SuyKiet.comSuy Kiệt
Xoay trở, tư thế, di chuyển

Kéo người bệnh lên đầu giường: dùng tấm ga gấp đôi để không trầy da

Người nằm lâu hay trượt xuống chân giường. Cách hai người dùng tấm ga gấp đôi nhấc người bệnh lên đầu giường, không kéo lê, không xốc nách, và giữ cho khỏi trượt.

Overhead view of a granddaughter and her mother using a folded bedsheet to lift a frail grandmother up toward the headboard of a care bed, calm muted colors

Muốn đưa người bệnh lên đầu giường mà không trầy da, hai người đứng hai bên, cùng nắm một tấm ga gấp đôi đã lót sẵn dưới người bệnh từ vai tới đùi, hạ đầu giường phẳng, đếm nhịp rồi nhấc nhẹ và chuyển cả tấm lên, chứ không kéo lê người bệnh trên ga. Tuyệt đối không kéo bằng nách hay cánh tay.

Người nằm lâu trượt dần xuống chân giường là chuyện xảy ra hằng ngày, nhất là khi phải nâng đầu lúc ăn. Mỗi lần trượt, da ở xương cùng và gót bị cọ, người bệnh nằm co quắp khó chịu. Biết cách nhấc đúng và giảm số lần trượt sẽ đỡ cho cả người bệnh lẫn lưng của bạn.

Cảnh quen thuộc sau bữa trưa

Bà Sáu nằm giường có tay quay nâng đầu. Mỗi bữa trưa, con gái quay đầu giường lên cho bà ngồi ăn. Ăn xong, bà đã trượt xuống chừng một gang tay, đầu gối chạm thanh chân giường, cằm gục xuống ngực. Cháu ngoại xốc nách bà kéo lên, bà kêu “đau, đau” rồi cả buổi chiều nhăn nhó.

Mấy tuần như thế, vùng xương cùng của bà đỏ thành vệt dài, có chỗ trầy nhẹ. Nhân viên y tế giải thích: không chỉ sức đè, mà cả lực cọ khi người bệnh trượt xuống và khi bị kéo lên, kéo da một hướng trong lúc xương đi hướng khác, làm tổn thương lớp dưới da. Còn xốc nách thì dễ làm đau khớp vai.

Họ được chỉ hai việc: lót một tấm ga gấp đôi dưới người bà để hai người nhấc lên, và khi nâng đầu giường thì nâng phần dưới gối trước một chút để bà không trượt. Từ đó, việc đưa bà lên đầu giường chỉ mất nửa phút, bà không còn kêu đau.

Vì sao người nằm lâu cứ trượt xuống

Đầu giường nâng cao mà chân không có chỗ chặn. Thân người như vật đặt trên mặt dốc; đầu càng cao, người càng dễ trượt, nhất là khi ga trơn.

Cơ yếu, không tự giữ được tư thế. Người khoẻ ngồi lâu sẽ tự nhích người lên mà không để ý; người suy kiệt không còn sức làm việc đó.

Đệm mềm, lún ở giữa. Phần mông lún xuống tạo thành rãnh, thân người cứ thế tuột về phía chân.

Kéo lên sai cách làm trượt nhanh hơn. Kéo lê làm ga nhăn, người bệnh bị kéo lệch về một bên và nằm không vững, chỉ ít phút sau lại trượt tiếp.

Hậu quả không chỉ là khó chịu. Trượt xuống làm người bệnh gập bụng, khó thở hơn, khó nuốt hơn khi đang ăn, và xương cùng bị cọ liên tục. Đó là lý do việc kéo lên đúng cách và giữ cho khỏi trượt lại có giá trị như một lượt xoay trở.

Nhìn dấu hiệu sớm để kéo lên kịp. Bàn chân chạm thanh cuối giường, gối đầu lọt xuống vai, cằm gục vào ngực, người bệnh thở nông hơn hay kêu mỏi lưng: đó là lúc nên đưa lên, đừng đợi tới lượt xoay kế tiếp. Kéo lên sớm thì quãng trượt ngắn, nhấc một hai nhịp là xong, người bệnh cũng ít bị cọ da hơn.

Tấm kéo: tự làm từ ga trải giường

Ở cơ sở y tế có tấm kéo chuyên dụng, nhưng ở nhà bạn dùng tấm ga gấp đôi cũng được, miễn đặt đúng:

  • Kích thước: gấp ga theo chiều dọc để được một tấm rộng từ bả vai tới giữa đùi người bệnh, dài hơn bề ngang giường để hai bên đều có mép nắm.
  • Chất liệu: vải cotton chắc, không dùng tấm ni lông hay tấm lót thấm nước làm tấm kéo vì dễ rách và trơn tay.
  • Trải sẵn: lót tấm này nằm thường trực dưới người bệnh, trên ga giường, phẳng, không nhăn. Mỗi lần thay ga thì đặt luôn tấm mới.
  • Cuộn mép: khi dùng, cuộn hai mép tấm vào sát người bệnh để tay nắm gần thân, lực nhấc chắc hơn.
  • Giữ sạch khô: tấm kéo nằm sát da nên thay khi ẩm, khi bẩn; ẩm ướt làm da dễ tổn thương.

Nếu nhà có tấm trượt chuyên dụng do nhân viên y tế khuyên dùng, nhờ họ chỉ cách đặt và rút tấm ra sau khi dùng; loại này trơn, không được để nằm lâu dưới người bệnh.

Một tấm ga cũ còn chắc là đủ. Đừng cắt ngắn quá: mép nắm phải dư ra mỗi bên chừng hai bàn tay, để người kéo đứng thẳng lưng mà vẫn nắm được, không phải với người qua giường.

Đưa người bệnh sang một bên hoặc vào giữa giường

Trước khi xoay nghiêng hay thay ga, nhiều khi cần đưa người bệnh dịch ngang trước. Cũng dùng tấm kéo, nhưng hướng khác:

  1. Hạ đầu giường phẳng, hạ thanh chắn phía bạn đứng; thanh chắn phía bên kia giữ nguyên.
  2. Đặt hai tay người bệnh lên bụng, co hai gối nếu được.
  3. Hai người cùng đứng một bên giường, phía người bệnh sẽ được dịch tới. Người phía đầu nắm tấm kéo ở ngang vai, người phía chân nắm ngang hông và đùi.
  4. Đứng chân rộng, gối chùng, lưng thẳng. Đếm nhịp rồi cùng dồn trọng lượng ra sau, kéo tấm về phía mình một khoảng ngắn.
  5. Nếu chỉ có một người, dịch theo ba phần: vai trước, rồi hông, rồi chân, mỗi lần một khoảng nhỏ, luôn nắm tấm kéo chứ không nắm da thịt.
  6. Dịch xong, kiểm tra người bệnh nằm thẳng, đầu không lệch ra khỏi gối, rồi dựng thanh chắn lại.

Đưa người bệnh dịch về phía mình chứ không đẩy ra xa, vì kéo về phía thân người chăm thì lưng đỡ phải với. Khi dịch người bệnh sát mép giường để chuẩn bị xoay, phía bên kia luôn phải có thanh chắn dựng lên hoặc có người đứng đón.

Với người bệnh có ống thông, túi nước tiểu hay dây truyền do nhân viên y tế đặt, gỡ chúng khỏi chỗ vướng trước khi dịch và đặt túi thấp hơn người bệnh, không treo lên thanh chắn bên phía sẽ hạ xuống. Ống bị kéo căng hay bật ra thì không tự đặt lại, gọi nhân viên y tế.

Các bước hai người đưa người bệnh lên đầu giường

Trước khi làm, nói với người bệnh: “Bà ơi, hai con đưa bà lên phía đầu giường cho bà nằm thẳng nhé, bà nhìn lên trần giúp con.”

  1. Hạ đầu giường xuống phẳng (nếu người bệnh khó thở khi nằm phẳng thì hạ thấp nhất mà người bệnh vẫn chịu được). Nếu giường nâng hạ được, đưa lên ngang hông người chăm.
  2. Rút gối đầu ra, dựng tựa vào thành đầu giường để đầu người bệnh không đụng vào thanh giường.
  3. Hai người đứng hai bên giường, ngang hông người bệnh, mặt hơi chếch về phía đầu giường. Chân đứng rộng, chân phía đầu giường bước lên trước.
  4. Cuộn mép tấm kéo sát người bệnh, một tay nắm ngang vai, một tay nắm ngang hông.
  5. Nếu người bệnh còn chút sức, co hai gối lên, bàn chân đặt phẳng trên đệm, cằm cúi nhẹ về ngực.
  6. Một người đếm “Một, hai, ba”. Ở nhịp ba, cả hai dồn trọng lượng từ chân sau ra chân trước, nhấc nhẹ tấm kéo và đưa lên một khoảng ngắn. Người bệnh nếu được thì đạp nhẹ chân cùng nhịp.
  7. Làm nhiều nhịp ngắn thay vì một lần kéo dài. Mỗi nhịp lên chừng một gang tay là đủ.
  8. Đặt lại gối đầu, vuốt phẳng tấm kéo và ga, kiểm tra không có nếp nhăn dưới lưng và mông.
  9. Nếu cần nâng đầu giường, nâng phần dưới gối trước một chút (nếu giường có), rồi mới nâng đầu.

Toàn bộ chỉ mất nửa phút. Nếu người bệnh nặng, lần đầu nên có nhân viên y tế đứng cạnh chỉnh tay, chỉnh chân cho bạn.

Giữ cho người bệnh khỏi trượt lại

Đưa lên rồi mà mười phút sau lại trượt thì cả nhà mệt vô ích. Dò nguyên nhân theo bảng:

Nguyên nhânCách chỉnhLưu ý
Đầu giường nâng quá cao quá lâuChỉ nâng cao khi ăn, uống, trò chuyện; xong thì hạ bớt theo hướng dẫnMột lúc sau ăn vẫn giữ đầu cao như nhân viên y tế dặn, rồi mới hạ
Không có gì chặn phía chânNâng phần dưới gối của giường một chút, hoặc đặt gối dưới đùi theo hướng dẫnKhông để gối đè sau khoeo chân quá lâu
Ga trơn, đệm lún giữaDùng ga cotton, kéo phẳng; báo nhân viên y tế nếu đệm lún sâuKhông chèn gạch, ván cứng dưới đệm
Người bệnh nằm lệch về một bênĐưa người bệnh vào giữa giường trước rồi mới đưa lênLệch một bên dễ trượt chéo, dễ rơi khỏi giường
Người bệnh hay cựa, đạp chânXem có nóng, ướt tã, đau, khó chịu chỗ nào khôngKhông buộc, không trói người bệnh vào giường

Đừng bao giờ dùng dây buộc, vải trói để giữ người bệnh khỏi trượt hay khỏi cựa. Việc đó gây hoảng sợ, trầy da, và có thể nguy hiểm. Nếu người bệnh cựa quậy nhiều, bồn chồn, báo nhân viên y tế để họ tìm nguyên nhân.

Sai lầm cần tránh và khi nào gọi nhân viên y tế

Những cách làm phổ biến mà nên bỏ:

  • Xốc nách kéo lên: dễ làm đau, tổn thương khớp vai, nhất là bên yếu.
  • Kéo cổ chân đẩy người bệnh lên, hoặc kéo lê trên ga.
  • Một người làm một mình với người bệnh nặng hơn sức mình.
  • Để đầu giường cao khi kéo, vừa nặng hơn vừa cọ xương cùng nhiều hơn.

Báo nhân viên y tế trong ngày khi da vùng xương cùng, mông, gót bị trầy, phồng, đỏ không nhạt; khi người bệnh kêu đau vai sau những lần được đưa lên; khi người bệnh trượt nhiều đến mức cả nhà phải kéo lên liên tục. Gọi cấp cứu ngay khi người bệnh bị trượt rơi khỏi giường và đau dữ dội, không cử động được tay chân, hoặc khi đang ngồi nâng đầu mà khó thở dữ, tím tái, lả đi.

Cho người chăm: kéo người lên đầu giường là động tác hại lưng nhất trong ngày nếu làm sai. Luôn hạ đầu giường, luôn có hai người với người bệnh nặng, luôn dồn sức bằng chân. Nếu nhà chỉ có một người, hỏi nhân viên y tế về dụng cụ hỗ trợ hoặc sắp việc này vào giờ có người phụ.

Câu hỏi thường gặp

Một người có kéo người bệnh lên đầu giường được không?

Với người bệnh nhẹ cân và còn tự đạp chân được, một người có thể làm bằng cách đứng ở đầu giường, nắm tấm kéo ở ngang vai và nhấc từng nhịp ngắn. Với người bệnh nặng, nên chờ người thứ hai hoặc hỏi nhân viên y tế cách làm phù hợp.

Vì sao không được xốc nách kéo lên?

Khớp vai người già yếu rất dễ bị kéo giãn, gây đau kéo dài, nhất là ở bên yếu. Xốc nách cũng thường làm người bệnh bị kéo lê, da xương cùng bị cọ. Nắm tấm kéo giúp lực đi đều cả thân người.

Có nên để đầu giường cao cả ngày cho người bệnh dễ thở không?

Tuỳ người bệnh. Đầu cao giúp một số người dễ thở, nhưng làm người bệnh trượt xuống và đè lên xương cùng nhiều hơn. Độ cao và thời gian nâng đầu nên theo hướng dẫn của nhân viên y tế cho từng người.

Dùng tấm lót thấm nước làm tấm kéo được không?

Không nên. Tấm lót thấm nước thường mỏng, dễ rách khi kéo và trơn tay. Dùng ga cotton gấp đôi làm tấm kéo, còn tấm lót thấm để riêng ở vùng mông khi cần.

Người bệnh hay cựa và trượt xuống, có nên buộc lại không?

Không. Buộc, trói người bệnh vào giường gây hoảng sợ, trầy da và có thể nguy hiểm. Hãy tìm nguyên nhân như nóng, ướt, đau, khó thở, và báo nhân viên y tế nếu người bệnh bồn chồn nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138