SuyKiet.comSuy Kiệt
Xoay trở, tư thế, di chuyển

Phòng ngã cho người già yếu khi đi lại: đi kèm thế nào, đêm đi vệ sinh ra sao

Người già yếu hay ngã lúc vừa đứng dậy, lúc xoay người và lúc đi vệ sinh ban đêm. Cách đi kèm đúng phía, chọn dép, sắp lối đi đêm và lúc nào chỉ nên đi khi có người.

Night scene in a quiet hallway lit by a dim floor lamp, adult daughter walking arm in arm with her frail mother toward the bathroom door, viewed from behind

Người già yếu ngã nhiều nhất ở ba thời điểm: vừa đứng dậy, lúc xoay người đổi hướng, và lúc đi vệ sinh ban đêm khi còn ngái ngủ. Phòng ngã vì vậy tập trung vào ba việc: đứng dậy từ từ có chờ, đi kèm đúng phía với đúng cách đỡ, và chuẩn bị sẵn cho chuyến đi đêm (đèn, dép, lối đi, hoặc ghế bô cạnh giường).

Phòng ngã không có nghĩa là bắt người già nằm yên một chỗ. Nằm nhiều thì chân càng yếu, lần sau càng dễ ngã. Mục đích là để người già còn đi lại được những quãng có ý nghĩa với họ, như ra bàn ăn, ra nhà vệ sinh, ra hiên, với ít rủi ro nhất có thể. Sức đi lại và cách tập nên được nhân viên y tế xem cho từng người.

Một đêm đi vệ sinh và chiếc dép lê

Bà Ba tám mươi lăm tuổi, đi lại chậm nhưng vẫn tự đi được trong nhà khi bám tường. Bà không muốn đánh thức con cháu, nên đêm nào cũng tự dậy đi vệ sinh hai ba lần. Một đêm, bà ngồi dậy nhanh vì mót, xỏ đôi dép lê, bước ra hành lang tối. Dép trượt ở bậc cửa nhà tắm, bà ngã ngồi, may chỉ bầm tím.

Sau lần đó, cả nhà ngồi lại bàn. Họ không cấm bà tự đi, nhưng sắp lại mọi thứ: đèn ngủ cắm dọc hành lang, đôi dép kín gót đế nhám đặt sẵn ngay chỗ chân bà chạm sàn, bậc cửa nhà tắm được làm dốc thoải. Bà được dặn ngồi mép giường đếm chậm tới hai mươi rồi mới đứng. Con gái đặt một chiếc chuông nhỏ ở đầu giường, bà rung thì có người ra đi cùng.

Mấy tháng sau, bà vẫn tự đi được, có đêm rung chuông khi thấy mệt. Câu chuyện cho thấy phòng ngã phần lớn là chuẩn bị trước, không phải giữ người già bằng tay mỗi bước. Và người già sẽ hợp tác hơn nhiều khi được bàn cùng, thay vì bị cấm.

Vì sao người già yếu dễ ngã khi đi lại

Chân yếu, thăng bằng kém. Nằm nhiều làm cơ đùi, cơ hông yếu đi, bước chân ngắn và lết, dễ vấp vào mép thảm, bậc cửa.

Choáng khi đổi tư thế. Đứng lên nhanh, nhất là sau khi nằm lâu hay giữa đêm, dễ xây xẩm. Một số thuốc theo đơn có thể làm tăng choáng; nếu nghi ngờ, kể với nhân viên y tế, đừng tự bỏ thuốc.

Mắt kém, ánh sáng yếu. Bóng tối, đèn chói, sàn bóng loá đều làm người già khó nhìn chỗ đặt chân.

Vội vì mót. Mót tiểu, mót đi ngoài làm người già vội, bỏ qua bước chờ, bước chân không cẩn thận. Đây là lý do nhiều cú ngã xảy ra trên đường tới nhà vệ sinh.

Lẫn lộn, không nhận ra giới hạn của mình. Người hay quên có thể quên rằng mình cần gậy, cần người đi kèm, hoặc tưởng mình còn đi nhanh như trước.

Ngại làm phiền con cháu. Đây là lý do rất thường gặp mà ít ai nói ra. Người già tự đi một mình vì không muốn gọi. Cả nhà cần nói rõ: gọi là việc bình thường, không phải phiền.

Nhà cửa quen nên chủ quan. Bậc cửa, mép thảm, chiếc ghế đã ở đó mấy chục năm, nhưng đôi chân bây giờ không còn nhấc cao như trước. Thứ quen nhất lại hay là chỗ vấp.

Đi kèm đúng cách: đứng phía nào, đỡ chỗ nào

Khi người già cần người đi kèm, cách đỡ quyết định bạn có giữ được họ khi họ chao đảo hay không:

  1. Để người già đứng vững tại chỗ trước, hỏi có choáng không rồi mới bước.
  2. Bạn đứng phía bên yếu của người già, hơi lùi về sau một chút, không đứng thẳng trước mặt chắn lối.
  3. Một tay bạn đỡ ở eo hoặc nắm đai đỡ (nếu nhân viên y tế khuyên dùng), tay kia đỡ dưới cẳng tay hoặc khuỷu tay người già. Không nắm chặt cổ tay kéo đi.
  4. Nếu người già dùng gậy hay khung tập đi, để họ tự cầm; gậy cầm ở tay bên khoẻ. Bạn đi phía bên yếu.
  5. Đi theo nhịp của người già, không giục. Báo trước những chỗ đổi hướng, bậc cửa, chỗ đổi mặt sàn.
  6. Khi xoay người, bảo người già bước nhiều bước nhỏ quay vòng, không vặn người trên một chân.
  7. Đến nơi, cho người già quay lưng lại ghế hay bồn cầu, chạm mặt sau chân vào mép, tay nắm tay vịn rồi mới ngồi xuống từ từ.

Nếu giữa đường người già khuỵu xuống, đừng cố giữ đứng. Ôm sát họ vào người mình, chùng gối, hạ từ từ xuống sàn và bảo vệ đầu. Hạ có kiểm soát gần như luôn an toàn hơn cố giữ.

Chuyến đi vệ sinh ban đêm: chuẩn bị từ trước khi ngủ

Phần lớn cú ngã ban đêm phòng được bằng những việc làm lúc chín giờ tối. Một danh sách để kiểm tra mỗi tối:

Việc chuẩn bịLàm thế nàoVì sao
ĐènĐèn ngủ ở đầu giường bật được trong tầm tay, đèn mờ dọc lối đi tới nhà vệ sinhKhông phải mò trong bóng tối, không bị chói khi bật đèn lớn
DépDép kín gót, đế nhám đặt ngay chỗ chân chạm sànDép lê, dép tổ ong cũ, tất trơn là thủ phạm hay gặp
Lối điDọn thảm, dây điện, ghế, đồ chơi trẻ con khỏi lối điNgười ngái ngủ không nhìn chân
Nhà vệ sinhSàn khô, có tấm chống trơn, có chỗ vịn cạnh bồn cầuChỗ ướt, trơn và chật nhất nhà
Gọi ngườiChuông nhỏ, đèn báo hay tiếng gọi được ở đầu giường; người ngủ gần nghe đượcNgười già có cách gọi mà không phải hét
Phương án tại giườngGhế bô cạnh giường hoặc bô dẹt nếu người già quá yếu, theo ý người giàBớt quãng đường đi lúc dễ ngã nhất
Uống nướcUống đủ nước trong ngày, bớt dồn vào sát giờ ngủ (nếu nhân viên y tế không dặn khác)Bớt số lần phải dậy đêm

Nói với người già một câu cụ thể, lặp lại mỗi tối: “Đêm mẹ dậy thì ngồi mép giường, đếm tới hai mươi, xỏ dép rồi mới đứng. Mệt thì rung chuông, con ra ngay.” Một câu quen thuộc dễ nhớ hơn nhiều điều dặn dò dài.

Giữ sức chân để bớt ngã: cử động nhỏ trong ngày

Chân càng ít dùng càng yếu. Lồng vài cử động nhỏ vào nếp sinh hoạt giúp người già giữ được sức đi lại, nhưng chỉ làm khi nhân viên y tế thấy phù hợp, và luôn có người đứng cạnh:

Cử độngLồng vào lúc nàoCách làm an toàn
Ngồi xuống đứng lên khỏi ghế có tay vịnMỗi lần ra bàn ănChân lùi sau, mũi qua đầu gối, đẩy tay vịn; vài lần mỗi bữa nếu không mệt
Đứng vịn bàn bếp, nhón gót rồi hạ xuốngLúc chờ nồi cơm, ấm nướcHai tay vịn chắc, làm chậm, dừng khi mỏi
Đi quãng ngắn trong nhàRa hiên buổi sáng, ra phòng khách buổi chiềuCó người kèm phía bên yếu, đi đúng nhịp của người già
Co duỗi cổ chân khi ngồiLúc xem ti vi, nghe kể chuyệnNgồi ghế tựa, nhấc mũi chân lên hạ xuống
Ngồi mép giường giữ thẳng lưngMỗi sáng trước khi đứngHai tay chống giường, có người ngồi cạnh

Không biến những cử động này thành giờ tập bắt buộc. Gắn chúng vào việc người già muốn làm: đứng lên để ra ăn cùng cả nhà, đi ra hiên ngắm cây. Có mục đích, người già tự muốn đi hơn.

Nếu người già mệt hơn, thở dốc, đau ngực, choáng khi làm, dừng ngay và báo nhân viên y tế. Mức tập phù hợp với người suy kiệt khác rất nhiều so với người khoẻ; chuyên viên vận động hay nhân viên y tế sẽ cho bạn biết làm bao nhiêu là vừa.

Lúc nào chỉ nên đi khi có người kèm

Sức người già thay đổi theo ngày. Những lúc sau, đi một mình là quá rủi ro:

  • Vừa ốm dậy, vừa sốt, vừa mất ngủ nhiều đêm.
  • Lơ mơ hơn, lẫn hơn thường ngày.
  • Vừa thay đổi thuốc theo đơn mà thấy choáng, buồn ngủ hơn.
  • Vừa ngã gần đây, dù không đau gì.
  • Đi trên sàn ướt, lối lạ, bậc thang.
  • Lúc chiều tối khi người già hay mệt và bồn chồn hơn.
  • Sau khi tắm, sàn và chân còn ướt, người còn mệt.

Những ngày như vậy, nói rõ với người già và đặt sẵn phương án: ghế bô cạnh giường, chuông gọi, người ngủ cùng phòng. Đừng chỉ dặn “đừng đi một mình”; người già sẽ vẫn đi nếu không có cách khác.

Cho người chăm: bạn không thể thức canh cả đêm mỗi đêm. Đèn, dép, chuông, ghế bô làm thay bạn phần lớn việc canh. Ngủ gần phòng người già, cửa khép hờ, đủ để nghe tiếng chuông, là cách giữ cả an toàn cho họ lẫn giấc ngủ cho bạn.

Khi nào gọi nhân viên y tế, khi nào cấp cứu

Báo nhân viên y tế trong ngày hoặc ở lần khám gần nhất khi:

  • Người già ngã lần đầu, dù không bị gì.
  • Choáng mỗi lần đứng dậy, hay loạng choạng nhiều hơn tuần trước.
  • Bước chân lết hơn, đi chậm hẳn, cần bám nhiều hơn.
  • Bạn nghĩ một loại thuốc theo đơn làm người già choáng, buồn ngủ.

Gọi cấp cứu ngay khi người già đột ngột không đứng được, yếu một bên tay chân, méo miệng, nói khó; ngất hay lả đi; ngã rồi đau dữ dội, không cử động được, đập đầu kèm nôn, lơ mơ, chảy máu không cầm. Trong lúc chờ, không cố kéo người già đứng dậy nếu họ đang đau nhiều, giữ ấm và ở bên cạnh.

Sau mỗi cú ngã, dù nhẹ, ghi vào sổ: giờ, chỗ ngã, đang làm gì, đi dép gì, đèn có bật không. Ba bốn dòng như thế thường chỉ ra ngay chỗ cần sửa trong nhà.

Ví dụ sổ của nhà bà Ba: “Hai giờ sáng, ngã ở bậc cửa nhà tắm, đi dép lê, đèn hành lang tắt.” Chỉ một dòng mà chỉ ra ba việc phải làm: đổi dép, làm dốc bậc cửa, cắm đèn ngủ. Mang sổ khi đi khám để nhân viên y tế cùng xem.

Câu hỏi thường gặp

Người già nên đi dép gì trong nhà để đỡ ngã?

Dép hoặc giày kín gót, ôm chân, đế mỏng nhám, không quá mềm. Tránh dép lê hở gót, dép đế trơn đã mòn và đi tất trên sàn gạch. Đặt sẵn dép ngay chỗ chân người già chạm sàn khi ngồi mép giường.

Khi dìu người già nên đứng bên nào?

Thường đứng phía bên yếu, hơi lùi về sau, một tay đỡ ở eo hoặc đai đỡ, tay kia đỡ dưới cẳng tay. Nếu người già dùng gậy, gậy cầm ở tay bên khoẻ. Nhờ nhân viên y tế xác nhận cách đỡ phù hợp.

Có nên cấm người già tự đi lại để khỏi ngã không?

Không nên cấm hẳn. Nằm nhiều làm chân yếu thêm, lần sau càng dễ ngã. Hãy bàn cùng người già, chuẩn bị đèn, dép, lối đi, chuông gọi, và chỉ yêu cầu đi kèm ở những lúc rủi ro cao.

Đêm người già dậy nhiều lần đi tiểu thì làm sao cho an toàn?

Chuẩn bị đèn mờ dọc lối đi, dép đặt sẵn, sàn nhà vệ sinh khô, hoặc ghế bô cạnh giường. Dặn người già ngồi mép giường một lúc rồi mới đứng. Dậy đêm nhiều hơn trước thì nên báo nhân viên y tế.

Người già bị lẫn hay đi lang thang ban đêm thì làm gì?

Giữ lối đi an toàn, đèn mờ, cửa ra ngoài khoá an toàn, ngủ gần để nghe tiếng động. Không trói, không nhốt. Hỏi nhân viên y tế về nguyên nhân và cách giúp người già ngủ yên hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138