Gia đình nên nghĩ tới giường bệnh khi người thân nằm gần như cả ngày, cần nâng đầu để ăn hay dễ thở, hoặc khi người chăm phải cúi thấp xoay trở nhiều lần mỗi ngày; giường tốt cần nâng hạ được đầu, chỉnh được chiều cao càng tốt, có thanh chắn chắc, khe hở nhỏ và bánh xe khoá được. Giường quay tay đủ dùng cho nhiều nhà, giường điện đỡ sức hơn khi phải nâng hạ thường xuyên.
Thanh chắn không phải lúc nào cũng làm người bệnh an toàn hơn: lắp sai hoặc dùng không đúng người, nó có thể gây kẹt hoặc khiến người bệnh trèo qua rồi ngã từ chỗ cao hơn. Bài này giúp bạn chọn đúng loại, kiểm tra trước khi dùng, và dùng hằng ngày cho an toàn.
Ông Lực và chiếc giường gỗ thấp
Ông Lực nằm trên chiếc giường gỗ thấp ông đóng từ thời còn trẻ. Con gái ông mỗi ngày phải quỳ xuống sàn để lau người, đút cháo; con rể cúi gập người xoay ông. Ông hay khó thở về đêm, cả nhà chồng gối cho ông ngồi dựa nhưng chỉ một lúc là trượt xuống. Một đêm ông lăn ra mép, may con gái nằm cạnh kịp đỡ.
Nhân viên y tế đến thăm khuyên gia đình tính chuyện giường có nâng đầu và thanh chắn. Cả nhà băn khoăn: giường quay tay hay giường điện, thanh chắn cả hai bên hay một bên, ông có buồn vì phải nằm giường bệnh không. Cuối cùng họ chọn giường quay tay hai tay quay có thanh chắn gập được, kê ở giữa phòng. Con gái ông đứng thẳng lưng khi lau người cho bố lần đầu tiên sau mấy tháng.
Câu chuyện này không có nghĩa nhà nào cũng phải đổi giường. Nhưng khi những dấu hiệu như trên xuất hiện, đó là lúc nên cân nhắc.
Giường thường, giường quay tay, giường điện: khác nhau ở đâu
So sánh ba lựa chọn theo những việc người chăm làm hằng ngày, không bàn chuyện giá:
| Việc | Giường thường | Giường quay tay | Giường điện |
|---|---|---|---|
| Nâng đầu cho ăn, cho dễ thở | Chỉ chồng gối, dễ trượt | Quay tay, mất ít phút | Bấm nút, người bệnh tự bấm được nếu còn sức |
| Nâng phần chân, gối | Kê gối | Có ở loại hai tay quay trở lên | Có |
| Chỉnh chiều cao giường | Không | Thường không, một số loại có | Thường có: nâng cao khi chăm, hạ thấp khi nghỉ |
| Thanh chắn | Phải mua thêm loại lắp rời | Thường đi kèm, gập được | Thường đi kèm |
| Khi mất điện | Không ảnh hưởng | Không ảnh hưởng | Cần biết cách hạ khẩn cấp bằng tay hoặc pin dự phòng |
| Bảo trì | Ít | Tra dầu tay quay, siết ốc | Kiểm tra dây điện, động cơ, tay bấm |
Nếu người chăm chính lớn tuổi, đau lưng, hoặc người bệnh cần đổi tư thế nhiều lần trong ngày, giường chỉnh được chiều cao giúp bớt cúi đáng kể. Nếu nhà hay mất điện, chọn loại điện có cách hạ bằng tay, hoặc dùng loại quay tay.
Kiểm tra giường trước khi đưa người bệnh lên
Dù mua mới, thuê hay nhận lại từ người quen, kiểm tra từng điểm sau, tốt nhất có người hướng dẫn tận nơi lần đầu:
- Khe hở giữa thanh chắn và đệm: ấn đệm sát vào một bên, nhìn khe phía bên kia. Khe đủ lọt cổ tay, cẳng tay hay đầu là nguy hiểm; đệm phải vừa khít khung giường, không nhỏ hơn.
- Khe giữa các thanh ngang của thanh chắn: không để lọt được đầu hay cổ người bệnh.
- Khe giữa thanh chắn và đầu giường, chân giường: khi gập lên, các đầu không để hở thành chỗ kẹt.
- Chốt khoá thanh chắn: kéo lên, ấn mạnh xuống và lắc ngang, thanh không được tự sập.
- Bánh xe: khoá cả bốn bánh, đẩy mạnh vào thành giường xem giường có trôi không.
- Tay quay hoặc tay bấm: nâng hạ hết hành trình, nghe tiếng kêu lạ, xem có giật cục không; tay quay gập gọn vào gầm sau khi dùng để không ai vấp.
- Dây điện: không đi qua chỗ bánh xe hoặc khung nâng hạ đè lên, không vắt ngang lối đi.
- Đệm: đúng kích thước khung, đủ dày theo hướng dẫn nhân viên y tế, vỏ không rách.
Lần đầu nâng đầu giường khi có người bệnh nằm, đứng cạnh, nâng từ từ và hỏi người bệnh có thấy trượt, đau hay chóng mặt không. Trước khi nâng đầu, đưa người bệnh lên sát đầu giường để hông đặt đúng chỗ gập của giường.
Thanh chắn: lúc nào nên dùng, lúc nào nên cân nhắc
Có ích khi người bệnh hay lăn ra mép lúc ngủ. Thanh chắn giữ người bệnh không rơi khi trở mình vô thức, và là chỗ để người còn sức nắm vào tự xoay nghiêng.
Có ích khi đang xoay trở chỉ một người làm. Kéo thanh bên phía đối diện lên, người chăm đứng một bên xoay người bệnh về phía thanh chắn, không sợ rơi.
Cân nhắc kỹ khi người bệnh lẫn lộn, bứt rứt, hay đòi đứng dậy. Người đang lẫn có thể cố trèo qua thanh chắn và ngã từ độ cao lớn hơn, hoặc kẹt chân tay. Với họ, nhiều gia đình được hướng dẫn hạ giường xuống thấp nhất, dùng nửa thanh chắn, đặt đệm mềm dưới sàn cạnh giường và tăng người trông. Hỏi nhân viên y tế cách phù hợp với người thân của bạn.
Không dùng thanh chắn để giữ người bệnh nằm yên như một cách trói. Thanh chắn không thay được việc có người ở cạnh. Không buộc tay chân người bệnh vào thanh giường.
Hỏi người bệnh. Có người thấy yên tâm khi có thanh chắn, có người thấy như bị nhốt. Nói rõ lý do, và hạ xuống ban ngày khi có người ngồi bên.
Dùng giường bệnh an toàn mỗi ngày
Một nếp làm đơn giản, dán ở đầu giường để ai trong nhà cũng làm giống nhau:
- Trước khi làm việc chăm sóc: khoá bánh xe, nâng giường lên ngang thắt lưng người chăm nếu giường chỉnh được chiều cao.
- Chỉ hạ thanh chắn phía mình đứng; thanh phía bên kia giữ nguyên ở trên.
- Làm xong: hạ giường xuống thấp nhất, nâng lại thanh chắn nếu người bệnh cần, kiểm tra chốt đã khoá.
- Nâng đầu giường từ từ; nâng gối chân lên một chút trước để người bệnh không trượt xuống.
- Kiểm tra tay chân, ống, dây không nằm ở chỗ khung gập hay thanh chắn sẽ ép vào trước khi nâng hạ.
- Để tay bấm hoặc chuông gọi trong tầm với của người bệnh, nhưng không quấn quanh thanh chắn.
- Mỗi tuần một lần: lau khung, kiểm tra ốc vít, chốt, bánh xe; tra dầu tay quay nếu kêu.
Nếu có trẻ nhỏ trong nhà, dặn trẻ không nghịch tay quay, tay bấm và không chui xuống gầm giường. Giường điện có thể khoá tay bấm khi không dùng.
Phụ kiện đi kèm: thứ nên có, thứ chưa cần
Bàn ăn ngang giường. Loại bàn có chân chữ C đẩy luồn dưới gầm, mặt bàn vắt ngang người bệnh ở tư thế ngồi. Dùng để ăn, để cốc nước, để người bệnh tự làm việc nhỏ như lật trang, xếp đồ. Chọn loại chỉnh được chiều cao và có khoá bánh.
Tay nắm treo trên đầu giường. Có ích cho người còn sức tay, tự kéo mình lên hoặc tự dịch người. Với người yếu, kéo tay nắm có thể làm trượt và cọ da lưng; hỏi nhân viên y tế người thân của bạn có nên dùng không.
Tấm bọc thanh chắn bằng vải mềm. Giúp người bệnh không va đầu gối, khuỷu tay vào thanh sắt khi trở mình. Tấm bọc phải ôm sát, không làm hở thêm khe giữa thanh chắn và đệm.
Móc treo bên giường. Treo túi đựng đồ nhỏ, khăn, túi nước tiểu nếu có ống thông theo đúng vị trí nhân viên y tế dặn, thường là thấp hơn mặt giường và không chạm sàn.
Chưa cần mua ngay. Những thứ như giường có chức năng nghiêng trái phải, đệm chuyên dụng đắt tiền hay bộ phụ kiện trọn gói nên đợi khi nhân viên y tế đánh giá người bệnh cần, tránh mua thừa rồi bỏ xó.
Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc cấp cứu ngay
Giường tốt vẫn có lúc xảy ra sự cố. Những dấu hiệu dưới đây cần người có chuyên môn:
| Thấy gì | Làm gì ngay | Gọi ai |
|---|---|---|
| Người bệnh bị kẹt đầu, cổ, ngực giữa thanh chắn và đệm | Hạ thanh chắn, đỡ người bệnh ra nhẹ nhàng, xem có thở bình thường không | Cấp cứu nếu khó thở, tím tái, lơ mơ |
| Người bệnh trèo qua thanh chắn và ngã | Không kéo dậy ngay, hỏi đau ở đâu, giữ ấm | Cấp cứu nếu đập đầu, không cử động được, đau dữ dội |
| Khi nâng đầu giường người bệnh thở khó hơn, vã mồ hôi | Hạ về tư thế người bệnh thấy dễ chịu nhất | Nhân viên y tế; cấp cứu nếu không đỡ |
| Tay chân bị khung gập ép, sưng, bầm | Hạ giường, gỡ ra, chườm mát nhẹ bên ngoài khăn | Nhân viên y tế |
| Người bệnh mới bứt rứt, cố leo ra khỏi giường liên tục | Ngồi cạnh, hạ giường thấp, trấn an | Nhân viên y tế để tìm nguyên nhân |
Bứt rứt mới xuất hiện có thể do đau, bí tiểu, táo bón hay một bệnh đang tới; đó là việc của nhân viên y tế khám, không phải việc của thanh chắn.
Giữ sức người chăm nhờ chiếc giường đúng
Phần lớn đau lưng của người chăm đến từ việc cúi thấp lặp lại nhiều lần mỗi ngày. Giường nâng được lên ngang thắt lưng là cách đơn giản nhất để bớt cúi. Nếu giường không chỉnh được chiều cao, kê thêm chân giường cho cao lên một chút nhưng vẫn đủ an toàn khi người bệnh ngồi mép giường, hỏi nhân viên y tế độ cao phù hợp.
Học cách dùng giường cùng lúc với người chăm phụ, người giúp việc, để không ai phải đoán. Viết vài dòng hướng dẫn ngắn: nâng đầu bằng tay quay nào, khoá bánh ở đâu, hạ khẩn cấp thế nào, rồi dán lên khung giường bằng băng dính giấy.
Một chiếc giường đúng còn giúp người chăm ngủ yên hơn. Khi biết thanh chắn đã khoá, bánh xe đã chốt, giường đã hạ thấp, người chăm không phải giật mình dậy mỗi lần nghe tiếng sột soạt. Nếu vẫn lo, đặt thêm một chiếc chuông gọi hoặc thiết bị nghe trong phòng để ngủ ở phòng bên mà vẫn biết khi người bệnh trở mình, gọi người.
Câu hỏi thường gặp
Người bệnh còn đi lại được chút ít có cần giường bệnh không?
Chưa chắc. Nếu họ còn tự lên xuống giường và ngồi dậy được, một giường thường có độ cao vừa, thêm tay vịn cạnh giường có thể đủ. Giường bệnh có ích hơn khi nằm gần như cả ngày hoặc cần nâng đầu thường xuyên.
Có nên dùng thanh chắn cả hai bên suốt đêm không?
Tuỳ người bệnh. Người không cử động nhiều thì thanh chắn hai bên giúp yên tâm. Người lẫn lộn, hay đòi dậy thì có thể trèo qua và ngã. Hỏi nhân viên y tế và cân nhắc giường thấp, đệm sàn, người trông thay vì chắn kín.
Giường điện có an toàn khi nhà hay mất điện không?
Hỏi rõ khi chọn loại có cách hạ khẩn cấp bằng tay hoặc có pin dự phòng không. Tập thử cách hạ khẩn cấp ngay khi nhận giường, để không bị kẹt người bệnh ở tư thế ngồi cao khi mất điện ban đêm.
Đệm cũ của nhà có dùng cho giường bệnh được không?
Chỉ được nếu vừa khít khung giường, gập được theo khúc nâng đầu và không để hở khe với thanh chắn. Đệm quá to, quá cứng hay quá nhỏ đều nguy hiểm. Phần lớn giường bệnh cần đệm đúng cỡ, có khi là đệm chống loét.
Ông bà buồn vì phải nằm giường bệnh thì làm sao?
Nói rõ đây là để ông bà ngồi ăn dễ, đỡ đau lưng cho con cháu, không phải vì bệnh nặng hơn. Trải ga, chăn, gối quen thuộc lên giường mới và đặt ảnh gia đình gần đó để giường bớt cảm giác bệnh viện.
Bao lâu nên kiểm tra lại giường một lần?
Mỗi tuần nên xem ốc vít, chốt thanh chắn, bánh xe và tay quay hoặc tay bấm một lần. Kiểm tra ngay khi nghe tiếng kêu lạ, thấy giường lệch, thanh chắn lỏng hay sau khi di chuyển giường sang chỗ khác.