SuyKiet.comSuy Kiệt
Giữ sức cho người chăm

Bàn giao ca chăm người nằm lâu: năm phút dặn nhau những gì và sổ giao ca mẫu

Khi nhiều người cùng chăm một người nằm lâu: cách chia ca ngày đêm, mẫu lịch luân phiên, năm phút bàn giao ca nói những gì, và cách giữ cho người bệnh không bị rối.

Two Vietnamese sisters standing in a quiet hallway outside a bedroom at dawn, one handing the other a small notebook, soft grey morning light, faces turned away

Chia ca chăm người nằm lâu giữa nhiều người hiệu quả khi ca có giờ bắt đầu và kết thúc rõ, mỗi người giữ ca cố định trong tuần, và mỗi lần đổi ca có năm phút bàn giao bằng lời kèm sổ ghi. Không có bàn giao, việc chăm dễ bị lặp chỗ này, bỏ sót chỗ kia, và người bệnh là người chịu thiệt đầu tiên.

Bài này dành cho nhà có từ hai người trở lên cùng chăm, kể cả khi có người làm thuê. Bạn sẽ có các kiểu chia ca, lịch luân phiên mẫu, nội dung bàn giao ca, cách giữ thói quen thống nhất cho người bệnh, và những gì người nhận ca phải biết để gọi cấp cứu khi cần.

Ba anh em, ba cách chăm

Mẹ anh Hưng nằm lâu, ba anh em thay nhau chăm, mỗi người vài ngày. Anh cả quen cho mẹ ăn cháo loãng, chị hai cho ăn đặc hơn vì nghĩ mẹ cần no, em út thì cho mẹ nằm ngửa suốt vì sợ xoay làm mẹ đau. Không ai sai hẳn, nhưng mẹ thì mỗi ngày gặp một kiểu chăm khác.

Mẹ không than phiền, chỉ ngày càng ít nói, ăn ít đi. Mỗi người nghĩ đó là chuyện của ca người khác, vì trong ca mình mẹ vẫn ổn.

Đến khi điều dưỡng tới, thấy da vùng xương cùng của mẹ đã đỏ, hỏi lịch xoay trở thì ba người nói ba kiểu. Cũng chẳng ai biết lần đi ngoài gần nhất của mẹ là hôm nào.

Sau buổi đó, ba anh em làm một quyển sổ chung, thống nhất một cách cho ăn, một lịch xoay trở theo đúng hướng dẫn, và đặt luật: đổi ca phải ngồi lại năm phút. Việc chăm không nhiều hơn, chỉ khác là từ đó mẹ được chăm như bởi một người, dù có ba người làm.

Các kiểu chia ca thường dùng

Không có cách chia nào hợp mọi nhà. Chọn theo số người, nơi ở, giờ làm của từng người và mức cần chăm của người bệnh.

Kiểu chiaPhù hợp khiĐiểm cần để ý
Chia theo ngày trong tuầnMọi người ở gần, giờ làm linh hoạtMỗi ca dài cả ngày lẫn đêm, dễ mệt; cần đêm được ngủ bù
Chia ngày và đêmCó người rảnh ban ngày, người đi làm nhận đêmNgười trực đêm thường xuyên cần ít nhất vài đêm nghỉ mỗi tuần
Chia theo tuầnNgười ở xa về theo từng đợtĐổi ca ít nên bàn giao càng phải kỹ
Một người chính, nhiều người thayCó một người ở cùng người bệnhNgười chính phải có ngày nghỉ thật, không chỉ được đỡ vài giờ
Ghép người nhà với người trông thuêNgười nhà đi làm, thuê người ban ngàySổ ghi và bàn giao giữa người nhà và người trông là bắt buộc

Nhà có người bệnh cần chăm suốt ngày đêm thì kiểu chia ngày và đêm thường bền hơn, vì người trực đêm có thể ngủ bù ban ngày, còn người trực ngày giữ được giờ làm.

Dù chọn kiểu nào, nên tránh để một người trực liền quá nhiều ngày đêm. Một ca quá dài khiến người trực mỏi mệt và dễ bỏ sót việc ở những giờ cuối.

Lịch luân phiên mẫu cho ba người và một người trông ban ngày

Ví dụ dưới đây cho người nằm lâu cần đổi tư thế và thay tã cả đêm. Giờ cụ thể theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

NgàyBan ngàyBan đêmGhi chú
Thứ haiNgười trôngAnh cảAnh cả ngủ trưa trước ca
Thứ baNgười trôngChị hai
Thứ tưNgười trôngEm útEm út đi khám cùng mẹ nếu có hẹn
Thứ nămNgười trôngAnh cả
Thứ sáuNgười trôngChị hai
Thứ bảyEm útEm útNgười trông nghỉ
Chủ nhậtChị haiAnh cảNgồi lại xem sổ cả tuần, sắp lịch tuần sau

Dán lịch cạnh giường và gửi vào nhóm nhắn tin của gia đình. Ai cần đổi ca thì tự tìm người đổi và báo cho cả nhà, không để trống ca.

Trong lịch mẫu, không ai trực hai đêm liền, và người trực đêm chủ nhật được nghỉ đêm thứ hai kế tiếp. Nếu nhà chỉ có hai người, nên tìm thêm một người thay ít nhất một đêm mỗi tuần, có thể là họ hàng hoặc người trực đêm thuê, để không ai phải trực cách đêm kéo dài nhiều tháng.

Năm phút bàn giao ca: nói những gì

Người giao ca nói, người nhận ca nghe và xem sổ. Nên làm ngay cạnh giường, để người nhận thấy tận mắt. Nói theo thứ tự cố định để không quên mục nào.

  • Tình trạng chung: ca vừa rồi người bệnh tỉnh hay ngủ nhiều, vui hay buồn, có lẫn hơn không.
  • Ăn uống: ăn mấy bữa, mỗi bữa được bao nhiêu so với thường, uống bao nhiêu, có ho sặc lúc ăn không.
  • Tiêu tiểu: số lần thay tã, lần đi ngoài gần nhất là khi nào, có gì khác thường.
  • Tư thế và da: lần đổi tư thế gần nhất, đang nằm tư thế nào, lần sau tới giờ nào; chỗ da nào cần để ý.
  • Việc đã báo nhân viên y tế: đã gọi ai, được dặn gì, có việc gì phải làm tiếp trong ca sau.
  • Đồ dùng: tã, tấm lót, khăn sạch còn bao nhiêu, cần mua gì.

Kết thúc bằng một câu: "Ca này có gì cần anh để ý nhất?" Câu hỏi đó buộc người giao ca chọn ra điều quan trọng nhất, và người nhận ca sẽ nhớ nó.

Người nhận ca nên tự nhìn lại người bệnh ngay sau bàn giao: chào hỏi, xem tư thế, sờ thử tã, nhìn cốc nước. Nếu thấy điều gì khác với lời bàn giao, hỏi ngay khi người giao ca còn ở đó, đừng để tới lúc họ đã về.

Giữ cho người bệnh không bị rối khi đổi người

Một cách làm cho mỗi việc. Thống nhất cách cho ăn, độ đặc của thức ăn, cách lau người, cách kê gối theo đúng hướng dẫn nhân viên y tế, rồi ghi ở trang đầu sổ. Người bệnh nằm lâu, nhất là người lẫn, dễ chịu hơn khi mọi thứ lặp lại giống nhau.

Báo cho người bệnh khi đổi ca. Người giao ca chào trước khi đi: "Con về nhé, giờ anh Hưng ở với mẹ." Người nhận ca chào khi vào. Người bệnh không bị bất ngờ khi thấy gương mặt khác.

Giữ những thói quen nhỏ. Mẹ thích nghe đài buổi sáng, thích được chải tóc trước khi ngủ, thích cốc nước ấm chứ không lạnh. Ghi những điều đó vào sổ để ai trực cũng làm giống nhau.

Không tranh luận cách chăm trước mặt người bệnh. Có ý kiến khác nhau thì ghi vào sổ, bàn vào buổi họp cuối tuần hoặc hỏi nhân viên y tế. Người bệnh nghe con cái cãi nhau vì mình sẽ thấy mình là gánh nặng.

Sai lầm hay gặp khi chia ca

Phần lớn trục trặc khi nhiều người cùng chăm không đến từ việc ai lười, mà đến từ những chỗ hở trong cách tổ chức.

  • Đổi ca không gặp nhau. Người đi trước để lại một câu nhắn vội, người đến sau không biết mẹ vừa sặc lúc chiều. Bàn giao ca bằng lời là bắt buộc.
  • Mỗi người giữ một quyển sổ riêng. Thông tin bị chia nhỏ, không ai thấy được cả tuần. Chỉ dùng một sổ chung để cạnh giường.
  • Ca không có giờ kết thúc. "Chiều anh về thay" có thể là bốn giờ hay tám giờ. Người đang trực không biết khi nào được nghỉ nên mệt gấp đôi.
  • Ai rảnh thì làm. Không có lịch, việc dồn vào người dễ nói chuyện nhất hoặc người ở gần nhất, rồi người đó kiệt sức trước.
  • Người mới vào trực ca đêm đầu tiên một mình. Người chưa từng trực nên làm một ca ngày cùng người quen việc trước, rồi mới nhận ca đêm.

Sửa được hai trong năm chỗ hở này là đủ để lịch chia ca chạy êm hơn hẳn. Bắt đầu từ sổ chung và giờ kết thúc ca.

Người nhận ca phải biết lúc nào gọi y tế, lúc nào cấp cứu

Người ít trực nhất thường là người lúng túng nhất khi có chuyện. Ghi danh sách dưới đây ở trang đầu sổ, và mỗi người nhận ca lần đầu đều phải đọc.

  • Gọi cấp cứu ngay: khó thở, thở rít, tím môi; sặc rồi ho không dứt; lơ mơ hoặc không gọi được; yếu liệt, méo miệng đột ngột; co giật; ngã có chấn thương.
  • Gọi nhân viên y tế đang theo dõi trong ngày: sốt; bỏ ăn uống; tiểu rất ít; da đỏ không mất sau khi đổi tư thế; ống thông có vấn đề; lẫn lộn hơn hẳn.
  • Báo cả nhà trong nhóm nhắn tin: sau khi đã gọi cấp cứu hoặc nhân viên y tế, báo ngắn gọn ai đang ở đâu, cần ai tới.
  • Không tự làm: không tự đặt lại ống thông, không tự cho dùng thứ gì ngoài hướng dẫn, không tự xử lý vết loét.

Để giấy tờ người bệnh, sổ khám, danh sách số liên lạc trong một bìa ở chỗ cố định. Người nào đưa người bệnh đi cấp cứu thì cầm bìa đó theo.

Chăm cả những người thay ca

Chia ca không chỉ để người bệnh được chăm đều mà còn để từng người chăm không bị vắt kiệt. Mỗi người trong lịch nên có ít nhất một khoảng nghỉ trọn trong tuần, không bị gọi, không phải lo.

Khi có người không giữ được ca vì ốm, con nhỏ hay công việc, đừng biến chuyện đó thành tranh cãi. Hỏi họ có thể nhận việc gì khác thay thế, như mua đồ, lo giấy tờ, góp thêm tiền thuê người trông.

Người trực đêm nên được ưu tiên những việc nhẹ vào ngày hôm sau, ví dụ nhận phần gọi điện đặt lịch hay ghi sổ chi tiêu thay vì việc phải chạy ngoài đường. Người vừa thức trắng mà sáng ra phải đi chợ, nấu nướng, đưa người bệnh đi khám thì sớm muộn cũng gục.

Buổi ngồi lại cuối tuần cũng là lúc hỏi nhau "ai đang mệt nhất". Người nào đang quá sức thì được bớt ca tuần sau. Một lịch biết điều chỉnh theo sức người sẽ giữ được lâu hơn một lịch chia đều cứng nhắc.

Câu hỏi thường gặp

Chia ca theo ngày hay theo tuần thì tốt hơn?

Tuỳ nhà. Chia theo ngày hợp với người ở gần nhau, chia theo tuần hợp với người ở xa về từng đợt. Dù chia thế nào, quan trọng là có bàn giao ca kỹ và không để một người trực liền quá nhiều ngày đêm.

Bàn giao ca có cần gặp mặt không, hay chỉ ghi sổ là đủ?

Nên gặp mặt năm phút cạnh giường. Sổ ghi lại sự việc, còn lời nói giúp người nhận ca biết điều gì quan trọng nhất. Nếu thật sự không gặp được, gọi điện ngắn kèm sổ ghi đầy đủ.

Mỗi người chăm một kiểu thì phải làm sao?

Mời nhân viên y tế hướng dẫn một lần cho tất cả, rồi ghi cách làm thống nhất ở trang đầu sổ. Có ý kiến khác thì bàn vào buổi họp cuối tuần, không đổi cách làm tuỳ theo người trực.

Người không trực đêm có nên ngủ cùng phòng với người bệnh không?

Không nên. Người không trực nên ngủ phòng khác, đóng cửa, để được nghỉ trọn. Nằm cùng phòng mà không trực thì vẫn thức theo từng tiếng động và hôm sau cũng mệt như người trực.

Có anh chị em không chịu nhận ca thì xử lý thế nào?

Hỏi họ có thể nhận việc khác thay thế như góp tiền thuê người trực, mua đồ, lo giấy tờ, đưa đi khám. Tránh tranh cãi trước mặt người bệnh, và giữ lịch rõ ràng để mọi người thấy phần việc của nhau.

Đổi ca nhiều có làm người bệnh bị lẫn hơn không?

Người đã lẫn có thể bối rối khi thấy gương mặt khác liên tục. Giữ ca ổn định, chào khi giao nhận ca, giữ thói quen nhỏ giống nhau giữa các người trực sẽ giúp người bệnh đỡ rối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138