, đặt sát dọc lưng người bệnh. Quan trọng là đồ chèn đủ vững để người bệnh không ngả về nằm ngửa và mặt tiếp da phải mềm, khô.

Người bệnh co chân lại, không duỗi được thì kê thế nào?

Đừng cố kéo duỗi chân. Kê gối mềm theo đúng tư thế người bệnh đang co để đỡ đều, tách các vùng xương chạm nhau, và báo nhân viên y tế để được xem nguyên nhân và hướng dẫn trực tiếp cách đặt tư thế.

Kê gối đúng rồi thì có thể giãn lịch xoay trở không?

Không tự giãn. Gối giúp giảm đè nhưng không thay được việc đổi tư thế. Nếu muốn giãn lịch vì người bệnh khó ngủ hoặc đau khi xoay, hãy hỏi nhân viên y tế xem với tình trạng da và loại đệm hiện tại có được không.

Bao lâu nên giặt hoặc thay vỏ gối kê?

Thay ngay khi ẩm hoặc bẩn, và giặt định kỳ như ga trải giường. Để sẵn vài vỏ dự phòng bằng vải cotton mềm để lúc nào cũng có vỏ khô thay, tránh để người bệnh nằm lên gối ẩm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138