SuyKiet.comSuy Kiệt
Xoay trở, tư thế, di chuyển

Người già bị ngã trong nhà: đỡ dậy hay để nằm yên, làm gì trong mười phút đầu

Khi người già ngã: dừng lại, hỏi và nhìn trước khi đỡ. Dấu hiệu phải để nằm yên gọi cấp cứu, cách đỡ ngồi dậy từ sàn khi không đau, và những gì phải theo dõi sau đó.

Elderly woman resting on a soft blanket on a living room floor, her grandson kneeling close and holding her hand, low camera angle, gentle daylight, calm reassuring mood

Khi người già ngã, đừng vội kéo dậy: dừng lại, hỏi han và nhìn trước; nếu họ đau dữ dội, không cử động được chân hay tay, đập đầu rồi lơ mơ, nôn, hoặc có chỗ biến dạng, để nằm yên, giữ ấm và gọi cấp cứu. Chỉ đỡ dậy khi người già tỉnh táo, không đau nhiều, tự cử động được tay chân, và làm theo từng bước từ sàn lên ghế, không xốc nách bế bổng.

Mười phút đầu sau cú ngã có thể quyết định nhiều điều, và người thân thường hoảng nên làm theo phản xạ. Đọc trước bài này, dán bảng dấu hiệu ở chỗ dễ thấy, để khi chuyện xảy ra bạn có một trình tự để bám vào. Mọi đánh giá về chấn thương là việc của nhân viên y tế; phần của gia đình là giữ an toàn và báo đúng lúc.

Tiếng động lúc chiều trong bếp

Chị Mai đang phơi đồ thì nghe tiếng động trong bếp. Mẹ chị, tám mươi hai tuổi, đi lại chậm, đang nằm nghiêng dưới sàn cạnh chiếc ghế nhựa đổ. Phản xạ đầu tiên của chị là chạy tới, luồn tay dưới nách mẹ kéo lên. Mẹ kêu thét, chị buông ra, hai mẹ con cùng hoảng.

Chị dừng lại, quỳ xuống cạnh mẹ, cầm tay mẹ và hỏi đau ở đâu. Mẹ chỉ vào hông phải, chân phải nằm hơi xoay ra ngoài, mẹ không nhấc lên được. Chị nhớ lời nhân viên y tế từng dặn: đau hông kiểu này thì không cố đỡ dậy. Chị lấy chăn đắp cho mẹ, kê một chiếc khăn gấp dưới đầu, gọi cấp cứu, rồi ngồi đó nắm tay mẹ cho tới khi xe tới.

Sau này chị kể, điều làm chị sợ nhất không phải cú ngã mà là lúc mình suýt kéo mẹ đứng dậy. Không ai trách phản xạ thương người của chị. Nhưng biết trước một trình tự đơn giản giúp người thân bớt làm theo bản năng vào lúc rối nhất.

Trình tự mười phút đầu

Khi thấy người già ngã, làm lần lượt:

  1. Dừng lại, thở một hơi. Không chạy tới kéo ngay. Nhìn quanh xem có gì nguy hiểm cho cả hai (nước, mảnh vỡ, bếp đang bật).
  2. Quỳ xuống ngang tầm, gọi tên, nắm tay. “Mẹ ơi, con đây. Mẹ nằm yên đã, mẹ đau ở đâu?”
  3. Kiểm tra tỉnh táo. Người già có trả lời đúng, nhận ra bạn, biết mình đang ở đâu không? Có ngất trước khi ngã không, có ai thấy không?
  4. Hỏi và nhìn chỗ đau. Đầu, cổ, lưng, hông, cổ tay, vai. Có chảy máu, sưng, bầm, biến dạng, chân tay nằm lệch bất thường không?
  5. Thử cử động nhẹ. Nếu không đau dữ dội, nhờ người già tự cử động từng tay, từng chân, từng chút. Không tự bẻ, tự kéo chân tay cho họ.
  6. Quyết định: có dấu hiệu nặng thì để nằm yên, gọi cấp cứu; không có thì đỡ dậy theo các bước an toàn.
  7. Giữ ấm, ở bên. Dù chờ cấp cứu hay chuẩn bị đỡ dậy, đắp chăn, kê khăn mỏng dưới đầu nếu không nghi chấn thương cổ, không bỏ người già một mình.

Đừng cho người già ăn uống gì trong lúc chưa rõ có cần đi viện hay không. Nếu bạn ở một mình và phải đi lấy điện thoại, nói rõ: “Mẹ nằm yên, con đi lấy điện thoại rồi quay lại ngay.”

Dấu hiệu phải để nằm yên và gọi cấp cứu

Dán bảng này cạnh tủ thuốc hoặc trong bếp. Có một dấu hiệu bất kỳ trong cột đầu là không tự đỡ dậy:

Thấy gìLàm gì trong lúc chờTránh
Gọi không tỉnh, lơ mơ, nói lẫn khác thườngGọi cấp cứu, nằm nghiêng nếu nôn và không nghi tổn thương cổ, theo dõi thởLay mạnh, đổ nước vào miệng
Đập đầu rồi nôn, đau đầu tăng, buồn ngủ li bìGọi cấp cứu, giữ nằm yên, theo dõiCho ngủ một mình không ai trông
Đau dữ dội ở hông, đùi; chân ngắn lại hay xoay lệch; không nhấc chân lên đượcGọi cấp cứu, để nằm nguyên tư thế dễ chịu nhất, kê gối mềm đỡ, giữ ấmKéo đứng dậy, bế lên giường
Đau cổ, đau lưng dữ, tê yếu tay chânGọi cấp cứu, không xê dịch đầu cổKê gối cao dưới đầu, xoay người
Chảy máu nhiều không cầm đượcÉp chặt bằng khăn sạch, gọi cấp cứuTháo khăn ra xem liên tục
Khó thở, đau ngực, môi tím, yếu nửa người, méo miệngGọi cấp cứu ngayChờ xem có đỡ không
Ngất trước khi ngã hoặc không nhớ chuyện gì xảy raGọi cấp cứu hoặc nhân viên y tế ngayCoi là ngã thông thường

Nếu người già đang dùng thuốc theo đơn, nhất là các loại thuốc mà bác sĩ đã dặn dễ chảy máu, hãy báo cho người đến cấp cứu tên thuốc, kể cả khi cú ngã có vẻ nhẹ. Mang theo hộp thuốc hoặc đơn thuốc nếu đi viện.

Khi không có dấu hiệu nặng: đỡ dậy từ sàn từng bước

Chỉ làm khi người già tỉnh, không đau nhiều, tự cử động được tay chân, và muốn đứng dậy. Đặt một chiếc ghế chắc có tay vịn gần đó.

  1. Để người già nằm nghỉ vài phút, đến khi bớt hoảng.
  2. Giúp người già lăn sang nằm nghiêng, co gối.
  3. Từ nằm nghiêng, chống tay đẩy lên tư thế ngồi lệch một bên hông, nghỉ.
  4. Chuyển sang tư thế bò, hai tay hai gối chống sàn. Đặt khăn mềm dưới gối nếu sàn cứng.
  5. Bò tới ghế, hai tay đặt lên mặt ghế.
  6. Đưa chân khoẻ hơn lên trước, bàn chân đặt phẳng sàn, như tư thế quỳ một gối.
  7. Người già chống tay lên ghế, đẩy bằng chân trước để đứng lên; bạn đỡ ở hông, không xốc nách.
  8. Xoay người, ngồi xuống ghế từ từ. Ngồi nghỉ ít nhất vài phút, kiểm tra lại chỗ đau, hỏi có choáng không.

Nếu giữa chừng người già đau tăng, mệt hay không làm tiếp được, dừng lại ở tư thế đang có, kê gối, đắp chăn, và gọi người hỗ trợ hoặc nhân viên y tế. Một người chăm không nên cố nâng một người già nằm dưới sàn lên bằng sức mình.

Theo dõi trong một hai ngày sau cú ngã

Có những tổn thương không lộ ra ngay. Sau khi đỡ dậy được, theo dõi kỹ trong một hai ngày đầu:

  • Tỉnh táo: có lơ mơ hơn, nói lẫn, buồn ngủ hơn bình thường không, nhất là nếu đã đập đầu.
  • Đau: chỗ đau có tăng lên, sưng thêm, bầm lan rộng không.
  • Đi lại: có đi khác trước, khập khiễng, không chịu đứng lên chân nào không.
  • Ăn uống, tiểu tiện: có bỏ ăn, nôn, đi tiểu khác thường không.
  • Tâm trạng: có sợ hãi, không dám đi lại, khóc, cáu bẳn không.

Ghi vào sổ: giờ ngã, chỗ ngã, đang làm gì, đau ở đâu, đã đỡ dậy thế nào, những gì quan sát được sau đó. Báo nhân viên y tế về cú ngã ngay cả khi không bị gì, vì họ cần xem lại nguyên nhân: choáng, thuốc, chân yếu đi hay chỗ ngã trong nhà.

Nhiều người già sau một lần ngã sợ đến mức không dám đi lại nữa, nằm nhiều và yếu nhanh hơn. Đi cùng họ những đoạn ngắn trong mấy ngày sau, khen từng bước, và sửa lại chỗ đã làm họ ngã để họ thấy được an toàn.

Chuẩn bị sẵn để lần sau xử lý nhanh hơn

Không ai muốn nghĩ tới cú ngã tiếp theo, nhưng chuẩn bị trước giúp cả nhà bình tĩnh hơn nhiều khi chuyện xảy ra:

  • Một túi đi viện để sẵn: giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm, đơn thuốc và hộp thuốc đang dùng, sổ theo dõi, một bộ quần áo, khăn. Để ở chỗ ai trong nhà cũng biết.
  • Một tờ thông tin ngắn: tên, tuổi, bệnh đang được theo dõi theo lời bác sĩ, thuốc đang dùng, dị ứng nếu có, tên người nhà cần báo. Người đến cấp cứu đọc trong một phút là nắm được.
  • Cách gọi người: người già có chuông, đèn báo hay điện thoại để trong túi áo khi ở một mình. Hẹn giờ gọi hỏi thăm nếu người già ở nhà một mình vài tiếng.
  • Tập trước các bước đỡ dậy: khi người già khoẻ, tập các bước lăn nghiêng, bò, quỳ một gối, chống ghế đứng lên với nhân viên y tế hay chuyên viên vận động. Ai đã tập rồi thì lúc ngã thật làm theo dễ hơn.
  • Chăn và gối mỏng để gần chỗ hay ngồi: khi phải chờ, có ngay thứ để giữ ấm.
  • Cả nhà biết trình tự: dán bảng dấu hiệu cấp cứu ở bếp, dặn cả người giúp việc và con cháu hay ghé.

Nếu người già sống một mình hoặc thường ở nhà một mình ban ngày, bàn với họ và cả nhà về việc có người ghé qua đều đặn, thiết bị gọi, hay sắp xếp ở cùng. Quyết định nên có ý kiến của người già; họ cần được an toàn nhưng cũng cần được tôn trọng cách sống.

Sai lầm phổ biến và một lời cho người chăm

Kéo đứng dậy ngay. Đây là sai lầm hay gặp nhất, có thể làm chấn thương nặng thêm. Luôn dừng lại hỏi và nhìn trước.

Bế lên giường cho “nằm cho êm”. Bế người già đang đau hông, đau lưng làm họ đau thêm và có thể nặng hơn. Để nằm yên tại chỗ, kê gối mềm, đắp chăn.

Tự xoa bóp, bóp nắn chỗ đau. Không xoa, không nắn, không đắp gì lên chỗ sưng đau trước khi nhân viên y tế xem.

Thấy không sao thì thôi, không báo ai. Một cú ngã là thông tin quan trọng về sức khoẻ người già. Báo nhân viên y tế để họ xem nguyên nhân.

Trách móc người già. “Đã bảo đừng đi một mình mà.” Câu đó làm người già xấu hổ, lần sau giấu chuyện ngã. Hãy nói: “May mẹ gọi con. Mình xem lại chỗ này cho an toàn nhé.”

Cho người chăm. Thấy người thân ngã là cú sốc, và nhiều người chăm tự trách mình nhiều ngày sau đó. Không ai canh được người già từng giây. Việc của bạn là chuẩn bị tốt và xử trí đúng; tự trách chỉ làm bạn kiệt sức. Nếu bạn mất ngủ, hoảng sợ kéo dài sau sự việc, hãy kể với một người thân hoặc nhân viên y tế.

Câu hỏi thường gặp

Người già ngã có nên đỡ dậy ngay không?

Không nên đỡ ngay. Dừng lại, hỏi đau ở đâu, xem có tỉnh không, nhìn chân tay có lệch, sưng, chảy máu không. Có dấu hiệu nặng thì để nằm yên, giữ ấm và gọi cấp cứu; không có thì mới đỡ dậy từng bước từ sàn lên ghế.

Người già ngã đập đầu nhưng vẫn tỉnh thì có cần đi khám không?

Nên báo nhân viên y tế và theo dõi kỹ trong một hai ngày, nhất là khi người già đang dùng thuốc theo đơn dễ chảy máu. Nôn, đau đầu tăng, lơ mơ, buồn ngủ li bì, nói lẫn là dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.

Ngã xong chân bị xoay ra ngoài, không nhấc lên được thì làm gì?

Không đỡ dậy, không bế lên giường. Để người già nằm yên ở tư thế dễ chịu nhất, kê gối mềm đỡ chân, đắp chăn giữ ấm, gọi cấp cứu và ở bên cạnh cho tới khi có người tới.

Một mình có đỡ người già từ sàn lên được không?

Chỉ khi người già tự làm được phần lớn theo các bước lăn nghiêng, bò, quỳ một gối rồi chống ghế đứng lên; bạn chỉ đỡ thêm ở hông. Nếu người già không tự làm được, đừng cố nâng, hãy gọi thêm người hoặc nhân viên y tế.

Sau khi ngã người già sợ không dám đi nữa thì sao?

Đây là chuyện thường gặp. Đi cùng những đoạn ngắn, sửa lại chỗ đã ngã, chuẩn bị đèn, dép, chỗ vịn, và khen từng tiến bộ nhỏ. Nếu nỗi sợ kéo dài làm người già nằm một chỗ, hỏi nhân viên y tế cách tập lại phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138