Chuông gọi tốt cho người nằm lâu là loại họ bấm được bằng chút sức còn lại, đặt luôn trong tầm tay ở mọi tư thế, kêu đủ to ở chỗ người chăm ngủ; camera hay máy nghe giúp trông từ xa nhưng phải được người bệnh đồng ý khi họ còn hiểu, không quay trong lúc vệ sinh, thay đồ, và không thay được việc có người ghé vào phòng.
Thiết bị gọi và trông giúp người chăm ngủ được ở phòng bên, đi làm việc nhà mà vẫn yên tâm. Nhưng dùng thiếu suy nghĩ, chúng có thể làm người bệnh thấy bị theo dõi như trong phòng giam, hoặc làm người chăm ỷ lại vào màn hình. Bài này chỉ cách chọn, đặt, thử, cách nói với người bệnh và giới hạn nên giữ.
Bà Tâm gõ cốc lên thanh giường
Bà Tâm nằm ở phòng tầng trệt, con gái ngủ ở phòng bên. Bà không gọi to được nữa, mỗi lần cần gì lại lấy chiếc cốc gõ vào thanh giường. Có đêm cốc rơi, bà nằm chờ đến sáng mới có người vào; bà không trách, chỉ nói “mẹ không muốn làm phiền”.
Con gái bà mua một bộ chuông không dây: nút bấm to bằng đồng xu lớn, kẹp vào cạnh gối, chuông cắm ở phòng mình. Lần đầu bà bấm thử, chuông kêu, hai mẹ con cùng bật cười. Từ đó bà gọi khi cần đi vệ sinh, khi khát, khi chỉ muốn có người ngồi cùng. Con gái ngủ được sâu hơn vì không phải dỏng tai cả đêm.
Gia đình cũng tính tới camera nhưng hỏi bà trước. Bà đồng ý một chiếc máy nghe âm thanh, không đồng ý camera. Họ tôn trọng lựa chọn đó.
Các cách gọi người chăm và hợp với ai
Không có thiết bị nào hợp với mọi người. Chọn theo sức tay, độ tỉnh táo và cách bố trí nhà:
| Cách gọi | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|
| Chuông không dây có nút bấm | Người còn bấm được, tỉnh táo | Nút to, bấm nhẹ; chuông cắm ở nơi người chăm ngủ, có thể thêm một chuông nữa ở bếp |
| Nút bấm đeo cổ tay hoặc vòng cổ | Người hay di chuyển trong phòng, ngồi xe lăn | Chọn loại chống nước nếu đeo cả lúc tắm, nhẹ, không cọ da |
| Thảm hoặc tấm cảm biến cạnh giường báo khi đặt chân xuống | Người hay tự dậy ban đêm, dễ ngã | Có thể báo nhầm; đặt chắc, không làm vấp |
| Máy nghe âm thanh hai chiều | Người không bấm được nhưng còn rên, gọi khẽ | Không có hình, ít xâm phạm riêng tư hơn camera |
| Camera | Người không gọi được, hay gặp sự cố, người chăm phải vắng nhà | Cần hỏi ý, đặt góc phù hợp, bảo mật |
| Chuông cầm tay, chuông lắc | Nhà nhỏ, người chăm ở gần | Rẻ, đơn giản; dễ rơi, nên buộc dây vào thành giường |
Người đang lẫn có thể bấm chuông liên tục hoặc quên mình đã bấm. Điều đó không có nghĩa thiết bị vô ích; nó cho biết họ đang cần có người ở cạnh, đang lo âu hay khó chịu. Nói với nhân viên y tế nếu việc gọi liên tục mới xuất hiện.
Đặt và thử chuông gọi
Một chiếc chuông chỉ có ích khi người bệnh với tới và người chăm nghe thấy:
- Thử sức tay: cho người bệnh bấm thử vài loại nút, chọn loại họ bấm được cả khi mệt, khi tay run.
- Đặt nút trong tầm tay ở cả ba tư thế: nằm ngửa, nằm nghiêng trái, nằm nghiêng phải. Kẹp vào gối, áo hay dây buộc vào thanh giường bên tay khoẻ.
- Mỗi lần xoay trở, chuyển nút theo về phía tay người bệnh, đưa vào cử chỉ thường ngày như kéo chăn.
- Thử độ vang: bấm từ giường, người chăm đứng ở bếp, nhà tắm, phòng ngủ có đóng cửa, bật quạt, xem có nghe rõ không.
- Thay pin theo lịch cố định, ví dụ đầu mỗi tháng, ghi vào sổ; đừng đợi đến khi chuông yếu.
- Thống nhất cách bấm: một lần là cần giúp việc thường, bấm liên tục là có chuyện gấp, nếu người bệnh nhớ được.
- Mỗi tối trước khi ngủ, kiểm tra nút đúng chỗ, chuông đã bật.
Nói với người bệnh: “Mẹ bấm lúc nào cũng được, con không phiền đâu.” Nhiều người già nằm chịu đựng vì sợ làm phiền con cháu; câu nói ấy cần được nhắc lại nhiều lần.
Camera và máy nghe: hỏi ý trước, đặt có giới hạn
Hỏi người bệnh khi họ còn hiểu. Nói rõ lý do: để con yên tâm khi đi làm, để biết khi mẹ ngã. Hỏi họ muốn loại nào, đặt ở đâu, quay chỗ nào. Nếu họ từ chối camera, tìm cách khác như máy nghe hay chuông.
Với người không còn tự quyết được. Cả nhà bàn với nhau, nghĩ xem nếu còn tỉnh táo họ sẽ muốn gì, và chỉ dùng ở mức cần cho an toàn.
Không quay chỗ vệ sinh, thay đồ. Đặt góc chỉ thấy giường và lối đi, hoặc tắt camera, che ống kính khi tắm, thay tã, lau người.
Giới hạn người được xem. Chỉ những người trực tiếp chăm được xem. Không gửi ảnh, đoạn quay người bệnh vào nhóm chat gia đình hay mạng xã hội.
Báo cho người làm việc trong phòng. Người giúp việc, người chăm thuê cần biết có camera, nơi đặt camera. Camera là để trông người bệnh, không phải để rình người làm.
Bảo mật. Đổi mật khẩu mặc định, cập nhật phần mềm, không để thiết bị tự chia sẻ công khai. Xoá bản ghi cũ không còn cần.
Nói chuyện với người bệnh về camera: câu mẫu
Cách hỏi quyết định người bệnh cảm thấy được chăm hay bị theo dõi. Một vài câu mẫu, đổi xưng hô cho hợp nhà mình:
- Nói lý do từ phía mình: “Con đi làm cả ngày, cứ lo không biết mẹ có cần gì. Con muốn đặt một cái máy nhỏ để con nghe được khi mẹ gọi. Mẹ thấy sao?”
- Cho người bệnh lựa chọn: “Mẹ muốn máy chỉ nghe tiếng thôi, hay có cả hình? Đặt chỗ nào mẹ thấy thoải mái?”
- Nói rõ giới hạn: “Lúc mẹ tắm, thay đồ, con sẽ tắt đi. Chỉ con với chị Hai xem thôi, không ai khác.”
- Để người bệnh đổi ý: “Mẹ thấy khó chịu thì nói con, con tháo ngay.”
- Khi người bệnh từ chối: “Vậy mình dùng cái chuông này nhé, mẹ bấm là con nghe.” Không đặt lén.
- Với người đang lẫn: nói ngắn, chỉ vào chuông, tập bấm cùng nhau nhiều lần; không cần giải thích kỹ thuật.
Câu chuyện này nên nói lúc người bệnh tỉnh táo, không mệt, không đang đau, và không nói trước mặt đông người. Nếu người bệnh im lặng, cho họ thời gian, hỏi lại vào hôm khác.
Những gì thiết bị không thay được
Thiết bị gọi và trông giúp rất nhiều, nhưng có giới hạn mà gia đình nên nói rõ với nhau:
- Không thay việc ghé vào phòng. Người nằm lâu cần được thấy mặt, nghe giọng, được chạm vào. Đặt lịch ghé vào phòng đều đặn, kể cả khi không có tiếng gọi.
- Không phát hiện mọi chuyện. Camera không thấy da đỏ, không ngửi thấy mùi, không biết người bệnh đang khát.
- Có thể hỏng. Mất điện, mất mạng, hết pin. Luôn có phương án dự phòng như chuông cầm tay.
- Có thể làm người chăm ngủ không yên. Mở camera xem liên tục cả đêm làm người chăm kiệt sức hơn. Đặt chuông báo, tin vào chuông, rồi ngủ.
- Không thay được người ở nhà khi người bệnh yếu nhiều. Khi người bệnh không tự gọi được và hay gặp sự cố, cần tính chuyện có người ở bên thay vì chỉ trông qua màn hình.
Mỗi tháng, cả nhà nên xem lại: chuông còn hợp không, người bệnh còn bấm được không, camera có còn cần không. Thiết bị nên theo nhu cầu của người bệnh, không phải ngược lại.
Khi nào gọi nhân viên y tế hoặc cấp cứu ngay
Chuông hay camera giúp biết sớm; khi biết rồi, làm theo bảng này:
| Thấy, nghe gì | Làm gì ngay | Gọi ai |
|---|---|---|
| Qua camera thấy người bệnh ngã khỏi giường, nằm bất động | Về ngay hoặc nhờ người gần nhất vào | Gọi cấp cứu nếu không ai tới kịp hoặc người bệnh không đáp |
| Qua máy nghe thấy thở khò khè, rít, thở dồn dập | Vào phòng, nâng đầu nếu dễ chịu hơn | Gọi cấp cứu nếu khó thở nặng, tím tái |
| Người bệnh bấm chuông liên tục, mới lạ, kèm la hét, bứt rứt | Vào ngồi cạnh, tìm nguyên nhân như đau, bí tiểu, khát | Nhân viên y tế |
| Chuông im bất thường lâu với người hay gọi | Vào kiểm tra | Tuỳ tình trạng; cấp cứu nếu khó đánh thức |
| Người bệnh than đau ngực, khó thở, yếu nửa người | Ghi lại giờ | Gọi cấp cứu ngay |
Lưu số cấp cứu và số nhân viên y tế phụ trách ở chế độ gọi nhanh trên điện thoại của mọi người chăm, và để một danh sách giấy cạnh chuông cho người giúp việc. Dạy mọi người trong nhà, kể cả trẻ lớn, biết làm gì khi chuông kêu mà người chăm chính vắng nhà.
Để người chăm thật sự được nghỉ
Chiếc chuông đúng chỗ giúp người chăm ngủ ở phòng bên với một lời hứa: có chuyện, chuông sẽ kêu. Người chăm cần tin vào lời hứa đó để ngủ sâu. Nếu cứ nửa giờ lại dậy mở camera xem, người chăm sẽ kiệt sức sau vài tuần, và một người chăm kiệt sức dễ nhầm lẫn, dễ ngã, dễ cáu.
Nếu ban đêm người bệnh gọi nhiều lần, chia ca trong nhà: đêm chẵn người này, đêm lẻ người kia, chuông cắm ở phòng người trực. Người không trực tắt máy nghe, ngủ trọn đêm. Khi thấy mình không chợp mắt được dù đã có người trực thay, hoặc lúc nào cũng thấy bồn chồn, hãy nói với người trong nhà và hỏi nhân viên y tế; người chăm cũng cần được chăm.
Đặt chiếc chuông ở phòng người trực, không phải ở phòng cả nhà. Như vậy chỉ một người thức dậy mỗi lần, những người còn lại giữ sức cho ca của mình. Nếu có ý nghĩ buông xuôi hay làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân và tới cơ sở y tế.
Câu hỏi thường gặp
Người già yếu tay không bấm được chuông thì dùng gì?
Thử các nút bấm to, nhạy, hoặc loại chạm nhẹ, đặt ở chỗ cử động còn tốt nhất như lòng bàn tay, cạnh má. Nếu không bấm được, dùng máy nghe âm thanh hoặc tấm cảm biến cạnh giường và tăng lịch ghé vào phòng.
Đặt camera trong phòng bố mẹ có cần hỏi ý không?
Nên hỏi khi bố mẹ còn hiểu và trả lời được. Giải thích lý do, để họ chọn nơi đặt và góc quay. Khi họ không còn tự quyết được, gia đình cùng bàn và chỉ dùng ở mức cần cho an toàn.
Có nên đặt camera để trông người giúp việc chăm bố mẹ không?
Nếu đặt, báo rõ cho người giúp việc biết. Camera nên dùng để trông người bệnh an toàn, không phải để rình mỗi cử động của người làm. Giám sát tốt nhất vẫn là ghé thăm, trò chuyện và xem tình trạng người bệnh.
Người bệnh bấm chuông liên tục suốt đêm thì làm sao?
Vào xem có đau, khát, ướt, lạnh hay sợ không. Người lẫn hay bấm vì lo âu, ngồi cạnh một lúc có thể giúp. Nếu tình trạng mới xuất hiện hoặc kéo dài nhiều đêm, báo nhân viên y tế để tìm nguyên nhân.
Camera có thay được người ở nhà trông người nằm lâu không?
Không. Camera chỉ giúp biết sớm khi có chuyện. Người nằm lâu cần được xoay trở, cho ăn uống, thay tã, trò chuyện. Khi người bệnh yếu nhiều, cần có người ở nhà, hoặc sắp xếp người trông thay.
Chuông không dây có bị nhiễu, kêu nhầm không?
Có thể, nhất là khi nhà hàng xóm dùng loại tương tự. Thử kỹ khi mới lắp, đổi kênh nếu thiết bị cho phép. Thay pin đúng lịch và luôn có chuông cầm tay dự phòng.