SuyKiet.comSuy Kiệt
Xoay trở, tư thế, di chuyển

Tư thế nửa ngồi trên giường: nâng đầu thế nào, kê gối ra sao cho khỏi trượt

Cách đưa người nằm lâu vào tư thế nửa ngồi trên giường thường và giường tay quay: kê gối lưng, đỡ hai tay, chặn trượt, nâng hạ đúng lúc và nhìn da xương cùng.

Elderly Vietnamese man resting half sitting against stacked pillows on a raised care bed near a sunny window, his daughter adjusting a cushion, side angle, faces turned away

Tư thế nửa ngồi là nâng phần đầu và lưng người bệnh lên, lưng tựa chắc vào gối hoặc đầu giường, hai tay được đỡ, đầu gối hơi chùng có điểm chặn để không trượt; nó dùng khi ăn uống, trò chuyện, khi người bệnh thấy dễ thở hơn ở tư thế cao. Độ cao và thời gian giữ tư thế nên theo hướng dẫn của nhân viên y tế cho từng người.

Nửa ngồi giúp người bệnh nhìn thấy mọi người, thấy cửa sổ, cảm thấy mình còn tham gia vào nếp nhà. Nhưng ngồi lâu quá hay ngồi sai thì xương cùng bị đè và cọ, người bệnh trượt xuống, gục đầu. Bài này chỉ cách dựng tư thế trên cả giường thường lẫn giường tay quay, và khi nào nên hạ xuống.

Ông Tám muốn ngồi xem cháu chơi

Ông Tám nằm đã nửa năm, ít nói dần. Một chiều cháu nội ngồi xếp đồ chơi dưới chân giường, ông cứ cố ngóc đầu lên nhìn. Con dâu thấy vậy, chồng ba chiếc gối sau lưng ông cho ông ngồi dựa. Được một lúc ông nghiêng hẳn sang một bên, gối đổ, đầu gục vào thanh chắn.

Lần sau, chị làm khác: đỡ ông dịch lên đầu giường trước, kê gối thành bậc thang từ thắt lưng lên vai, chèn hai gối nhỏ hai bên khuỷu tay, đặt một gối dưới đùi. Ông ngồi vững, nhìn được cháu, thỉnh thoảng còn đưa tay chỉ món đồ chơi. Chị đặt đồng hồ, đến giờ thì đỡ ông hạ xuống và xoay nghiêng nghỉ.

Chuyện nhỏ như thế làm thay đổi cả buổi chiều của một người nằm lâu. Nửa ngồi không chỉ là tư thế để ăn; nó còn là cách để người bệnh nhìn đời ở tầm mắt người ngồi, không phải nhìn trần nhà suốt ngày. Làm cho vững, cho êm, rồi biết lúc nào hạ xuống, là việc người chăm học được trong một tuần.

Khi nào dùng tư thế nửa ngồi, khi nào nên tránh

Khi ăn uống. Ngồi càng thẳng càng dễ nuốt; giữ thêm một lúc sau ăn như nhân viên y tế dặn (nhiều nơi dặn chừng nửa giờ) rồi mới hạ.

Khi trò chuyện, xem ti vi, thăm hỏi. Nửa ngồi giúp người bệnh tỉnh táo hơn, giao tiếp bằng mắt dễ hơn.

Khi người bệnh thấy dễ thở hơn ở tư thế cao. Nhiều người suy kiệt thở dễ hơn khi đầu cao. Nhưng nếu khó thở mới xuất hiện hay nặng lên, đó là việc phải gọi y tế, không chỉ chỉnh gối.

Nên tránh hoặc hỏi kỹ khi xương cùng đã đỏ, trầy. Nửa ngồi dồn sức nặng xuống xương cùng và mông; người đã có vùng da tổn thương ở đó cần nhân viên y tế dặn ngồi bao lâu.

Hỏi trước khi người bệnh vừa mổ, có ống, hay đau lưng. Một số người không được gập người, hoặc chỉ được nâng ở một mức nhất định. Đừng tự đoán.

Không ép người bệnh đang mệt lả phải ngồi. Có những ngày người bệnh chỉ muốn nằm; tôn trọng điều đó và tìm cách khác để họ vẫn thấy người thân, như ngồi xuống ngang tầm mắt họ.

Dựng tư thế nửa ngồi trên giường thường bằng gối

Giường gỗ thường không nâng đầu được thì dùng gối, nhưng phải dựng đúng thứ tự:

  1. Đưa người bệnh lên phía đầu giường trước, bằng tấm kéo và hai người. Ngồi khi đang lọt xuống giữa giường thì chỉ vài phút là trượt.
  2. Một người đỡ người bệnh nghiêng sang một bên hoặc nhấc vai lên, người kia chèn gối.
  3. Xếp gối thành bậc: gối thứ nhất đặt ngang thắt lưng, gối thứ hai chồng lùi lên ngang bả vai, gối thứ ba đỡ đầu. Như vậy lưng được đỡ cả dải chứ không chỉ chạm gối ở vai.
  4. Hạ người bệnh tựa vào chồng gối, kiểm tra lưng dưới không bị hổng.
  5. Đặt một gối nhỏ hai bên, dưới khuỷu và cẳng tay, để vai không trĩu và người không đổ nghiêng.
  6. Đặt một gối dưới đùi gần đầu gối cho gối chân hơi chùng, có điểm tựa, đỡ trượt. Không kê sát sau khoeo quá chặt.
  7. Kê gót chân hở như khi nằm, bằng gối dưới bắp chân.
  8. Hỏi người bệnh: “Ba ngồi vậy có chỗ nào cấn không, có mỏi cổ không?”, rồi chỉnh.

Với giường thường, có thể dùng một tấm nệm tựa lưng hình nêm hoặc một khung tựa lưng gấp được nếu nhân viên y tế thấy hợp. Dù dùng gì, lưng phải được đỡ liền một dải, không được để hõm ở thắt lưng.

Với giường tay quay hay giường điện: thứ tự nâng

Giường nâng hạ được giúp đỡ nhọc rất nhiều, nhưng nâng sai thứ tự thì người bệnh càng trượt nhanh. Làm theo trình tự này:

BướcLàm gìĐể tránh
1Kiểm tra người bệnh nằm đúng chỗ: hông ngay khớp gập của giườngHông lệch xuống dưới thì khi nâng lưng sẽ bị gập ở bụng
2Nâng phần chân hoặc dưới gối lên một chút trước (nếu giường có)Trượt xuống chân giường khi nâng đầu
3Nâng đầu giường từ từ, vừa nâng vừa nhìn mặt người bệnhChóng mặt, khó chịu khi lên cao quá nhanh
4Nghiêng người bệnh về trước một chút rồi đặt lại vào lưng giườngDa lưng bị kéo căng theo mặt giường; đỡ ra trước để da trở về chỗ cũ
5Đặt gối đỡ hai tay, kiểm tra gót chânVai trĩu, gót đè
6Khi hạ: hạ đầu trước, rồi mới hạ phần chânNgười bệnh bị đẩy dồn lên đầu giường, cấn đầu

Bước 4 nhiều người bỏ qua. Khi đầu giường nâng lên, da lưng người bệnh dính vào ga và bị kéo căng theo mặt giường. Đỡ người bệnh nghiêng ra trước vài giây rồi đặt lại giúp da trở về vị trí, đỡ cọ và đỡ khó chịu. Nhờ nhân viên y tế làm mẫu lần đầu cho bạn.

Ngồi bao lâu thì hạ xuống: thấy gì, làm gì

Không có thời gian chung cho mọi người. Quan sát người bệnh và theo hướng dẫn của nhân viên y tế:

Thấy gìLàm gìGọi ai
Người bệnh ngả nghiêng một bên, đầu gụcChỉnh gối hai bên, nếu vẫn đổ thì hạ xuống nghỉGhi sổ, hỏi nhân viên y tế lần thăm sau
Trượt xuống, đầu gối chạm thanh cuối giườngHạ đầu giường, đưa người bệnh lên, dựng lại tư thếKhông cần gọi nếu chỉ trượt
Kêu mỏi mông, đau xương cùngHạ xuống, cho nằm nghiêng, nhìn da xương cùngBáo nhân viên y tế nếu da đỏ không nhạt
Chóng mặt, vã mồ hôi, mặt tái khi vừa nângHạ đầu giường xuống từ từ, cho nằm nghỉGọi nhân viên y tế; nếu lả đi, gọi không tỉnh thì gọi cấp cứu
Ho, sặc khi đang ăn ở tư thế nửa ngồiNgừng cho ăn, giữ người bệnh ngồi, nghiêng đầu về trướcHo không dứt, khó thở, tím tái: cấp cứu ngay
Thở nhanh, phải ngồi cao mới thở được, nặng hơn mọi ngàyGiữ tư thế người bệnh thấy dễ thở nhất, không cho ăn uốngCấp cứu ngay

Đặt một chiếc đồng hồ hẹn giờ nhỏ ở đầu giường mỗi khi dựng người bệnh ngồi, để bạn không quên khi bị cuốn vào việc khác. Nhiều người bệnh không tự nói được rằng mình đã mỏi.

Sắp đặt quanh người bệnh khi đã ngồi lên

Tư thế vững rồi, những thứ quanh giường quyết định người bệnh ngồi có thoải mái và có làm được gì không. Một vài sắp đặt nhỏ:

  • Bàn ăn đặt ngang ngực: bàn gác qua giường hoặc khay có chân, cao vừa tầm để người bệnh không phải cúi gập hay với tay. Bàn thấp quá thì người bệnh gập người về trước, dễ trượt và dễ sặc.
  • Vật quen trong tầm tay: cốc nước có quai, khăn nhỏ, chiếc quạt nan, tấm ảnh con cháu. Người bệnh tự cầm được thứ gì thì để họ tự làm.
  • Ánh sáng từ bên cạnh: xoay giường hoặc đổi chiều gối sao cho cửa sổ ở bên, không chiếu thẳng vào mắt. Ngồi ngược sáng cả buổi thì người bệnh nhắm mắt, lại thiu thiu ngủ gục.
  • Người nói chuyện ngồi ngang tầm mắt: đặt sẵn một chiếc ghế cạnh giường. Người già yếu thường nghe kém, nhìn mặt người nói giúp họ hiểu hơn.
  • Chăn mỏng phủ chân: khi ngồi, phần chân và bụng dễ lạnh hơn lúc nằm đắp kín. Phủ chăn mỏng, tránh chăn dày đè lên mu bàn chân.
  • Thanh chắn hai bên: người lẫn lộn hoặc hay ngủ gục khi ngồi cần thanh chắn dựng lên, gối đỡ hai bên, và có người trong phòng hoặc ghé nhìn thường xuyên.

Ví dụ một buổi chiều: dựng ông ngồi, đặt bàn ngang ngực, để ly nước có quai bên tay phải, mở cửa sổ phía bên trái, cháu ngồi ghế đọc báo cho ông nghe hai mươi phút, rồi hạ xuống cho ông nằm nghiêng nghỉ. Chiều nào cũng giống nhau, ông quen nhịp và chờ tới giờ đó.

Sai lầm hay gặp và một lời cho người chăm

Chồng gối dồn hết ở sau vai. Thắt lưng bị hổng, người bệnh gập cong như con tôm, bụng bị ép, khó thở và khó nuốt hơn.

Nâng đầu giường mà không đưa người bệnh lên trước. Hông nằm dưới khớp gập, lưng bị gập sai chỗ, người bệnh trượt rất nhanh.

Để ngồi cả buổi cho tiện trông. Tư thế cao kéo dài là lúc xương cùng chịu đè và cọ nhiều nhất trong ngày.

Kê gối cứng thẳng sau khoeo chân. Người bệnh khó chịu, chân bị ép; kê gối dưới đùi và bắp chân thì êm hơn.

Dựng ngồi ngay sau khi người bệnh vừa thức dậy. Người nằm lâu cần vài phút để quen; nâng từ từ, nâng một nửa rồi chờ, sau đó mới nâng tiếp, vừa làm vừa hỏi có choáng không.

Cho người chăm. Nửa ngồi là lúc người bệnh nhìn thấy bạn rõ nhất. Đừng chỉ đứng cạnh đút cơm rồi đi; ngồi xuống ghế ngang tầm mắt họ dăm phút, kể một chuyện nhỏ trong ngày. Việc đó cũng là lúc bạn được ngồi nghỉ, không phải đứng cúi người. Có ngày thấy mình rã rời, hãy nhờ một người trong nhà thay ca bữa tối.

Câu hỏi thường gặp

Nửa ngồi nâng đầu bao nhiêu là vừa?

Tuỳ mục đích và tình trạng từng người. Khi ăn thường cần ngồi cao, gần thẳng; khi nghỉ thì thấp hơn. Mức nâng cụ thể và thời gian giữ, nhất là với người khó thở hay có vùng da xương cùng đã đỏ, nên theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nhà không có giường y tế thì dựng tư thế ngồi thế nào?

Dùng gối xếp thành bậc từ thắt lưng lên vai và đầu, thêm gối hai bên khuỷu tay và một gối dưới đùi. Quan trọng là đưa người bệnh lên đầu giường trước, để lưng được đỡ liền một dải.

Vì sao người bệnh ngồi một lúc là trượt xuống?

Thường do hông nằm lệch xuống so với chỗ gập, phần chân không có gì chặn, ga trơn hoặc đầu nâng quá cao. Nâng phần dưới gối trước, kê gối dưới đùi và dùng ga cotton phẳng giúp đỡ trượt.

Ngồi trên giường hay ngồi ghế tốt hơn?

Nếu người bệnh còn chuyển ra ghế an toàn được và nhân viên y tế đồng ý, ngồi ghế thường giúp tỉnh táo và giữ sức tốt hơn. Người quá yếu hay chuyển ra ghế không an toàn thì nửa ngồi trên giường là lựa chọn phù hợp.

Người bệnh khó thở chỉ chịu ngồi cao suốt đêm thì sao?

Hãy báo nhân viên y tế sớm. Phải ngồi cao mới thở được là dấu hiệu cần được khám, và họ sẽ hướng dẫn tư thế, cách đỡ lưng, cách bảo vệ da cho người bệnh khi phải ngồi lâu. Nếu khó thở nặng lên đột ngột, gọi cấp cứu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138