SuyKiet.comSuy Kiệt
Vệ sinh và tiêu tiểu

Chăm người có ống thông tiểu tại nhà: việc gia đình làm, việc không tự làm

Người thân về nhà với ống thông tiểu: gia đình giữ túi thấp hơn bàng quang, ống không gập, đổ túi đúng cách, ghi nước tiểu; việc thay, rút ống là của y tế.

A drainage bag hanging low on the frame of a home care bed below mattress level, blanket folded neatly, an adult son adjusting the sheet, low angle, calm daylight

Khi người thân về nhà với ống thông tiểu, việc của gia đình là giữ cho nước tiểu chảy thông: túi luôn thấp hơn bàng quang, ống không gập, không kéo căng, đổ túi trước khi đầy, giữ sạch và theo dõi nước tiểu mỗi ngày. Còn việc đặt, thay, rút ống, bơm rửa hay xử lý ống tắc là của nhân viên y tế, gia đình không tự làm.

Ranh giới ấy nghe đơn giản nhưng hay bị xoá nhoà khi ống tắc lúc nửa đêm hay ống tuột ra một đoạn. Bài này chia rõ việc nhà làm được, việc không được tự làm, đưa một bảng xử lý tình huống và những dấu hiệu phải gọi nhân viên y tế hoặc đi cấp cứu ngay.

Những ngày đầu ở nhà với túi nước tiểu

Ông Bảy được cho về sau đợt điều trị, kèm một ống thông tiểu và một túi đựng nước tiểu. Bà và hai người con được điều dưỡng chỉ nhanh cách đổ túi trước giờ xuất viện. Về đến nhà, mọi người lúng túng với những câu rất cụ thể: treo túi ở đâu khi ông nằm, ông ngồi dậy thì để túi thế nào, xoay trở có làm tuột ống không, bao lâu thì đổ, nước tiểu sẫm hơn hôm qua có đáng lo không. Đêm đầu tiên, cả nhà thay nhau thức chỉ để nhìn cái túi.

Ống thông tiểu là một ống mềm do nhân viên y tế đặt từ lỗ tiểu vào bàng quang, giữ lại bằng một bóng nhỏ ở đầu trong, để nước tiểu chảy ra túi. Người bệnh có thể phải dùng vì không tự đi tiểu được, vì cần đo nước tiểu, hoặc vì lý do khác mà bác sĩ đã cân nhắc. Lý do và thời gian dùng ống là chuyện nên hỏi rõ bác sĩ trước khi về.

Trước khi rời cơ sở y tế, hãy xin ghi lại: ngày đặt ống, khi nào cần thay, ai sẽ thay và ở đâu, số liên lạc của nơi theo dõi, những dấu hiệu họ muốn gia đình báo ngay. Nếu không kịp hỏi, gọi lại sớm trong ngày đầu tiên. Một mảnh giấy với những thông tin ấy dán ở đầu giường đáng giá hơn rất nhiều lần tra cứu sau này.

Việc gia đình làm và việc không tự làm

Bảng này nên dán ở đầu giường để mọi người chăm, kể cả người giúp việc, cùng làm một cách.

Gia đình làm đượcKhông tự làm, gọi nhân viên y tế
Treo túi thấp hơn bàng quang, không chạm sànĐặt ống, thay ống, rút ống
Giữ ống thẳng, không gập, không bị đè dưới ngườiBơm rửa ống, bơm rửa bàng quang
Cố định ống vào đùi bằng băng dính hoặc đai theo cách được chỉTháo nối giữa ống và túi khi không được hướng dẫn
Đổ túi khi đầy khoảng hai phần ba hoặc theo giờ được dặnĐẩy ống vào lại khi ống tuột ra một đoạn
Lau sạch vùng lỗ tiểu và đoạn ống sát người theo cách được chỉBơm hoặc rút nước ở bóng giữ ống
Ghi lượng, màu nước tiểu, giờ đổ túiTự cắt ống, kẹp ống khi không có chỉ định
Cho uống nước theo lượng được dặnTự dùng thuốc khi thấy nước tiểu đục hay có máu

Có những việc như thay túi chứa định kỳ, nhân viên y tế có thể hướng dẫn trực tiếp để gia đình làm. Khi đã được chỉ tận tay, làm đúng như được chỉ; chưa được chỉ thì không thử.

Đổ túi nước tiểu đúng cách

Đổ túi là việc làm nhiều lần trong ngày. Làm đúng giúp tránh nhiễm trùng ngược dòng và đo được lượng nước tiểu.

  1. Rửa tay bằng xà phòng, đeo găng sạch. Chuẩn bị một bình hoặc ca có vạch riêng chỉ dùng cho việc này.
  2. Đặt bình dưới van xả ở đáy túi, van không được chạm vào thành bình hay bất cứ thứ gì.
  3. Mở van, để nước tiểu chảy hết vào bình, đóng van lại, lau đầu van bằng giấy sạch hoặc bông cồn nếu được hướng dẫn, gài van vào chỗ giữ.
  4. Nhìn và ghi: lượng, màu, độ trong, có cặn hay máu không, mùi có khác thường không.
  5. Đổ nước tiểu vào bồn cầu, rửa bình, tháo găng, rửa tay.
  6. Treo túi trở lại thấp hơn bàng quang, kiểm tra lại ống từ người tới túi xem có chỗ gập không.

Khi người bệnh ngồi dậy hay chuyển sang ghế, túi vẫn phải ở thấp hơn hông. Khi cần nâng túi lên cao hơn trong chốc lát, như lúc đổi bên giường, nhân viên y tế thường dặn khoá ống trước rồi mở lại ngay; hãy hỏi họ cách làm cụ thể với loại túi đang dùng.

Ban đêm có thể có loại túi lớn hơn treo cạnh giường. Không để túi nằm trên sàn hay trên giường ngang người bệnh.

Giữ sạch quanh ống và chăm hằng ngày

Vi khuẩn có thể đi theo ống vào bàng quang. Giữ sạch là việc gia đình làm được nhiều nhất để giảm nguy cơ ấy.

  • Rửa tay trước và sau mỗi lần chạm vào ống hay túi.
  • Lau vùng lỗ tiểu và đoạn ống ngay sát người mỗi ngày và sau khi đi ngoài, bằng nước ấm, xà phòng dịu, lau từ chỗ ống đi ra theo hướng xa cơ thể, theo đúng cách nhân viên y tế đã chỉ.
  • Với nữ, lau vùng kín từ trước ra sau; với nam, nếu còn bao quy đầu thì sau khi lau phải kéo trả da về vị trí cũ.
  • Không bôi kem, phấn quanh chỗ ống đi ra nếu không được dặn.
  • Cố định ống vào mặt trong đùi để ống không bị kéo khi xoay trở; đổi chỗ dán để da không bị loét vì băng dính.
  • Khi xoay trở, một người giữ ống và túi, một người xoay. Nhấc túi theo người, không để ống căng.
  • Cho uống nước đều theo lượng được dặn; người bị giới hạn nước thì không tự tăng.
  • Giữ người bệnh đi ngoài đều đặn: táo bón và rặn mạnh có thể đè lên ống, làm nước tiểu khó chảy hoặc rỉ ra quanh ống.
  • Mỗi lần thay túi chứa theo hướng dẫn, ghi ngày thay vào sổ.

Tắm lau người vẫn làm được, chỉ cần tránh làm ướt chỗ băng dính và không kéo ống. Đi lại, ngồi xe lăn với ống thông vẫn được nếu túi được treo đúng dưới hông.

Thấy gì thì làm gì, gọi ai

Những tình huống hay gặp với ống thông tiểu ở nhà. Cột cuối là cách xử lý của gia đình; mọi việc vượt qua cột đó là của nhân viên y tế.

Tình huốngGia đình làm ngayGọi ai
Túi không có nước tiểu trong vài giờXem ống có gập, bị đè, túi có cao hơn người không; nắn thẳng lạiVẫn không chảy, bụng dưới căng đau: gọi nhân viên y tế ngay
Nước tiểu rỉ quanh ống ra ngoàiKiểm tra ống gập, thay tấm lót, giữ khô daBáo nhân viên y tế trong ngày
Ống tuột ra một phần hay ra hẳnKhông đẩy vào lại, che sạch, ghi giờGọi nhân viên y tế ngay
Nước tiểu đục, có cặn, mùi hắcGhi lại, cho uống theo dặnBáo nhân viên y tế trong ngày
Nước tiểu hồng hay có máuGhi lại màu, lượngGọi nhân viên y tế; máu nhiều, cục máu thì đi cấp cứu
Sốt, run lạnh, lẫn lộn hơnĐắp ấm, theo dõiGọi nhân viên y tế ngay; lơ mơ, thở nhanh thì cấp cứu

Một bảng như vậy không thay cho lời dặn riêng của nhân viên y tế đang theo dõi người bệnh. Nếu họ dặn khác, làm theo họ.

Khi nào gọi cấp cứu ngay, và sai lầm hay gặp

Gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh sốt cao kèm run lạnh, lơ mơ, thở nhanh, tay chân lạnh ẩm; nếu bụng dưới căng tức đau dữ dội mà túi không có nước tiểu dù đã kiểm tra ống; nếu nước tiểu ra nhiều máu đỏ tươi hoặc cục máu; nếu ống tuột kèm chảy máu nhiều hay đau dữ dội; nếu người bệnh đau lưng một bên dữ dội kèm sốt và nôn.

Sai lầm hay gặp ở nhà: treo túi lên thanh chắn cao ngang người khi đổi bên giường; để túi trên sàn; tháo ống ra khỏi túi để đổ cho nhanh; gắng đẩy ống vào lại khi bị tuột; kẹp ống cho nước tiểu không chảy lúc đi đường; cắt bớt nước để đổ túi ít đi; tự mua thuốc khi thấy nước tiểu đục. Mỗi việc trên đều có thể dẫn tới nhiễm trùng hoặc tổn thương mà gia đình không thấy ngay.

Một sai lầm khác là coi ống thông là vĩnh viễn rồi không hỏi lại. Hãy hỏi nhân viên y tế định kỳ: người bệnh còn cần ống không, có thể tập đi tiểu lại không. Quyết định là của người bệnh, gia đình và bác sĩ cùng bàn.

Giữ phẩm giá và giữ tinh thần người chăm

Nhiều người bệnh xấu hổ vì túi nước tiểu treo cạnh giường, khách tới thăm ai cũng thấy. Có thể phủ túi bằng một chiếc túi vải nhỏ, treo về phía ít người qua lại, đổ túi trước khi có khách. Khi đổ túi, nói ngắn: Con đổ túi cho bố nhé. Không bình luận màu, mùi trước mặt người khác; có gì lạ thì ghi lại và báo nhân viên y tế riêng.

Người chăm thường lo lắng quá mức với ống thông, cứ vài phút lại nhìn túi. Hiểu rõ việc của mình là giữ ống thông, giữ sạch và báo đúng lúc sẽ giúp bạn ngủ được. Để sẵn một tờ giấy có số liên lạc nơi theo dõi, ngày thay ống gần nhất và ngày hẹn tiếp theo; người trực nào cũng biết phải gọi ai khi có chuyện.

Nếu phải đưa người bệnh đi khám hay đi xa, mang theo một túi nhỏ gồm túi chứa dự phòng nếu đã được cấp, găng, khăn giấy, tấm lót và tờ giấy thông tin về ống. Trên xe, giữ túi thấp hơn hông, không đặt túi lên đùi người bệnh. Chuẩn bị trước những thứ ấy giúp chuyến đi bớt căng thẳng cho cả người bệnh lẫn người chăm.

Câu hỏi thường gặp

Túi nước tiểu nên treo ở đâu khi người bệnh nằm?

Treo vào khung giường phía dưới, thấp hơn mức bàng quang của người bệnh, không chạm sàn. Không treo lên thanh chắn khi thanh được nâng cao. Đi đổi bên giường thì mang túi theo, giữ thấp, ống không căng.

Ống thông tiểu bị tuột ra một đoạn có đẩy vào lại được không?

Không. Không tự đẩy vào lại, không tự kéo ra hết. Che bằng gạc hoặc khăn sạch, ghi giờ, giữ yên người bệnh và gọi nhân viên y tế ngay. Nếu chảy máu nhiều hay đau dữ dội thì đi cấp cứu.

Nước tiểu trong túi đục và có mùi thì có phải nhiễm trùng không?

Gia đình không tự kết luận. Nước tiểu đục, có cặn, mùi hắc là thay đổi cần báo nhân viên y tế trong ngày. Có sốt, run lạnh, lẫn lộn hơn thì gọi ngay. Không tự mua thuốc.

Bao lâu thì phải thay ống thông tiểu?

Tuỳ loại ống và tình trạng người bệnh, nhân viên y tế sẽ hẹn ngày thay. Ghi ngày đặt ống và ngày hẹn thay lên tờ giấy đầu giường. Việc thay ống luôn do nhân viên y tế làm.

Người có ống thông tiểu có tắm được không?

Lau người tại giường vẫn làm được, tránh kéo ống, tránh làm ướt chỗ băng dính. Tắm vòi hay ngồi bồn thì hỏi nhân viên y tế trước. Sau tắm lau khô quanh chỗ ống đi ra theo cách được chỉ.

Người bệnh hay tự kéo ống thông thì phải làm sao?

Không tự buộc tay người bệnh. Kiểm tra ống có kéo căng, băng dính có ngứa, rát không; cố định ống chắc hơn, cho mặc quần rộng che ống. Báo nhân viên y tế, họ có thể có cách khác phù hợp hơn với người bệnh lẫn lộn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138